Menu

Байболот Абытов, профессор: Көк тиреген мунардай, бутак жайган чынардай, биздин биринчи эжекебиз Сарабү Жолдошова!

Бөлүшүү:

Элибизде “Ааламга жол айылдан башталат” дейт адатта. Ошол ааламга башталган жолдун эң башында ата-энеден кийнки эле орунда, мектеп босо­госун аттаганда тосуп алган, биринчи калсска кабыл алып, билимдин баша­тын баштаган эң биринчи мугалимиң болот.  Биз үчүн дал ошондой эжекебиз Жолдошова Сарабү эжеке болду. Мурда мектеп мугалимдерин атасы­нын аты­нан айтчу адат жок эле, болгону өзгөчө сый, урмат менен мектептеги баар­дык педагог­дор­го “агай”, “эжеке” деп кайрылат элек. Ал убактагы мек­теп окуучулары өздөрүнүн эле агай, эжекелерин эмес, бүтүндөй мектептин эмгек жамаатын кас­тарлап, сый­лап, этият, өзгөчө сылык жана болгон мада­ният­ын жумшап, жылуу мамиле жасашчу. Анткени алар өздөрү иштеген айыл жериндеги баш­ка­лардан айыр­ма­ланып, шам чырактай жанышып, жарык берип, жеткинчек­терди, болочок жаш муундарды, билимге, илимге, маданият­тын туу чокусуна карай жол көр­сөткөн, багыт берген өзгөчө адам­дар болушканы талашсыз. Менин баамымда алардын ар бири өздөрү окуткан балдардан “адам” чыкса, алардан татыктуу билим, таалим, тарбия алган инсан калыптанса деген илге­ри үмүт, аруу ти­лек, жакшы максаттар менен өздөрүнүн адистик вазыйпасын аткарып келиш­кен. Мүмкүн мындай ой, дал ошол мектептин эмгек жамааты менен чогуу 33 жыл башталгыч класстарга билим берип, ардактуу эс алууга чыккан атам Абытов Капардын уулу болго­нум, мугалимдин үй-бүлөсүндө көргөн тарбиям, алган таали­мим, алардын мугалим­дик зор сый-урматка ээ болгонун көргөн үчүн калып­тан­гандыр.

Мектепте окуп жүргөндө көп эле сабак берип, колдон келген ыкмалары менен тарбиялоого салымын кошкон агай эжекелер бир топ эле болот. Бирок бирөө да балалыктан мектеп босогосун атаганда, “А” тамгасынан баштап арип үйрөтүп, окуганды, сандарды санаганды, мектепте, класста, көчөдө, керек болсо өз үйүңдө өзүңдү алып жүрүүнүн алгачкы сабактарын берген “биринчи эжекеңе” эч ким жетпейт. Албетте андан кийин кийинки класс жетекчи­ле­риң да эсте калат. Бирок биринчи эжекең, биринчи эжеке боюнча калааары талашсыз. Биздин дал ошондой эстен кеткис, биринчи мугалимибиз Сарабү эжеке болгону  талашсыз.

Менин жеке баамымда Сарабү эжеке жогорку маданияттуу, өз заманынын билимдүү инсаны, чыныгы педагог, элеттик  интеллигенциясынын үлгүлүү өкүлү болгон. Мен үчүн, менин классташтарым үчүн Сарабү эжекебиз  бир катар өз­үнө гана таандык болгон жеке сапат­тары менен айырмалан­ган эжеке­биз болуп калды. Биздин балалык баамыбызда Сарабү эжеке ар дайым жаркылдап күлүп жүргөн, кайгы-капасын билдирбеген, дайыма адамды тике карап сүйлөгөн, көз карашы менен эле адамды тарбиялап, ойго салган, эч кимден тайманбаган, улууга урмат, кичүүгө сый мамиле кыл­ган, өзүн абдан таза, көрктүү, азыркынын тили менен айтканда стилдүү кийими, жогорку маданияты менен айырмаланган биздин биринчи эңже­кебиз болду. Биз үчүн ал убакта Сарабү эжекеден өткөн билимдүү адам жок­той сезилчү, өзүнө гана таандык жеке  көз карашы жана акыл-эси, бекем эрки, багыттуу мак­саты, көрөгөчтүгү, окуучуларды өзүнө тарта билүү жөн­дөмү, эмгек жамаатынын сый-урматына ээ болгону, элет жерин­де билим берүү жаатынын бир катар көйгөйлүү ма­се­­­­ле­лерин че­чүү­дөгү жооп­­керчилигин өз мойнун алуу жөндөмү, жетекчилик ка­сиет­тери ме­нен өз доо­ру­нун чыныгы педагогу, коммунисти өз заманынын, аял заты­нан чыккан Дүй­шөнү, жүздө­гөн, миңдеген окуучулардын, болочок адис­тер­дин, бир топ элибизге, мамлекетибизге таанымал болгон инсан­дар­дын алгачкы мугалими, жаш педа­гог­дордун акыл­гөй насаат­чысы болгон.    

    Биздин биринчи эжекебиз Жолдошова Сарабү класс жетекчи, жаш бө­бөк­төрдүн мектеп босогосун аттагандагы алгачкы тарбиячысы катары, ошол өзү окуткан балдардын жан дүйнөсүнө аяр мамиле кылып, ага жарык берип, жол көрсөтүп, коркутпай, чочутпай жылуу мамиле жасап, жагымдуу багыт берип, тез эле алардын сүйүктүү мугалимине, көбүбүз үчүн идеалга айланып, биз­дин балалык кыялдарыбыз менен кошо эргип, сабак өтүүдөн арыбай, чар­чабай, өз кесибинин чыныгы чебери болгон эжеке катары элеси калды.

    Эми илимдин докторунун деңгээлинен жана бүгүнкү күндүн бийикти­ги­нен артка көз салып, бала чагыбызга, эжекебиздин ишмердүүлүгүнө назар сал­сам, Сарабү эжеке өз мезгилинин билимине сугарылган, педагоги­ка­лык  чебер­чиликти мыкты өздөштүргөн, жаш балдарга жакын болуу менен алардын көзүн ачып, билимге үндөгөн, талыкпаган жол көрсөтүү­чү, жаш педагогдорго татыктуу насаатчы, абдан абройлуу эжеке болгон экен. Мен бизди ушундай чебер педагогдун окутуп, көзүбүздү ачып, алгач­кы билимди берип – тамга таанытып, жазганды, эсептегенди үйрөткөн биринчи мугалимибиз Сарабү эжеке болгонуна өмүр бою сыймыктанып келем жана сыймыктана берем.

    Дал ушундай касиеттери, сапаттары менен Сарабү эжекебиз жаш муундар­дын да, келечек адистердин да, эл-жери­нин да алдында өз вазыйпасын атка­рып, жарык дүйнөдө жакшы, унутул­гус из калтырды десек болот. Менин жеке баамымда Срабү эжеке биздин Чалма айылынын “Ленинчил жаш” орто мектебинде эле эмес, бүтүндөй Совет (азыркы Кара-Кулжа) району, Ош об­ласты боюнча таанымал педагог болгон. Сарабү эжеке кирген класста, жүр­гөн залда же сыртта дайыма тартип болоор эле. Баамдасам биз эле эмес, мек­теп­теги баш­ка класстардагы балдар, кыздар сыйлап, урматтап, айбыгып, ке­рек болсо коркуп турчу эжекебиз Жолдошова Сарабү болгон экен. Ошондук­тан орто мектепти бүткөнүбүзгө 52 жыл болсо да биз үчүн биринчи мугали­мибиз Сарабү эжеке бойдон калды.

Мындан 52 жыл мур­да, 1969-жылы биз биринчи класска барганбыз. Ал кезде 1-сентябрь азыркыдай билим күнү катары расмий белгиленчү эмес. Бирок, ошого карабастан ал күнү ар бир мектепте салтанаттуу линейка өткө­рү­лүп, мектеп босогосун жаңыдан аттаган бөбөктөргө жана бүтүрүүчү бол­гон 10-класстарга  куттуктоо айтылып, андан кийин кадимкидей сабактар баш­­талчу. Дал ошол 1-сентябрь күнү эсте калганы, ошон­­догу “Ленин­чил жаш” орто мектебинин директору Кармыша­ков Бакас агай сөз сүйлөп, мектепке биринчи жолу барган бизди үч класска бөлүп тизип, бизге 10-клас­стар­ды кут­туктатып, өз кезегинде алар бизди куттуктап, ар кимибизге китеп бе­лек кылганы эсимде. Мага Эркин ака, кийин мектепте мугалим болуп кал­ды, “Жусуп менен” деген чакан китеп берген эле. Ошол 1969-жылдын 1-сен­тя­­бры­нан баштап биздин 1 “а” класстын жетекчиси Жолдошева Сарабү эже­ке, “б” класстын жетек­чиси Ражапова Баарин эже­ке, “в” класстын жетек­чиси Кур­маналиева Дарика эжеке болуп, башка агай-эжекелерибиз сыяк­туу алар­­дан мектеп­теги алгачкы таалим-тарбияны ала баштадык эле.

Үч жыл мурда, биздин 1969-жылы ал кездеги Чалма айылынын «Ленин­чил жаш» орто мектебин аяктаган классташтар, мектебибизди бүткөнүбүздүн  40 жылдык мааркесин өткөрдүк. Дал ошондо да биз биринчи класска кадам таштагандагы агай, эжекелерибизди эскердик, айылдык мечитке, жай башы­на барып көзү өткөндөргө куран окуттук. Ошол мааракеге даярдык көрүп жаткан учурда, мен биздин райондук архивден 1969-70окуу жылында «Ле­нин­чил жаш» орто мектебинин  1 классында окуган окуучулардын тиз­ме­син таап чыктым. 1 “а”, “б”, “в” класстарынын тизмеси ирети менен төмөндө сиздердин назарыңыздарда:

       

Ошол 1969-1972-жылдары Сарабү эжеке окуткан 1 “а” классттагы 29 кыз­дар, балдардын ичинен кийин 7 жогорку билимге, 5 атайын кесиптик орто би­лимге ээ болушту. Экөөбүз Россия Федерациясынын жогорку окуу жайын – мен В.И.Ульянов-Ленин атындагы Казан мамлекеттик университетин, Замира Чокоева деген классташыбыз Иваново шаарындагы Тесктил институ­тун бүтүргөн. Калгандары ар түрдүү кесипти аркалаган элет жеринин, айыл-чарбасынын жигердүү каармандарынан болушту. Ошол эле 1969-жыл­кы Сарабү эжеке жетектеген 1 “а” класстан, кийин бир тарых илимдеринин доктору, про­­фессор (бул мен өзүм), бир Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаты (Атамбаев Нурпазыл),  алты жеңил өнөр жай, айыл чарба жааты­нын мыкты бизнесмендери, ишкерлери чыгышты (Анарбек – Мукаш, Мама­те­мин, Мухтар, Нурпазыл, Калийпа, Токтоназар – Чубак). Заман өзгөрүп, жаш­оо­нун нугу бурулганда бир топ классташтарыбыз өз зама­нынын талабына жараша жеке ишкерлер, коммерсанттар жана бизнес­мендер болуп чыгышты. Азыр баарыбыз чоң ата, чоң эне болуп, небере­лер­дин ырахатын көрүп жатабыз.

Булардын баарына дал ошол биздин көздү ачкан, алгачкы тамгаларды, окуганды үйрөткөн, келечекке каз-каз таштаган кадамыбыздын пайдубалын койгон биздин биринчи мугалимибиз Сарабү эжекенин салымы зор экендиги шексиз.

Баса мектеп босогосун аттап, окугандан баштап менин биринчи жолу алган “Мактоо баракчасы” дал ошол Сарабү эжеке окуткан мезгилде алганым эсимде. Жаңылбасам биз 3-класста окуп жатканда, бир күнү текшерүүчү келди, класстарга кирет экен – деген кабар оттой тез тарады.  Сарабү эжеке да бизге кайрылып: -Балдар текшерүүчүлөр класска кирсе, эч чочулабай, корк­пой, кадимкидей эле сабакта отургандай болуп, берген суроолоруна тартын­бай, кысынбай жооп бергиле – деп айтты. Көп өтпөй эле, мектеп директору Бакас агай баштап, 4-5 чоочун агай, эжекелер кирип келишти. Бакас агай эжекебизди мыкты педагог, ал эми анын классы да мыкты окуган класстар­дын бири – деген мааниде тааныштырды. Анан текшерүүчүлөрдүн бири: -Кана балдар, кандай үй тапшырма берилген, ким даяр? – деди. Тапшырмабыз бир ыр­ды жаттоо болчу кыязы. Бир аздан кийин мен кол көтөрсөм, баягы киши  кана айтчы – деп калды. Мен эми үндү катуурак чыгарып айтайын деген ниетте эле, катуу баштасам, 4-сап бүтөйүн дегенде эле, -Ой азамат, жакшы даярданыпсың, бирок мынча катуу кыйкырбай айтсаң деле болот – дегенде баары күлүп калышты. Элдин көңүлү менде болсо, менин көңүлүм Сарабү эжекеде эле. Карасам башын ийкеп, кубаттап жылмайып турган экен. Ошол эле күнү кечинде атам иштен келип, кечки тамак маалында мени мактап, ыраазы болуп калды. Комиссиянын купулуна толо жооп берипсиң, бирок эмне анча катуу кыйкырдың – деп күлүп калды. Атам да ошол “Ленинчил жаш” орто мектебинин башталгыч класстарынын мугалими, Сарабү эжекенин коллегасы эле. Андан көп өтпөй эле мектеп­тин бир чогу­лушунда жогорудагы “Мактоо баракчасы” берилди. Ал менин биринчи расмий сыйлыгым эле, кубанычта чек жок болду. Эми ойлосом, дал ошол мектеп дирекциясы тарабынан берилген алгачкы сыйлыгымдын чоң түрт­күсү, ага шарт түзүп, тартынбай, ачык, так, катуу сүйлөгөнгө үйрөткөн, ага өбөлгө түзгөн, биздин биринчи мугалимибиз Сарабү эжеке болгон экен.

Негизи 1969-жылы 1-класска барып, ар кандай толуктоолор, сырттан келип кошулуп окугандар, бизден башка жакка кетип окугандарды кошкондо, 1979-жылы бүтүрүүчүлөрдүн саны 96 жеткен экен. Ошолордун ичинен 18 жогорку билимге, 12 атайын кесиптик орто билимге ээ болушуп­тур. Заманына, мезгил талабына жараша кийинчерээк “б”, “в” класстарынан да жеке педагогдор, инженерлер, экономисттер, айыл чарба кызматкерлери, ишкерлер, ком­мер­санттар, бизнесмендер чыгышты.

Демек алардын калыптанышына, дүйнө таанымына алардын биринчи муга­ли­ми, класс жетекчиси болушкан, Сарабү эжкенин кесиптештери Ражапова Баарин жана Курманалиева Дарика эжекелердин салымы зор десек болот. Алар да биздин Сарабү эжеке­биздей эле бүт дараметин өз класстарындагы балдар, кыздардын билим алуусуна, көз ачылышына, дүйнө таанымына жум­шашканы талашсыз.

Биз канчага чыкпайлы, кандай кызматты ээлебейли, кайда болбойлу, ар кимибиз дайыма биринчи мугалимибизди эстен чыгарбай жүрөбүз жана жүрө беребиз. Ошондуктан, Сарабү эжеке, биздин ата-энелерибизден кийинки эле эң бир кымбат, асылзат аял, чыныгы педагог, көк  тиреген  мунардай,  бутак  жайган чынардай, биздин биринчи эжекебиз катары эсибизде сакталат.

Абытов Байболот Капарович, тарых илимдеринин доктору, профессор,

Россия табигый илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти

Эгер бул тексттен ката таап калсаңыз, ошол ката сөздү белгилеп, Ctrl+Enter кнопкаларын чоогу басуу менен билдирип коюңуз.

КОММЕНТАРИЙ КАЛТЫРУУ

Төмөндө көрсөтүлгөн уячаларга керектүү маалыматтарды туура киргизгениңизди текшериңиз.HTML-код киргизүүгө уруксат жок.

1 + 1 =

ОКШОШ МАКАЛАЛАР

Меню

Орфографиялык ката тууралуу Отчет

Редакцияга төмөнкү текст жөнөтүлөт: