Шейшемби, 17 Сентябрь, 2019 - 22:15
KYRGYZTODAY.KG Кыргызстан бүгүн

Рубрика боюнча архив: ТАРЫХ

Усубалиев диктатор болгон эмес, тактеке болгон

Комузун Москва черткен Белгилүү адабий сынчы, омоктуу окумуштуу Салижан Жигитов менен публицист Алым Токтомушевдин бул маеги учурда Турдакун Усубалиевди кыргыз элинин пайгамбары көрсөткөн тарыхка кылчайбас тазбайматтарды артка кайрылып ой калчатабы, […]

Баш сөөгү Кунсткамерада калган Хаджи-Мурат

Айрым учурларда XIX кылымдын классиктери тарабынан жазылган, Дагестандын улуттук баатырына айланган Хаджи-Мурат Хунзахскийдин улуту ким экендиги так эмес деген пикирлерди угуп  калууга болот. Аварлык Хаджи Мурат Адегенде тоолуу Дагестанда XIX […]

Калык Акиевдин биз билбеген, элге өтөгөн эмгектери

Көп кырдуу талант Калык Акиев Жез таңдай акын, айтылуу дастанчы, обончу, комузчу, эл артисти Калык Акиев 1883-жылы Жумгалдын Кара-Ой деген жеринде туулган. Тубаса талант бала чагынан оор күндөрдү башынан өткөрүп, […]

Манастын тулга ташынын үлгүсү табылды

Кочкор районунун Ийри-Суу аймагындагы Кара-Кол суусунун түндүк капталынан Соң-Көлдөгү Манастын тулга ташынын байыркы үлгүсү табылды. Өткөн жылы (30-июль, 2018-жылы) Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Мамлекеттик университетинин окутуучусу, астроном Абакир Калыбеков, тарых […]

Кыргыз эли Кененсары ханды кантип жеңген?

Тарых бул элибиздин басып өткөн жолун чагылдырган күзгүсү. Тарыхтын татаал жолунда ата-бабаларыбыздын биз сыймыктанарлык ишине көкүрөк кере сыймыктанып алардын жолун андан ары улоого, айрым кемчиликтерин эске алып болтурбоого үйрөтөт. Өз […]

XX кылымдагы кыргыз элитасынын арстандары

Замандын оомалуу төкмөлүүлүгүнө, жарыгы жанды жалтантып турган тарыхый турмуштун талаштуу тамырына, көз караштардын кызыл кыргын түшкөн күрөштөрүнө карабастан, Жусуп Абдрахманов каракулак кабыландай чындык, эркиндик үчүн ак ниети менен арекеттенген. Ал […]

Ишеналы Арабаев, агартуучу: “Кыргыздар канча жүз жылдардан бери эл катарына кире албай, эркеги – кул, катындары – тул болуп келгендиги анык белгилүү”

“Кыргыздар канча жүз жылдардан бери эл катарына кире албай, жалгыз сыйынганы Тоо болуп, жайыкка чыкса жан-жанындагы күчтүу улуттар канын суудай агызып, эркеги –кул, катындары—тул болуп келгендиги анык белгилүү. Кыргыз калкы […]

Франклин Рузвельт, АКШнын 32-президенти: “Мен минтип коляскада олтурам, мамлекетим болсо сазга батып баратат, деги мен киммин…?!”

Чыныгы мамлекеттик ишмерлердин эмгеги алтынды дат баспагандай жылдар эмес доорлор алмашса да эч качан унутулбайт. Ошондуктан, “түбөлүк калчу нерсе атак, даңк, бедел, асылдык, өлбөстүк дегендин өзөгү да ушунда! Дал ушундай […]

СССР дүйнөлүк картадан кантип жок болгон?

1991-жылдын 19-августу, бул күн дүйнөлүк тарыхта өзгөчө окуянын чордону болуп жазылып калган. Мындан 18-жыл мурун саратан жайдын так ушул күнү гербиндеги орок менен балка жер планетасынын бардык учуна жетип турган […]

Видео – Өзбекстан: 2000 жыл мурун жоголгон Александрия Оксианская шаарчасы табылды

Термез шаарында өткөн эл аралык археологиялык форумда Сурхандарыя облусунда табылган Кампиртепа шаарчасы эки миң жыл мурун жоголгону жарыяланды. «Кампиртепа – бул айтылуу Александрия Оксианскаянын аймагы экенин билдик. Биз бул боюнча […]

Төрөбек палван Абакиров

19-20 кылымда Азияны дүңгүрөткөн алп балбандар саналуу гана болгон.Ошолордун бири Кожомкул палван атабызга теңдеш Төрөбек палван Абакиров. Учурунда бул легендарлуу палван атабызды жердештери туугандары эстебесе, мамлекеттик деңгээлде унутта калып кеткен. […]

“Атамды эч кимге алмаштыбайм!” же Жол башчы Сталиндин уулунун – Василийдин жарыяланбаган жана тыюу салынган мемуарлары

Турмуш, өмүр деген нерсе баардыгын өз ордуна коёт… Ошентип ар ким өзүнүн буйруган жерине жетип орун алат… ал эми адамдардын эсинде биз унутууга болбой турган адамдар гана калат экен.. Сталин өткөнгө […]

“Атын Шабдан койсо да, Асили туулбас сендей эр…”

Шабдан баатырдын ашы Ал жерде турган чиновниктер, көпөстөр, аскер адамдары сый тамак менен берилген ичкиликке бир аз кызып алышып, жергиликтүүлөрдү теңине албай, сөөлөттөнө басып-турушуп, баш байгени орустар байгеге кошкон таза […]

Кыргыз мамлекетинин тунгуч төрагасы Абдыкадыр Орозбековго урматыбыз ушулбу?

Үстүбүздөгү жылы буюрса Кыргызстандын Борбордук Аткаруу Комитетинин тунгуч төрагасы, кыргыз мамлекетинин түзүлүшүнө эбегейсиз чон салым кошуп, бүткүл өмүрүн арнаган аксакалыбыз Абдыкадыр Орозбековдун 130 жылдык маарекеси белгиленет. Ага карата кыргыз өкмөтүнүн […]

Кочкор өрөөнүндөгү ааламат (топон суудан) селден Суяб шаарынын жок болушу

Талаштан тактык жаралат. Тарыхыбызды талашып тактап албасак, азыркы окуп жаткан тарых купулга толбойт. Сабырдуулук кылып, биздин да жазган версияга да көңүл бөлүп коюңуздар, урматтуу тарыхчы археологдор. Махмуд Кашгаринин “Диван лугат-ат-Түрк” […]

Аслан Масхадовдун балдарынын тагдыры

Ичкериянын экинчи президенти, мурдагы советтик офицер Аслан Масхадов 2005-жылдын март айында киши колдуу болуп өлгөн. Бул табышмактуу болгон. Ал беш жылча тоо арасындагы кичинекей кыштакта ийгиликтүү жашырынып жүргөн соң ишке […]

Кытай жазмаларында кыргыздарга 3000 жыл

Кыргыздар тууралуу кытай жазмаларында 3000 жыл мурда маалыматтар кездешээрин кытайлык көрүнүктүү окумуштуу Ю Тайшан өз изилдөөсүндө билдирди. Мындай маалыматты кыргыз коомчулугу кубануу менен кабыл алышты. Бирок ошол эле учурда биздин […]

Сергей Есениндин сүйүктүү аялдары

Периштедей кебетеси, жумшак мүнөздүү мамилеси менен табигый жагымдуулугунан улам, аны көрүшкөн аялдар дароо эле баштары айланышып, сүйүп калыша турган. Бир гана өкүнүчтүүсү — ошол сүйүү романдарынын баарынын аягы өкүнүчтүү, долуланган […]

Сталиндин ойноштору канча болгон?

Иосиф Виссарионович Сталин эки ирет үйлөнгөндүгү маалым. Биринчи жолу ал 16 жаштагы Екатерина Сванидзеге үйлөнгөн, (Сталин өзү ал чакта 26да болчу). Анын бул никесинен уулу Яков төрөлгөн. Кобанын (Сталиндин) аялы […]

Джохар Дудаев улуту боюнча ким эле? Же аны эмне үчүн еврейлерге байланыштырышат?

Чындыгында бул биз ойлогондон алда канча татаалыраак маселе болуп чыгат. Джохар Дудаев официалдуу түрдө, албетте, өзүн чечен улутунун өкүлүмүн деп эсептей турган. Ал тоолуу Ялхорой айылында туулган, бул айыл 1944-жылдагы […]

Долон бий

Домбул бийдин уулу Долон өз курактуулардын ичинен тың жигит болуп чыгат. Адегенде анын кадыр-баркы өз теңдүү жолдош-жоролорунун арасында өсүп, андан кийин эл оозуна алына баштайт. Үйлөнүп жайланат. Бара-бара кыргыз эли, […]

Айтылуу агартуучу, кыргыздын кыраан уулу Касым Тыныстановдун 118 жылдыгы айылында белгиленди

14-майда кыргыздын кымбат уулу Касым Тыныстановдун 118 жылдыгы киндик каны таамп, туулуп-өскөн айылы Ысык-Көл районунун Чырпыкты айылында өткөрүлдү. Эскерүү жыйыны Чырпыкты айылындагы К.Тыныстановго тургузулган эстеликтин алдында “Жарыгы өчпөйт жакшынын” аталышында […]

Кыяс Молдокасымов, тарыхчы: “Кыргыз тарыхы дагы сегиз кылымга ары жылды”

Кытай расмий жазма булактарынын маалыматтарына караганда кыргыздардын биздин заманга чейинки X кылымдагы маалыматтары табылды. «Кытай Коомдук илимдер академиясынын Тарых изилдөө институтунун окумуштууларынын кытай жазма булактарын жана архивдик документтерди иликтөөсүндө биздин […]

Барсбек кыргыздардын каганы

Барсбек – VII-VIII-кылымдардын аралыгында жашап өткөн. Ал «Кыргыз» этнонимин алып жүрушкөн Эне-Сайлык (Енисей) кыргыздарды VІІІ-кылымдын башында бийлеп турган каган болгон. Барсбек тууралуу Орхон түрктөрүнүн VIII-кылымга таандык Күл-Тегинге коюлган эстелигиндеги рухикалык […]

Чанаккале салгылашуусунун таржымалы

Биринчи дүйнөлүк согуштун алкагында Антанта үчилтиги (Улуу Британия, Франция жана Орус империясы) Стамбулду (Константинополь) колго алууну чечет. Тарыхта бул салгылашуу Чанаккале согушу же болбосо Дарданелла, Галиполия операциясы деген ат менен […]

Фото – Түркиядагы кыргыздар Изник шаарындагы «Кыргыздар күмбѳзүнүн» жанында эскерүү чараларын өткөрүштү

Үстүбүздѳгү жылдын 5-майында, Стамбул шаарындагы Маданият жана достук кыргыз Коому жана Кыргыз Республикасынын Түркиядагы Элчилигинин жардамы менен уюштурулган Түркиянын Стамбул, Анкара, Бурса ж.б. шаарларында жашап жаткан кыргыз тургундары, ошондой эле […]

Сенектик доорундагы жолбашчы

Провинциядан чыккан пролетарий Леонид Брежневдин cаясий Олимпке чыгышы таң калыштуу болгон, себеби, ал буга жетүүгө эч качан умтулган эмес. Бешенеге жазган тагдыр өзү айдап баргандай эле болуп, кээде аны өзү […]

Константинополь кантип Стамбулга айланган?

XI кылымдын аягында Византия империясы талкалануу дооруна барып такалат. Түрк-сельжуктар Сырткы Азиянын территориясын тез аранын ичинде басып алган кезде, Иран менен Месопотамиянын көп аймагын, Сирияны жана Палестинаны, анын ичинде Иерусалимди […]

Фото – Президент Сооронбай Жээнбеков КЭР окумуштуулары менен кыргыз тарыхы жөнүндө Кытай жазма булактарын биргелешип изилдөө маселесин талкуулады

Кыргыз Республикасынын Президенти Сооронбай Жээнбеков бүгүн, 26-апрелде КЭРге жумушчу визитинин алкагында Пекинде КЭР Коомдук илимдер академиясынын Тарых изилдөө институтунун директорунун орунбасары Тянь Бо жана Кытай Байыркы тарыхты изилдөө институтунун чет […]

Мамлекеттик ишмер Исхак Раззаковдун өмүрүндөгү урунттуу 10 учур

«Сен таза болсоң, мен таза болсом, коом да таза болот» деп айткан мамлекеттик ишмер, элдин уулу Исхак Раззаковдун жасап кеткен иштерин унутуп коюга мүмкүн эмес. Ал өз турмушунда катуу тагдырды […]

Акыркы самурай

Кыска өмүрдү нуска жашаш керек деген сөздү этибар да албай жашоодо канчалары эки жүздүүлүк менен кошоматчылык, ич тарлык менен таш боордук, ач көздүк менен алдамчылык сыяктуу көңүл иренжиткен көрүнүштөрдү көндүм […]

Видео – Каныбек Иманалиев: “Байыркы доордо биздин чөлкөмдө 7 кагандык болсо, азыр Кыргызстан менен Кытай калды”

Азыркы он эки айлык жана он эки жылдык ай-жыл календарынын чыныгы ээси – кыргыз эли. Ошондуктан, аны ЮНЕСКОдо кыргыз элинин руханий материалдык эмес баалуулугу катары каттоодон өткөрүү керек. Бул тууралуу […]

Абдувахаб Мониев: Сыймык эмне, “баатырың” ким, Кыргызстан!?

Президентке ачык кат Өткөн жылдын ноябрында атактуу партиялык-мамлекеттик ишмер Султан Ибраимовдун 90 жылдык маарекесине арналган жыйында Кыргыз Республикасынын президенти Сооронбай Жээнбековдун  “Султан Ибраимовго “Кыргыз Республикасынын Баатыры” наамын беришибиз керек” дегенин […]

Сулуулугу аңызга айланган, өлүмү сырдуу Акмөөр…

Аялзат сулуулугунун символу болгон Акмөөр жөнүндө эл оозунда көп айтылып келет. Ал тууралуу көркөм чыгармалар жазылып, кино тартылып, анда көбүнчө Акмөөрдүн Болотко жетпей калганы, аргасыздан Жантай ханга башын байлашы тууралуу […]

Борис Годунов же жан-жөкөрдөн падышага айлануу

Годуновдордун тукуму татар князынан башталган. Орус ак сөөктөрүнүн арасында өз тукумун ар кандай чет элдиктерден санжыралоо модалуу болчу. Алар адегенде Москва князына, андан соң орус государына кызматка өтүшкөн. Годуновдор – […]

Согуш ардагери: Атамбаев бизди аябай капа кылган…

Республикалык Баткен согушунун ардагерлер кеңешинин төрагасы Канат Бакалов өлкөнүн айрым тургундары 1999-2000-жылдары Баткенде эмне болгондугун билбей тургандыгын айтты. Согуш болгон жылдары ЖМК тарабынан калкка объективдүү маалымат жеткирүү чабал жүргүзүлгөн. Анын […]

100 жылдан кийинки жолугушуу

Өзбек ажосу Юлдаш Ахунбабаев кыргыздын күйөө баласы Бир топ жыл болуп калды, Кара-Кулжа айлынын Буйга айылына иш сапар менен барып калганбыз. Ошол айылдын Асан Боронбаев баш болгон аттуу-баштуу адамдардан Өзбекстандын […]

Кытайдын атактуу архитекторунун эмгегинен жаралган мечит

Ысык-Көл облусунда кылым карыткан кызыктуу жайлар көп. Андай жайлар Каракол шаарында да бар. Биз Каракол шаарынын 150 жылдыгына карата кылым карыткан курулуштар тууралуу маалыматтарды бермекчибиз. Бул жолу алардын бири- мусулманчылыкта […]

Чолпонбек Абыкеев, жазуучу: Эмне болдук? Эмне кылуу керек?

Өз алдыбызча эгемен мамлекет болгонубузга 30 жылга чукулдаган сайын Сталинди көп эстейм. 30 жылда Сакем жок жерден СССР деген империяны жаратпады беле.Баарыбызга түшүнүктүү болуш үчүн 1920-1950-жылдардагы Кыргызстандын тарыхын эле кайра […]

Калыгул Бай уулу – XIX кылымдын олуясы

Дүйнөдө турмуштун талуун жана татаал маселелерин талдай билип, башкалар көрбөгөндү көрө билген, доордун добушун тыңшап, тамырын кармаган нечен бир акылгөйлөр өткөн. Бирок ошол орошон ойчулдар менен даркан даанышмандардын арасында да […]

1990-жыл… Ош шаары, Өзгөндөгү апаат… же Ажонун атасы – Шарип акенин бейнеси туурасындагы кечиккен учкай кеп

“Өмүр бизден өтүп кетсе, эл эмгектен эскерсин” Аалы Токомбаев Адам баласынын улуулугу, анын көзү эбак өтүп кетсе да ал туурасында тирүүлөр арасында жылуу сөздүн айтылып келгенинде деп билем. Бул ирет, […]

Тарыхка төңкөрүш аркылуу кирген Пиночет

«Терең ойлоп, салмактап көрүшсө – менин жакшы жагым көп». Карылыктын кыл чокусуна келген, ак чач, ак көңүл абышка: «Эгерде терең ойлоп, салмактап көрүшсө – менин жакшы жагым көп экендигин билишет. […]

Сабыр Муканбетов, коомдук ишмер: “Ырайың суук болсо – күзгүнү тепкенден не пайда?”

– Сабыр байке, өткөн сандагы кыргыз-орус мамилелери тууралуу маекти уланталы деп турам. Коммунистик идеология банкрот бопуп, СССР деген улуу держава кыйрап, 15 өз алдынча мамлекеттер пайда болгонуна чейрек кылымдан ашты. […]

Жолдош Султанов, аюрвед илиминин доктору: ” Тибеттеги кыргыздар 160 жашка чейин жашашат”

—Жолдош мырза, Тибет, Индияны кыдырып, санскрит жазмасын окуп келдиңиз, сөздү ушундан баштасаңыз? —Санскриттен баштасак, аталган жазма накта биздин тилде жазылган деп айтсам жаңылышпайм. Сүйлөмдөрдүн куралышы, сөздөрдүн уңгусу накта эле азыркы […]

Тарыхчылар Ташкен архивин аңтармакчы

  Учурдагы көрүнүктүү тарыхчы-окумуштуулар, тарых илимдеринин докторлору Ташмамат Кененсариев менен Кыяс Молдокасымов Кыргызстандын жана кыргыз улут тарыхын изилдөөгө жаңы дем менен киришти. Эски Ташкен шаарынын бай архивин аңтарып, кыргыз тарыхынын […]

Жоош – элдин уюткусу

Улуу “Манас” эпосунда: “Каңды, тейит, муңгушту, Катарыңдан таштабай, Карайлаттың байкушту” – деген саптар бар. Кайсы бир кыйчалышта Чубак баатыр абасы Бакай акылманга ушинтип кайрылат… Ал эми биринчи бөлүгү 1503-1514-жылдары, а […]

Кыргыз Республикасынын Герби бүгүн 25 жашка толду

25-жыл мурда- 1994-жылы 14-январь күнү Жогорку Кеңештин депутаттары  өздөрүнүн токтому менен көз карандысыз Кыргыз Республикасынын  мамлекеттик белгиси-Мамлекеттик герби кабыл алынган. Герб кандайча түзүлгөн жана кабыл алынган? Бул тууралуу ИИМдин Басма […]

Көкөнбек бий – Памирдин миңбашысы!

Памирдеги Көкөнбек миңбашы боюнча тарыхый маалымат 2016-жылы «Де-Факто» гезитинин №46-санына (303) чыккан. Автору «Памир Манас» деген менин псевдоним менен жарыяланганын баса белгилей кетейин. Мен учугун чубаган жогорудагы чакан эмгек тарыхчылардын […]

Борбор Азиянын улуу айымдары

Борбор Азия чыгаан улуу айымдарга бай. Алардын ар бири тарыхта очпөс изин калтырган. Кийинки муундар болсо аларга дагы кылымдар бою ыраазычылыгын айтып, унутка калтырбайт. Томирис Сак элинин массагет уруусунун ханышасы. […]

Түрк тектүү орус падышалары

17-кылымдын жарымына чейин орус тактысын таза татар кандуу хандар ээлеп келген. Иван Грозный Иоанн IV (Грозный) князь Василий жана Елена Глинскаянын улуу баласы. Иван Грозныйдын апасы литивалык ханбийке деп саналат, […]