Menu

Аргынбек Малабаев, Транспорт жана коммуникация министри: “Премьер-министр мени коркутуп да көндүрө албайт”

Бөлүшүү:

Аргынбек Жумабекович, “Балыкчы-Корумду” автожолуна байланышкан тендердин чуусу Өкмөт башчы Темир Сариев экөөңүздөрдүн тирешиңиздерге алып келди окшойт. Сиз Жогорку Кеңеште “Лонг хай” кытайлык компания менен премьер-министрдин жакын адамдары сүйлөшүп алышкан дедиңиз. Президенттин кайсыл жакын адамдары бул ишке аралашып жүрөт?
-“Балыкчы-Корумду” автожолу боюнча өткөн конкурс башынан эле кыйшык, туура эмес кеткен. Бул боюнча атайын комиссиянын жыйынтыгында дагы айтылган. Жогорку Кеңештин депутаты Канат Исаев да бул тууралуу айтып чыкты. Тендер мыйзамды одоно бузуулар менен өткөн. Кытайдын лицензиясы жок “Лонг хай” деген компаниясын тендерден өткөзүп жатышпайбы. Өзүбүздүн жергиликтүү компанияларыбыз экинчи категориядагы лицензиясы бар туруп тендерден өтпөй калган. Кытайдын лицензиясы, эч кандай документтери жок компаниясы тендерди уткандан бир айдан кийин 4-декабрда үчүнчү категориядагы лицензияны биздин мамлекеттик архитектура курулуштан үчүнчү категориядагы лицензияны алышкан. Депутаттык комиссиянын биринчи отуруму болгондо мага Өмүрбек Текебаев “Кытай компаниясынын бул жердеги өкүлү сиздин жержешиңиз экен” деп айтты эле. Чындыгында мен аны билген эмесмин. Кийин Үркүндүн 100 жылдыгына карата айылга марафон болгон. Ошол жерден ал баланы көрүп “Сен бул жакта эмне кылып жүрөсүң?” деп сурасам, “Мен ушул жерден, Асыл-Баштан болом” деген. Андан кийин мунун баарын изилдеп келдик да. “Лонг хай” компаниясын жетектеп, азыр кеңешчи болуп жүргөн Жунушалиев Азамат деген жигит, анын иниси Жунушалиев Эрнест, Күлжыгачов Рысбек, менин орун басарым Улан Уезбаев, премьер-министрдин жардамчысы Нурбек Султанов бири-бирин тааныйт экен. Бул тууралуу Узар Жылкыбаев деген депутат дагы айтып кетти. Анын да ушул тууралуу кабары бар экен. Азыркы күндө булар “Лонг хай” компаниясы менен биргеликте жумуш алып барып жатышат.
Премьер-министр жакын адамдары менен кытайлык компания сүйлөшүп алган фактыны жашырып жатат дегендей сүйлөдүңүз. Мындан кийин Өкмөт башчы өзү коррупциялык ишке аралашканбы деген суроо жаралат да…
-Кыргызстан чакан болгондуктан ким-ким менен кандай сүйлөшкөнүн, кандай мамиледе экенин билебиз да. Мен министр катары министрликтин тегерегинде болуп жаткандарга жооп берем. Жоопкерчиликтен такыр качкан жокмун. Бирок, тендердик комиссияны түзүп, токтом чыгып жатканда Өкмөттүн регламенти бузулган. Бул жерде мени айланып өтүп, менин ордума орун басарым Уезбаев кол коюп берген. Макулдашуу баракчасына, Справка-обоснование деген бар. Мунун баарын министрлик даярдап туруп, министр өзү кол коюп алып баргандан кийин ошонун негизинде токтом чыгышы керек эле. Ведомстволор аралык комиссия түзгөндө Уезбаевдин маалыматы боюнча мага келгенде мен кабинетимде жок болгом экемин, ошого байланыштуу ал баарын даярдап туруп кол коюп өткөзүп берип салган деп справкага жазып коюптур. Ушунун өзү одоно мүчүлүштүк. Менин орун басарым Уезбаев Өкмөттүн мүчөсү, министр эмес. Эгер мен жок болгон кезде гана кол койсо болот эле. Мен эч жакка кетпей эле бул жакта болгом. Токтом чыгып жатканда баардык нерсени жол чарба департаментине берген да, көзөмөл кыла турган жагын Өкмөттүн аппаратына, транспорт бөлүмүнө берип койгон.
Тендер өткөзүүнү министрликтин өзүнө берсе болот беле?
-Макул, тендерди жол чарба департаменти өткөзсүн. Жок дегенде көзөмөлдү министрликке коюп, министрлик жооп берет деш керек болчу. Баарын Өкмөттүн аппаратына берип салганда, ал жерде бөлүм башчы болгон Увалиев деген тендер өткөргөн комиссияны чакырып алып, тендер бир күнгө жылдырылган. Анткени, “Лонг хай” компаниясы ал күнгө жетишпей калганда, кийинки күнгө жылдырып, тендерди өткөзүшкөн. Увалиев тендердик комиссиянын төрагасы Сооданбаев, жол чарба департаментинин директорунун милдетин аткарып жаткан Кайынбаевден түшүнүк кат алган. Менде Сооданбаевдин түшүнүк каты бар. Анда баары жазылган. Увалиев деген бөлүм башчы баарына көзөмөл кылып турган. Буларга карабай азыр справкада Малабаев жоопкерчиликтен качып, өзүнө албастан, четтеп, атайын кол койбой деп айтып жатат. Алардын буйругу болгон күндө дагы, мен баарын өзүмө алып, министрликтин буйругун чыгарып, орун басарым Уезбаевди көзөмөл кылсын деп ошол жерге бекитип жатам. Ал буйрук да колумда турат.
21-октябрга бекитилген тендер кытай компаниясы жетишпей калат деп 22-октябрга жылдырылып жатса, ушул эле коррупция болгон дегенге негиз болот турбайбы. Кытайлык компаниянын утуп чыгышы күн мурунтан чечилген экен да…
-Мен дагы тендерге коррупция аралашкан деп толук түрдө айта алам. Мени эмне үчүн четтетип, алыстатып жатышты? – деген суроо бар. Тендер өткөндөн кийин да булар баарын жашырышкан. Мен комиссиядан сураганымда баары жакшы болду, “Лонг хай” компаниясы утту деген сөз болгон. Чырдын баары биз Ысык-Көлгө “Лонг хай” компаниясы жасап жаткан иштерди текшергенде башталып жатпайбы. Башта айтылган техникалары келбей, иштери ордунан жылбай жатканын көргөндө шектенүү пайда болду да, баарын кайрадан көтөрө баштадык. Текшерип чыкканда лицензиясы, эч нерсеси жок кытайлык компанияны алып келип, тендерге киргизип жибергени ачыкка чыкты.
Талаптарга жооп берген жергиликтүү компаниялар тендерден жеңишке жетпей калса, жол салууга эч кандай тиешеси жок ЖЧКларды катышуучулардын санын көбөйтүү үчүн киргизип коюшканы ачыкталды. Бул кимдердин жасаган иши?
-Бул жерден дагы ар кандай ойлор жаралат. Мен бул киргизген, тиги жасаган деп айта албайм. Бирок, жол салуу үчүн лицензиясы жок, болбогон ЖЧК, компаниялар тендерге кирип калган. Алар катышуучулардын санын гана көбөйткөн. Экинчи категориядагы лицензиясы бар жергиликтүү компаниялар кирбей калганы да чындык. Лицензиясы жок компанияларды тизмеден алып салганда биздин эле компаниялар утат болчу.
Тендердик комиссиянын төрагасы Сооданбаевге ошол кездеги департаменттин директору Нурлан Кайынбаев телефон чалганын айттыңыз. Кандай максатты телефон чалуу болгон?
-Сооданбаев жол чарба департаментинин башкы инженери. Ал мага жазган түшүнүк катында мени кол коёсуң деп кыйнашкан,койбосоң Уезбаевден маселе болот дегендей сөздү козгогон. Аларга Уезбаев тараптан басым болгонун ушундан эле билсе болот. Ал министрдин орун басары катары өзүнүн кызмат абалынан пайдаланып, аларга кол коёсуңар деп кысым көрсөткөн.
Темир Сариев экөөңүздөр бир жерденсиңер. Бири-бириңерди жакшы билесиздер. Ортодогу тирешүүгө бир гана тендер себепчи болбосо керек?
-Экөөбүздүн ортобузда эч кандай тиреш болгон жок. Болгону тендердин айланасында болуп жаткан иш аракеттер гана. Темир Сариев экөөбүз коңшу айылдан болобуз. Дүйшөмбү күнү Өкмөттүн отуруму болгон. Отурум башталаардын алдында, өзү түзгөн ведомстволор аралык комиссияны шылтоолоп “Мына, комиссиянын жыйынтыгы чыгып жатат. Ар кандай туура эмес маалыматтарды тараткандыгы, туура эмес иш кылгандыгы үчүн эртең мен премьер-министр катары өзүмдүн мүмкүнчүлүгүмдөн пайдаланып, президентке Малабаевди иштен алуу сунушумду жазам” деп Өкмөт өкүлдөрүнүн, журналисттердин көзүнчө айтты. Ал күнү комиссиянын жыйынтыгы жок экен. Менин статс-катчым ошол комиссияда бар болчу. Түнгө чейин олтуруп аягына чыгара алган эмес. Эртеси күнү чакырып, алдыма комиссиянын жазган справкасын далил катары койду. Эми ал жерде болбогон нерселердин баарын жазган. Уезбаевдин айткандарын мисал келтирип, мени жоопкерчиликтен качкан деп жазат. Мен жетекчи катары жоопкерчиликтен такыр качпайм. Ошол эле учурда мыйзамсыз иштерге эч убакта барган эмесмин. Премьер-министр андай иштерге мени коркутуп да көндүрө албайт. Муну бетке эле айткам, азыр да айтам. Корко турган эч нерсе жок. Түзүлгөн комиссиянын чечимин да туура эмес деп эсептейм. Анткени, ал комиссияга министрлердин орун басарлары, бөлүм башчылары, премьер-министрге түздөн-түз баш ийген адамдардын баары кирген. Ал кол комиссия болгон. Премьер-министрдин айтканын жасап, каалагандай кылып жазып беришти. Справканы карасаңыз, менин статс-катчым, Мамлекеттик сатып алуулар департаменти да өзүнүн көз карашын жазган. Ага карабастан эле корутундусун чыгарып, премьер-министр президентке жалган-жалааны жаап мени кызматтан алуу сунушун берди. Өкмөт башчынын сунушунда мага койгон дооматтары Конституциянын бир дагы беренесине туура келбейт экен. Бул премьер-министр ичиндеги бугун мага чыгарып жатканын билдирет. Эгер баарын ачык текшерип чыгарам десе көз карандысыз комиссияны түзүп, же болбосо ушунчалык таза, коркпой турган болсо коррупцияга каршы кызматына бербейби. Башкы прокуратурага берип текшерсе болот болчу. Мен эч жакка качкан жокмун. Тескерисинче, болгон документтин баарын чыгарып бермекмин.
2010-жылы 7-апрель күнү сиз Сокулуктан элди ээрчитип чыккан экенсиз. Темир Сариев ошол жердин лидери болуп келгени көпчүлүккө белгилүү. Экөөңүздөрдүн ортоңуздарда ким лидер боло алат деген тиреш жүрүп жаткан жокпу деги?
-Туура, 2010-жылы 7-апрель күнү бир топ элди ээрчитип чыкканым чындык. Мен Сокулуктан гана эмес, бир топ жыл темир жолдо иштеп калгандыктан ал жактагы балдар дагы биз менен бирге болушту. Сокулукта Темир Сариев өзүнүн “Ак шумкары”, мен көп жылдардан бери КСДП иш жүргүзүп келебиз. Ортобузда талаша турган маселе деле жок.
Президент премьер-министрдин сизди жумуштан алуу тууралуу сунушун четке какты. Сиз президентке чейин кирип, сүйлөшүп чыга алдыңызбы?
-Мен президентке кирип, абалды түшүндүрө алган жокмун. Президенттин администрация жетекчисине барып, абалды билдирдим. Жума күнү комиссиянын акыркы отуруму болуп, өзүнүн чечимин чыгарат. Коррупцияга каршы кызмат менен Башкы прокуратура дагы өзүнүн корутундусун чыгарып, ким ак экенин тактаса керек. Ошондон кийин маалымат каражаттарына кенен маалымат беребиз. Балыкчы-Корумду жолу 6,8 млрд сомдук иш. Бул президенттин көзөмөлүндө болот деп ишенем.
Сиз эч жакка качып кетпейм деп айтып жатасыз. Буга чейин сиздин Казакстанда хансарайыңыз бар экени, министрликтеги мыйзамсыз иштери ачыкка чыга баштаганда ошол жакка кете турганыңыз тууралуу маалыматтар чыкпады беле?
-Казакстанда менин эч кандай үйүм жок. Кабинетимде Куран китип турат. Ошонун үстүнө колумду коюп да Казакстанда мүлкүм жок экенин айтып бере алам. Казакстанда досторум көп. Себеби, ошол жакта темир жол институтун, техникумду бүтүргөм. Армияга да ошол жактан кеткем. Мен бул жактан кача тургудай себеп да жок.
Азыр орун басарыңыз Уезбаев кайда?
-Ал азыр командировкада. Ошол жакта жүрүп да мени “Белая горячка” деп жазып жатат. Муну менен менин намысыма шек келтирип жатат. Келгенден кийин мыйзамсыз ишинен тышкары, айткан сөзү үчүн да сотко берем.
Наралы Асанбаев, журналист

Эгер бул тексттен ката таап калсаңыз, ошол ката сөздү белгилеп, Ctrl+Enter кнопкаларын чоогу басуу менен билдирип коюңуз.

КОММЕНТАРИЙ КАЛТЫРУУ

Төмөндө көрсөтүлгөн уячаларга керектүү маалыматтарды туура киргизгениңизди текшериңиз.HTML-код киргизүүгө уруксат жок.

+ 41 = 45

ОКШОШ МАКАЛАЛАР

Меню

Орфографиялык ката тууралуу Отчет

Редакцияга төмөнкү текст жөнөтүлөт: