Жума, 14 Декабрь, 2018 - 6:20
KYRGYZTODAY.KG Кыргызстан бүгүн

Рубрика боюнча архив: ТАРЫХ

Борбор Азиянын улуу айымдары

Борбор Азия чыгаан улуу айымдарга бай. Алардын ар бири тарыхта очпөс изин калтырган. Кийинки муундар болсо аларга дагы кылымдар бою ыраазычылыгын айтып, унутка калтырбайт. Томирис Сак элинин массагет уруусунун ханышасы. […]

Түрк тектүү орус падышалары

17-кылымдын жарымына чейин орус тактысын таза татар кандуу хандар ээлеп келген. Иван Грозный Иоанн IV (Грозный) князь Василий жана Елена Глинскаянын улуу баласы. Иван Грозныйдын апасы литивалык ханбийке деп саналат, […]

Новосибирск университетинин археологдору байыркы Энесайлык кыргыздардын күмбөздөрүн табышты

Россиянын Новосибирск мамлекеттик университетинин окумуштуулары жана археологдору Энесай кыргыздарына таандык жаңы археологиялык эстеликтерди табышкан. Таштык маданиятына караштуу 80ден ашуун күмбөздөрдү Хакасия Республикасынын  Энесай дарыясынын сол жээгинен казып чыгышкан. Новосибирск мамлекеттик […]

Ниязалы, Эркесары, Шекербек

Эркесары Бекбасар уулу Талас өрөөнүндөгү Калба деген жерде, 1884-жылы жарды-кембагалдын үй-бүлөсүндө туулса дагы жаш күнүнөн тартып эле, козу кайтарса да колунан комуз түшүрбөйт. Тогуз жашка чыкканда Стамбекке шакирт болуп андан […]

“Тарыхый эс тутум: саясий репрессиялар жана анын кесепети” деген аталыштагы Эл аралык илимий конференция болуп өттү

Бүгүн, 6-ноябрда Улуттук Илимдер академиясында “Тарыхый эс тутум: саясий репрессиялар жана анын кесепети” деген аталыштагы Эл аралык илимий конференция болуп өттү. Бул тууралу УИАнын Эл аралык кызматташуу жана коомчулук менен байланыш бөлүмү […]

Кыргыз дөөлөттөрүнүн сыры кылымдарда

Эгемен Кыргыз Республикасы жакын арада эле өзүнүн III Бүткүл Дүйнөлүк көчмөндөр оюнун эң жогорку жетишкендикте, абройдо өткөрүп алганга жетишти. Мындай чоң, эл аралык деңгээлдеги иш чарага узун элдин уз-усталары, кыйырлуу […]

Эрих Мария Ремарк генийби, уурубу, же аферистпи?

Атактуу жазуучу Эрих Мария Ремарктын өмүрүнөн алынган айрым анча белгисиз фактылар XX кылымдын адабияты жана искусствосу мезгил өткөн сайын бизден улам алыстап баражатат. Тарыхый фактыларды айтпаганда, адабият жана искусстводогу орун […]

Эртең Улуттук илимдер академиясында “Тарыхый эс тутум: саясий репрессиялар жана анын кесепети” аттуу эл аралык илимий конференция өтөт

Эртең, 6-ноябрда Улуттук илимдер академиясынын чоң жыйындар залында “Тарыхый эс тутум: саясий репрессиялар жана анын кесепети” деген аталыштагы эл аралык илимий конференция өтөт. Иш-чарага Кыргыз республикасынын жетекчилери, УИАнын академиктери жана корреспондент-мүчөлөрү, […]

Кыяс Молдокасымов, тарыхчы: Такталбаган шаар-райондордун мааракелерин өткөргөн аткаминерлер жоопко тартылсын!

Падышалык Оруссиянын аскер гарнизону курулган деп Нарын шаарынын 150 жылдыгы Өкмөт башчынын катышуусунда жалган өттү. Андан кийин архив кызматкерлери 83 жыл деген документти көргөзсө тоотпой Ноокен районунун токсон жылдыгын өткөрүштү. […]

Биринчи элчи Казы Дикамбаев

24-октябрда кыргыз дипломатиясы өздөрүнүн кесиптик күнүн белгилешти. Юбилейлик дата десек да болот. Анткени мындан туура 20 жыл мурун 24-октябрда Кыргыз Республикасынын дипломатиялык кызматкеринин күнүн белгилөө жөнүндө Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтому […]

Жусуп XX кылымындагы кыргыз элитасынын арстаны!

Редакциядан: “Жок, андай эмес” десеңер, анда кимиңер Жусуптай боло алдыңар эрендер? Ушундайда Кыргыз мамлекетин түптөгөн Ж. Абдрахмановдун асылдыгын, кеменгерлигин, анан анын аргасыздан “Менин шордуу элим!” деп жазганын эстейт экенсиң… Замандын […]

Ниязалы, Токтогул, Жеңижок

«Жеңижок ыр ырдап турганда мен күү эле чертейин, себеби, Жеңижоктой нөшөрлөтүп, ыр төгүш, таамай айтыш мага кайда. Ал эми Ниязалы тайкем комуз чертип, күү кайрыганда, мен комузду колго кармабайын, ыр […]

Мезгил кайраттууларды тандаган

…Тарых барактары далилдеген дей 1924-жылдын 14-октябрында СССРдин Бүткүл Союздук аткаруу комитети РСФСРдин курамында Кара-Кыргыз автономиялуу облусун түзүү жөнүндө чечим кабыл алган. Ошол эле жылдын 21-октябрында Кара-Кыргыз автономиядуу облусунун Революциялык комитети […]

Орусия, Орусия бир боор энем, Орунбордун кыргыздарга койну кенен

1937-жылы «Совет бийлигине каршы иш жүргүзгөн, контрреволюциялык Троцкийчилер уюмда турган» деген жалган жалаа менен камакка алынган Ж. Абдрахмановго 1938-жылы 4-ноябрда СССР Жогорку сотуну  аскер коллегиясынын атынан Совет бийлигин кулатуу, Кыргызстандын […]

Орусия, Орусия бир боор энем, Орунбордун кыргыздарга койну кенен

Союздук тутумдагы кыргыз мамлекеттүүлүгүн пайдубалын түптөгөн, кыргыз интеллигенциясынын алдыңкы өкүлдөрүнүн бири Жусуп Абдрахмановдун да акыркы күндөрү дал ушул Оренбург шаарында өтүп, облустук жер бөлүмүндө жетекчи кызматта иштеп турган мезгилде 4 […]

Нүзүп миңбашы ким болгон

Жакында Аксы районунун 90 жылдыгынын арналган иш-чаралардын алкагында Нүзүп миңбашынын 225 жылдыгы да белгиленип, Кербенде эстелиги ачылды. Ал мыйзам ченемдүү, анткени ал 18-19 кылымдарда Аксы аймагынан чыккан эң көрүнүктүү инсан […]

Жаклин Кеннеди тууралуу кызыктуу 10 факт

Американын ханайымы, сулуулуктун жана назиктиктин символу Жаклин Кеннеди өз учурунда өтө авторитеттүү айым болгон. Биздин доордун 60-жылдарынын жалпы аялзаты ага карай түздөнүп, андан үлгү алышкан. Эл аны Джеки деп да […]

Жиззахтык кыргыздар

Совет дооруна чейин көчмөн турмушта күн кечирген кыргыздар дүйнөнүн чар тарабында жашашкан. Алар Саян, Алтайдан тартып азыркы Казакстандын, Өзбекстандын, Кытайдын жана Тажикстан менен Ооганстандын аймактарында отурукташканы белгилүү. Бүгүн Өзбекстан республикасында […]

“Багыт”: Чүй, Нарын, Көл эли Тагай бийге чейин эле жашап келишкен

Акыркы учурда тарыхты, санжыраны билбегендер, билсе да чала бучук окуп, же угуп алгандар ошол чийки санжырасын көпчүлүккө таңуулап, тамтаңдап жүргөндөрдүн саны арбын. Ал тургай айрым тарыхчылар деле кыргыздын негизги санжырасын […]

Бүкөн Султанбекова: Дүйнөлүк залкар жазуучу Чынгыз агам менен бала кезибизде бир көмөч нанды чогуу жечүбүз

(Кара-Буура районунун Көк-Сай айылынын тургуну 84 жаштагы Бүкөн Султанбекова апанын эскерүүлөрүнөн)           Быйыл дүйнөлүк улуу жазуучу Чынгыз Айтматовдун 90 жылдык мааракеси ак мөңгүлүү Ала-Тоосун жердеген ак калпак кыргыз элинде эле […]

Сагымбай Орозбаковдун небереси, Келсинбүбү Кадыркулова: Таятамдын манасчылыгы өзү айткандай жээндерине өткөн. Бирок, баары эле…

Жалпы коомчулукка белгилүү болгондой ушул айдын этегинде заманыбызбын залкар манасчысы Сагынбай Оорозбак уулунун 150 жылдык мааракеси Кочкордун “Ормон Хан” айылында өткөнү турат. Мына ушул мааракеге карата улуу манасчынын урпактарынын биры […]

Талас: “Манас-Ордодогу” улуттук рух каякта?

Быйыл, 2018-жылдын июнь айында ММКларга жана сайттарга Талас облусундагы улуттук “Манас-Ордо” тарыхый-этнографиялык комплекси жана анын 14 жылдан бери иштеп келе жаткан  алмашкыс  жетекчиси Чоюнбаев Ормош Жетигенович жөнүндө бир топ сын […]

Алымкул аталык

Ушул жылдын май айларында Анжиян шаарына барып келдим. Чынында, Өзбекстандын Анжиян шаарына болгон чыгармачыл сапар мен үчүн күтүүсүз болду. Досум Кыяс Молдокасымовго жолугуп, андан Анжиян шаарында өтө турган, XIX кылымда […]

Бегиш Аматов, “легендарлуу” парламенттин депутаты: «Медеткан Шеримкуловго 31-августта эгемендүү мамлекет болгонубузду жарыя кылалы десем, колу менен 7-кабатты көрсөтүп, “тигил билет” деп тим болгон»

— Бегиш аке, сиз Кыргызстан эгемендүү мамлекет болуш керек деп демилге көтөрүп, ошол демилге менен 1991-жылдын 31-август күнү көз карандысыздык кабыл алынган болчу. 31-август күнү бир топ саясий-коомдук ишмерлердин арасында сиздин […]

Кыяс Молдокасымов, тарыхчы: Кытай архивинде кыргыздарга тиешелүү өтө кызыктуу маалыматтар бар

-Аз күн мурун Кытайдан келген тарыхчы, окумуштуулар менен бирге президент Сооронбай Жээнбеков менен жолуктуңуздар, Кытай архивиндеги тарыхый булактарды иликтөө аракетин ким сунуштаган, президент Сооронбай Жээнбековбу же тарыхчылар сиздерби? -Кыргыз тарыхынын […]

Жусуп Абдрахманов ХХ кылымдагы кыргыз элитасынын арстаны

Редакциядан: “Жок, андай эмес” десеңер, анда кимиңер Жусуптай боло алдыңар эрендер? Ушундайда, өлкөдө болуп жаткан кырдаалда эгемендүү Кыргыз мамлекетин түптөгөн Ж. Абдрахмановдун асылдыгын, кеменгерлигин, анан анын аргасыздан “Менин шордуу элим!” […]

Мекендин он жети чакырымы…

Үзөңгү-Кууш менен Каркыраны жана көл боюнан элге белгисиз дагы канча жерибизди эгемендиктин энөө, алкы бузук жана маңкурт мамлекеттик кызматкерлери менен жетесиз жетекчилигинин айынан алдырып жибергенибизге салыштырганда Маймак темир жол станциясынын […]

Болот Шамшиев: “1916-жылы эч кандай көтөрүлүш болгон эмес, орус бийлиги түстүү кыргыздарды сүрүп чыгып, Ысык-Көлдү “ак адамдардын зонасына” айланткысы келген”

СССРдин Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты, СССРдин Эл артисти, кинорежиссер Болот Шамшиевдин “5-каналга” берген интервьюсунан үзүндү жарыялайбыз: Болот Шамшиев: Кыргыз менталитети боюнча ызы-чуу, жаңжалды сүйбөйт. Кыргыз менталитети дайыма татаалдашкан кагылышууларды жумшартууга, жымсалдоого […]

Тынчтыкбек Чоротегин, илимпоз: Ооган кыргыздарынын ханынын ысымын Ажы Буту эмес Ажы Буто деп атайлы

Белгилүү тарыхчы илимпоз жана журналист, тарых илимдеринин доктору Тынчтыкбек Чоротегиндин ооган кыргыздарынын жаңы шайланган ханынын ысмы тууралу социалдык тармактарда жарыяланган жаңы постун сунуш кылабыз: Кесиптеш карындашыбыз Жаңыл Жусупжан быйыл (2018-жылы) […]

“Манас” жөнүндө жети дарс же улуттук коломтобуздагы улуу өрнөктөр

Эгемендүү Кыргызстандын саясий ишмерлерине, мамлекет жетекчилерине, журт башчыларына улуу “Манас” эпопеясынын казынасынан кыска нуска дарстар. КЫСКАЧА АЛГЫ СӨЗ Эгемендүүлүктүн жылдарында калк ишенген калдайлардын, аткаминерлердин жемкорлугу, казына тономою, эл кызыкчылыгына кыянаттык […]

Үр­күн : Ошондо деле бай – манаптар “эшектин тушагын” чече алган эмес…

Негизинен эле кыргыздын башына нелер келип, нелер кеткен жок. Соңку, бир кылым мурунку эле тарыхыбызды карасак Кыргыз улу­тун геноцитке айланткан 1916-жылдагы Үр­күн деп аталган кандуу окуяны кайдан унутмак элек. Ошол […]

Өзгөн мунарасынын жага мавзолейинин Юнесконун баалуу мурастар тизмесине кийирүү аракети күчөдү

Кыргызстандагы эң байыркы Өзгвн шаарынын чок ортосунда жайланышкан Мунарадан жана Мавзолейден зртели-кеч адам аягы узулбвйт. Ушул талта бул кылым карыткан тарыхый эстеликтерди реставрациялоо жараяны ого бете күчөдү. 2016-жылы Сооронбай Жээнбеков […]

Кубан Мамбеталиев, публицист: “Приехали, абышка”

2017-жылдын октябрь айында тарых музейинде 63 жылдан бери сакталып жаткан “мумияны” Баткенге жеткирип, Кара-Булак деген көрүстөнгө коюшту. Ошол жерден аны 1954-жылы археолог Юрий Баруздин тапкан эле. Бальзамдалган сөөктүн жашын болсо […]

Кандайсыңар, Колпоч атанын урпактары?

Кыргызда байыртан тарыхта из калтырып кеткен улуу инсандарын унутпай, алардын улуулугун даңазалоо менен улам кийинки муундары урпактык милдеттерин аркалап келишет. Мына ошондой улуу көчтү атактуу Колпоч атанын ушул кездеги урпактары […]

Ар бир аял күнүнө отуздан кем эмес эркекти тейлеген…

1991-жылы кореялык Ким Хак Сун аттуу аял экинчи дүйнөлүк согуш мезгилинде мажбур түрдө сойкуга айлантылып, борделдерде япон жоокерлерин тейлегени тууралуу көрсөтмө берген. Ага чейин бул аял өз мекенинде куугунтукка кабылуудан […]

Алтай — ​кыргыз жери, алтайлыктар кыргыз эли

Мындай ойду мен биринчи жолу айтып отурган жокмун, албетте. Анткени кыргыз санжырасынан баштап, «Манас» эпосунун сюжетин камтыган маалыматтар жана тарых илиминин жетишкендиги биз баштап отурган ойду тастыктап келет. Алтай маселесине […]

Жоо менен алп урушкан Орто Азиянын аялдары

Өз элинин, жеринин баалуулуктарын билишпей, батыш элинин баалуулуктарын гана билип, алардын инсандарына көңүл бөлүп келебиз, бир тобубуз. Бул көрүнүш чын сөз менен айтканда өз баалуулуктарыңды аттап өткөндүк. Жеке менин пикирим ушундай. Эмне […]

Тургуналы Арипов, илимпоз: “Рузвельт Американы кризистен чыгаруу үчүн сенаторлордон 3000 коррупционер менен криминалды физикалык жактан жок кылууга уруксат алган”

Экономикалык теңсиздик. Коомубуздун бай жардыга бөлүнүүсү, байлар менен жардылардын ажырымы. Тең салмактуулукту сактоо зарылчылдыгы Орус падышалыгынын тушунда, Россияда 1% байлардын кирешеси улуттук кирешенин 30% пайызын түзүп калган. Аткаруу бийлигиндеги кызмат […]

Тургуналы Арипов, тарых илиминин кандидаты: “Кыргыз элинин «түндүк-түштүккө» бөлүнүүсү түркөйлүк жана мамлекеттин бүтүндүгүнө, келечегине коркунучтуу”

Кыргыз элинин түндүктүк жана түштүктүк болуп бөлүнүүсү жөнүндө илимий көз караш Кыргызстанда «Түштүктүк» жана «Түндүктүк» болуп бөлүнүүнү жоюууну ар кандай денгелде көтөрүп, мына жада калса партиялар бирккенде да “түндүк-түштүк бирикти” […]

Капитал (кыргыз саясатынын Марксы, атамекендик бизнестин Рокфеллери Табылды Эгембердиев тууралуу күлкү-ыйы аралаш эпитафия)

(Кыргыз саясатынын Марксы, атамекендик бизнестин Рокфеллери, кыргызга “эмгектенсең гана жалкоолукту жеңесиң” деген насаатты калтырып кеткен Табылды ЭГЕМБЕРДИЕВ тууралуу күлкү-ыйы аралаш эпитафия)  (Башы өткөн сандарда) Биринчи сый тамак Бул зыяпат президенттик […]

Видео – Самаркандда бир кылым мурда курулган почта имараты түрттүрүлүүдө

Самарканд шаарындагы почтанын тарыхый имараты. 25-июлда Самаркандда 1910-жылы курулган почта имаратынын бир бөлүгү түрттүрүлө баштады. Ал жерге Самарканд мамлекеттик медициналык институттун жаңы имараты курула тургандыгы кабарланууда. Почта шаардын ЮНЕСКОнун коргоосундагы […]

Улуу “Манастын” алтын казынасынан жети нуска

Эгемендүү Кыргызстандын саясий ишмерлерине, мамлекеттик кызматкерлерине, журт башчыларына улуу “Манас” эпопеясынын насыйкаттары. (Уландысы. Башталышы мурунку сандарда) Бакай “Манаста”: “Туйгун Бакай олуя”, “Акылы терең кеменгер”, “Айла тапкыч акылман”, “Капилет жердей сөз […]

Бакен эже ушундай трагедиялуу тагдыр менен арабыздан узаган

Ар бир адамдын акыркы күнү бар. Тирүүлүгүнүн соңу бар. Бирок, кайсы күн акыркы күн болуп каларын эч ким билбейт. Адам өлөрүнө канча бир саналуу сааттар калганда өзгөчө сулуу болуп кетет […]

Эмне үчүн Казанованы катынпоз катары айтышкан?…

Джакомо Казанова дегенде элдин көбү аялдарды колкаптай эле алмаштырган жеңил ойлуу эркекти элестетишет. Бирок, чындыгында андай деле эмес. Замандаштарынын айтымында, Казанова өз мезгилинин эң билимдүү, ошол эле учурда табышмактуу адамы […]

Светлана Шелокованын сырдуу өлүмү

СССРдин мурдагы ички иштер министри Шелоковдун аялы Светлана Владимировна Шелокованын өлүмүнө байланыштуу үч версия бар. Алардын экөөндө «экс-министрдин аялы өзүн-өзү өлтүрдү» деп болжолдонсо, үчүнчү гипотеза боюнча, аны айрым адамдар тындым […]

Согуш учурундагы шуркуялык

Өлүм менен жашоо дайыма жанаша жүрөт. Согуш учурунда деле балдар туулат. Айталы, экинчи дүйнөлүк согуш мезгилинде СССРдин 80 млн., Франциянын 40 млн., Норвегиянын 4 млн. калкы немистердин оккупациясы астында жашаган. […]

Бишкек шаарынын аталышы баатырдыкы эмес, башка мааниде…

Быйыл Бишкек шаарынын 140 жылдыгы белгиленүүдө, анткени 1878-жылы 29-апрелде Токмок уездинин мекемелери Токмоктон Пишпекке көчүрүлгөндүгүнө байланыштуу ага шаар статусу берилген экен. Ушуга таянуу менен Совет мезгилинде 1978-жылы Пишпек-Фрунзе шаарынын 100 […]

Момун Брежнев бийликке кантип келген, айланасын кантип тазалаган?

Карапайым, момун, “ай­дама”, саясий интри­галардан алыс делген Леонид Ильич Брежнев бий­ликтин туу чокусуна күтүүсүз жерден оңой-олтоң, өтө амал­көйлүк менен келгенин ким­дер гана билбейт. Л. Брежнев интеллектуалдык деңгээли төмөн (техникумдук билими […]

Думана акеге күмбөз тургузуу демилгесин жабыла колдойлу

Думана акенин сөөгү жаткан жай Ооба, канчалаган мезгил өтсө да элдин эсинде түбөлүктүү, унутулбай сакталып жүрчү залкар инсандар кыргыз калкынын ичинде арбын экендиги жалпыга маалым. Ошондой Кыдыр жылоологон касиеттүү адам […]

Мурат Аджи: Кыргыздар – кыпчактардын байыркы акылмандыктарын сактоочусу

Европа. Түрктөр. Улуу талаа. Биз –  кыпчактар теңир, асман кудайы, темир кудайы. Алтайдын геологиясына кызыгып жатып, мен түшүндүм, эмне үчүн дал ошол жерде жаңы металлургиялык технология пайда болгон: бул жердеги […]