Menu

Айтматовдун 90 жылдыгын белгилеп, анын чыгармачылыгын даңазалап жатабыз. Мына ошондой кылып башка сөз чеберлерин да даңазалаш керек. Анткени…

Бөлүшүү:

Мен жөнөкөй окурман ката­ры Качкынбай Осмоналиевке “Көчмөндөр кагылышы” деген китебин окуп чыгып, баа берип, ушул макаламды жазайын деп чечтим. Бул чыгарманы жазган автордун өзгөчөлүгү жөнүндө сөз козгоону эп көрдүм. Мен бул чыгарманы бир эмес, эки сыйра окуп чыктым. Кээ бир жерлерин кайталап бир нече жолу окудум. Бул китеп келерки муундарга баа жеткиз байлык деп айтсам болот. Эмне үчүн дегенде, бул чыгармада нукура байыркы кы­ргыз тили менен жазылган. Бул китеп кыргыздын санжырасы, каада салтардын энциклопеди­ясы, кыргыз жергесинин кере­метүү табиятынын сүрөтү, кы­ргыздын 18 – 19 кылымдагы тарыхы жана жашоо турмушу. Дагы белгилей турган нерсе- Качкынбай Осмоналиевдин бул чыгармасы ата бабалардан кал­ган эч кагазга түшүрүлбөгөн кы­ргыз элинин философиясы деп айтсак болот.

Ал кишинин сөз чеберчили­гине кыскача токтоло кетсем, К. Осмоналиев китебинде ка­армандарын ушунчалык таа­май сүрөттөгөн, тим эле окуп жатып көз алдыңда, кинодон көрүп тургандай элестетесиң. Кайсы бир жерлеринде ошол эле каарманынын ар учурда ал ахыбалынын сүрөттөлүшү ук­муш! Ал эми, жан жаныбарлар­дын көрүнүшү, алардын түсү, кыймылы, кыялдары таамай берилгеничи. Куштардын канат кагышы, үн чыгарганы, кыймыл аракеттери ушунчалык чебер сөз менен чагылдырылган. Ар бир жердин сүрөттөлүшү, таби­яттын кооздугу өзгөчө орунду ээлейт. “Ат адамдын канаты” де­гендей кыргыз турмушунда бир­ге жашап келе жаткан жылкы жөнүндө китебинде өзгөчө орун алган. Ар бир атактуу жылкыны кадимки сынчыдай сынап таа­май сүрөтөй алган. Китепте ну­кура кыргыздын тили менен ай­калыштырып илгерки акылман инсандардын накыл сөздөрү, кыргыздын макал лакаптары, уламыштар кеңири колдонгон. Бул китепти окуп жатып анык ишенсе болот, кыргыздын эбе­гейсиз сөз байлыгына.

Тарыхый жагын алсак, түн­дүк кыргыздардын, аны ме­нен чектеш казак элинин 18 – 19 -кылымдардагы катнашы, мамилелери кенен жазылган. Өзүнчө бөлүк болуп кыргыздар­дын орус эли менен биргелешип жашоого умтулгандыгы, анын ишке ашыруу түшүнүгү жана тосколдуктар кеңири баяндал­ган. (Кээ бир фактылар мезгил менен так келишпей калышы мүмкүн – ал чыгамачыл адам үчүн кечиримдүү. ) Мен бул чыгарманы жактоо менен бир­ге эмне айткым келет? Кыргыз тилин өркүндөтүү үчүн мыйзам кабыл алганына мына 17 жыл өттү. Бул мөөнөткө салыштыруу менен карасак ишибиз дээрлик алдыга жылган жок.

Менин оюмча, кыргыз тилин, мыйзам менен таңуулаган туура эмес. Андан көрөкчө жогору­да айткан чыгармаларды элге кенен жайылтып, аны даңаза­лоо керек. Мына ушуну менен жанакы мамлекетибизде уюш­улган тил комиссиясы дегени иштеши керек. Алар бир жылда бир жолу сентябрь айынын те­герегинде конференция, жый­ын өткөргөүнө, ошого курсант болгондой. Алардын “бизди жаман атты кылып жатат” де­ген актанууларына мен бир эле мисал келтирейин – аныбызды биздин мамлекетибизде каптап кеткен жарнамалар далилдейт. Айылда бир ишмер, кепедей болгон дүкөнүнүн атын англис тамгалар менен “NARISTE” деп койгон. Ал эми борборубуз Биш­кекте жарнамаларды кыргыз ти­линде жазгандарын окусаң таң каласын – бул шаарда кыргыз тилин билгендер калбай калган­бы депген да ой келет.

Макаламдын соңунда да­гы бир сыйра айтайын дедим эле – биздин коомчулук бый­ыл залкар жазучубуз Чынгыз 90 жылдыгын белгилеп, анын чыгармачылы­гын даңазалап жатпайбы. Мы­на ошондой кылып башка сөз чеберлерин да даңазалашы аб­зел. Андай адамдар бизде көп; кара сөздүн анык чеберлери калемгерлер Түгөлбай Сыды­кбеков, Касымалы Жантөшөв, акындар Алыкул Осмонов, Бай­дылда Сарногоев жана башка элге белгилүү алп инсандар. Ушундай аракет аркылуу кыр­гыздын сөз байлыгын баалап жаш муундарга жеткизсек – жа­накы эне тилибизди өркүндөтүү максатыбына тез жетет элек.

Молдокул Жайламышев 

Булак: «Айгай-пресс»

Эгер бул тексттен ката таап калсаңыз, ошол ката сөздү белгилеп, Ctrl+Enter кнопкаларын чоогу басуу менен билдирип коюңуз.

КОММЕНТАРИЙ КАЛТЫРУУ

Төмөндө көрсөтүлгөн уячаларга керектүү маалыматтарды туура киргизгениңизди текшериңиз.HTML-код киргизүүгө уруксат жок.

Captcha 27 − 24 =

ОКШОШ МАКАЛАЛАР

Меню

Орфографиялык ката тууралуу Отчет

Редакцияга төмөнкү текст жөнөтүлөт: