Menu

ДАЙДЖЕСТ СМИ

Гүлмира Үмөталиева, “Сезим” кризистик борборунун адиси: “Ата-энеси чырдашкан үй-бүлөдө балдардын тагдыры татаалдашат”

 

Үй-бүлөдөгү зордук- зомбулуктан канча аялдын жаны кыйылды. Канча аял, канча эне эрдин кырча тиштеп күйөөлөрүнүн, ичтен чыккан ийри жылан уулдарынын зомбулугуна, бекерпоздугуна чыдап жашап келишет. Коомдо азыр баары жакшы жашоодо жашап жаткан жок. «Сезим» кризистик борборунун адиси Гүлмира ҮМӨТАЛИЕВА аялдар тууралуу ой бөлүштү.

Азыркы учурда үй-бүлөдөгү зордук-зомбулук, аялдардын өз жанын кыюусу, энелер өлүмү азайбай, ошол бойдон эле калууда. Сиздерге да ушундай тагдыры талкаланган энелер кайрылат. Ошол кыйналган аялзаттары, энелер тууралуу өз оозуңуздан уксак?

-Акыркы убакта аялдар арасында суицид же өз жанын кыйган же кыюуга алып барган фактылар жок эмес. Учурда «Сезим» кризистик борборунун жетекчиси Бүбүсара Рыскулова ушун­дай бир оор кылмыш боюнча соттук процесстерге катышып жатат. Мыйзам боюнча соттук териштирүү жүрүп жаткаңдыктан, бул тууралуу маалыматтарды азыр ачыкка чыгара албайбыз. Бирок, келечекте бул сот иши кандай аяктаса, ошондой билдирүү жасалат го.

Аялдар арасындагы оор кырдаал бул бир нече факторго жараша болот. Экономикалык, психологиялык басмырлоого алынган айрым аялдар мындай абалдан чыгуунун жолун таппай, өз жанын кыюу менен маселени чечүү жолун көрүп калышат. Мындай учурда үй-бүлөдөгү ар бир адамдын психологиялык саламаттыгына көңүл буруп, жакын адамдарга кол сунуп, жардам көрсөтө билсек, айрым өлүмдү дагы алдын алса болот.

Ошондой окуялар кездешеби?

-Мен бир окуяны айта кетсем. Алыскы аймактагы бир келин кайненеси жана колундагы баласы менен чогуу жашап жатышкан. Анын күйөөсү Москвага иштегени кеткендиктен, жаш келин эч жакка чыкчу эмес экен. Атургай өз телефону болбогондуктан, жолдошу менен кайненесинин телефону аркылуу сүйлөшчү. Күндөрдүн биринде ал чарбасындагы койлорду жайып жүрүп жоготуп алган. Бир күндөн кийин койлор табылганы менен бир кой кем болгон. Бул үчүн келин өзүн күнөөлүү сезип, өз жанын кыюуга аракеттенген. Мүмкүн кайнене катуу айткандыр, балким келин бул кой жоготууга ага чейинки бук болгонун кошуп, абалды татаалданткандыр. Бирок, кийин кайын журту келинди кетирүүгө аракет кылып, ажыратууга чейин барышты. Бактыга жараша, сүйлөшүү жолу менен ортодогу түшүнбөстүктөр чечилип, учур­да кайрадан жаш үй-бүлө өз жашоосун улантууда.

Азыркы жаш үй-бүлөлөрдө ар кандай оор кырдаалдар кездешип калат. Кырдаалды күчөтүп, татаалдантып жибербеш үчүн эмне кылуулары керек?

– Кандай гана оор кырдаал болбосун, чечилбей калчу маселе жок. «Сезим» кризистик борборунун ишеним телефону күн-түн дебей 0312-51-26-40 номери аркылуу кабыл алууну жүргүзө берет.

Айрыкча жаш үй-бүлөлөр ар кандай оор кырдаалга туш болгондо туугандарга айтып (кай­ын журт, төркүн) чуркабай, нейтралдуу тарап – психологдорго кайрылып, болгон абал­ды түшүндүрсө, балким андан чыгуунун жолдорун өз алдынча издеп, кыйын кырдаалдан чыкса болот. Тилекке каршы, учурда үй-бүлө күтүүгө жаштар тургай, жаштарга үлгү болчу улуу адамдар дагы азайып бара жаткандай. Баардык нерсе материалдык нерседен, дүнүйөдөн турбайт да. Бирок, акыркы убак­та дал ушуга басым жасалууда. Ошондуктан, тарбиядагы өксүктөр жаңы үй-бүлө курулганда пайдубалы жок имараттай урап, кулап жатат. Мисалы, ата-энеси дайыма урушуп жашаган үй-бүлөдөн кыз дагы, уул дагы эмне тарбия алат? Экөөнүн урушунда балдар «курал» катары колдонулуп, атургай аларды тигил же бул тараптын сөздөрүн ташууга үйрөткөн учурлар жок эмес. Биз эч качан баардык үй-бүлө мүчөлөрүн бири-бирине карама-каршы койбошубуз керек. Мисалы, кайнене менен келин – булар бир эле функцияны аткарат. Бирөө улуу муун, экинчиси кийинки муун, үй-бүлөнүн очогун улантуучу. Ошондуктан, кызды да, уулду дагы турмушка чыкканга чейин психологи­ялык, моралдык жана укуктук жактан тарбияласак жакшы болмок. Антпесе, турмуш курууну «бир күндүк» кылып, кичине кыйынчылыктар болсо, эркектери дароо мусулман экенин эстей калып, «талак» деп эшикти «тарс» жапса , аялдар дагы «ажырашам» деп баарын кесе эки жакка кетүүдө. Ушун­дай кырдаалдарда нейтралдуу тараптар мурда өкүл ата, өкүл апалар элдештирип, эки жак­ты кепке келтирчү. Азыр алар тойдо эле бир көрүнүп, белек берип, эң башкы милдетин аткарбай калышкандай. Бул кыргыз элиндеги кылымдык салт ааламдашуу доорунда өз позициясын жоготууда. Ошондук­тан, бул учурда психологдорго кайрылып, үй-бүлөлүк маселени чечсе болот. Анткени, бул жердеги «үй-бүлөлүк сырды сыртка чыгарбайлы» деген принцип, купуялуулук сакталып, эмо­ция менен эмес, талдап, ой жүгүртүүгө багыт берилет.

Азыркы учурда сиздерге кайрылган аялдардын тагдырларынын талкаланышына кандай себептер болууда?

-Учурда бизге кайрылган үй- бүлөлөрдүн басымдуу бөлүгүнүн уруш-талашы арак, бекерпоздук, кумар оюндары, баңгизат себепкер болууда. Адамдар социалдык турмушка активдүү аралашып, сергек жашоо образын жүргүзсө, өз тагдырларын татаалдаштырбайт эле. Антпесе анча-мынча оордукту, кыйналууларын «арак менен басам» деп, аны адат кылгандар үй- бүлөдөн ажырашууда.

«Сезим» кризистик борборунун коопсуз жайына, тилекке каршы, зордукталган жашы жетелек кыздардын келиши өтө аянычтуу. Кыз балдарга аяр мамиле жасоонун ордуна, коом алар үчүн кооптуу болуп кеткени жан кейитет. Балдарга бактылуу балалык тартуулоо ар бир ата-эненин милдети. Андыктан, ата-энелер дагы кыздар-балдардын коопсуздугу үчүн кам көрүп, тобокелдикке салып, тааныш, туугандарга, шектүү адамдарга таштап кетпесе. «Сезим» кри­зистик борбору – булар америкалыктар каржылаган, аялдарды ажыраштырууну эле каалаган уюм» деп айткандар да жок эмес. Тескерисинче, биздин уюм үй-бүлө институтун сактоого, зомбулуксуз жашоону даңазалоону максат кылабыз. Анды­ктан, биздин башкы урааныбыз: «Үйдүн куту учпасын» деп атайын маалыматтык китепче, буклеттерди чыгарып, элге бекер таратабыз. Жакында балдар жана ата-энелер үчүн атайын китепчени басып чыгарганы жатабыз. Андан тышкары, оор тагдырдан чыккан он аялдын тагдыры тууралуу жазып жатабыз. Бул дагы мүмкүн маселесин чече албай жүргөн аялдар үчүн жакшы дем береби, жол көрсөтүлөбү де­ген тилекте жасалууда.

Босогобузда жаз, 8-март аялдардын майрамы келип калды. Каалоо-тилектериңиз…

-Баарыңарды 8-март аялдар­дын эл аралык майрамы менен куттуктайм. Бул майрамдын тарыхын унутуп, белек алган күн катары элестетпейли. Дал ушул аялдардын укугу үчүн канча аял­дар курман болушкан. Биздин Уркия Салиева – аялдардын эркиндигинин символу. Кыргыз эли негизи аялдарын, кыздарын кор туткан эмес. Демек, келечекте аялдарга карата зомбулуктун, басмырлоонун азаюусуна ар бирибиз салым кошууга милдеттүүбүз…

Булак: “Азия ньюс”

Кабай Карабеков, журналист, саясатчы: “Саясатта менин бригадам жок, жалгыз жүрүү өтө оор”

 

Бүгүнкү болуп жаткан саясий абалга кандай баа бересиз? Өмүрбек Текебаевдин күнөөсү болушу мүмкүнбү, эгер ал чындап күнөөлүү, болуп күнөөсү далилденсе жоопкерчиликке тартылышы керекпи?

-Ө.Текебаевге болгон күнөөлөр өтө олуттуу. Биз азыркы күнгө чейин билбейбиз, Апрель  революциясынан кийин эмне болгондугун. А бирок билишибиз керек. Ошондуктан Башкы прокуратура менен УКМК Ө.Текебаевдин күнөөсүн аргумент, фактылар менен далилдеш ке­рек. Муну Ак үйдүн чиновниктери эле эмес, карапайым калк дагы билүүгө тийиш. Текебаев чуусунда бүгүнкү күнү бийликтин эки эле жолу бар, Текебаевдин күнөөсүн далилдөө керек же аны актоо керек.

“Текебаевдин камалышы саясатпка байланыштуу бо­лушу мүмкүнбү?

-Бизде баары саясатка байла­ныштуу. Албетте, Ө.Текебаевдин күнөөлүү же күнөөлүү эместиги тууралуу суроо саясатсыз чечилбейт. Билесиңер да, “Ата Мекендин” лидери Атамбаевге каршы ал жөнүндө көп нерселерди айтып чыкпадыбы. Президентти коррупционер катары күнөөлөдү, анын айланасындагыларга өтө олуттуу күнөөлөрдү койду.

-Бийликке жаштарды алып келиш керек дегенге кандай карайсыз?

-Жаштарды эч ким колунан жетелеп бийликке алып келбейт. Ар ким өз жашоосунда аракет кылыш керек. Жаштардын каалоосу менен саясий элитаны бир заматта өзгөртүп коюу мүмкүн эмес. Биринчиден жаштардын арасынан ким кандай экендигин билүү абзел. Мен азырынча жаштардын арасынан бычакка сап, тың чыкма жаштарды байкай элекмин.

-Президент Алмаз Атам­баев кийинки президент ким болоору белгисиз эке­нин, мураскер операциясы болбостугун айткан эле, Атамбаев ордуна бирөөнү калтырып кетет дегенге ишенсе болобу?

-Билесиңер да, Атамбаев өзүнүн талапкерин чыгараарын кыйыр түрдө билдирбеди беле.

Албетте, мураскер болчу киши Атамбаевдин кишиси болот. Бу­га орус президенти В.Путиндин Бишкекке келиши дагы айкын мисал болду. Атамбаев В.Пу­тиндин келиши менен президенттиктен кетсе дагы, бийликтен кетпестигин дагы бир жолу ырастады.

-Аз күн мурун Ф.Кулов экөөңүздөр “таза шайлоо” деп бир нерсени айттыңыздар, ошол боюнча айтсаңыз?

-Буга чейин болуп жүргөн нер­сени айттык. Президенттик шайлоодо бийлик административдик ресурсту сөзсүз колдонот. Ал боло турган нерсе. Шайлоочулар анын баарын түшүнүшү керек.

Убагында депутат бол­гон элециз, азыр эмне саясатта жоксуз?

Биринчиден менин саясатта бригадам жок. Саясатта жалгыз жүрүү өтө оор. Мен журналистмин, журналисттин иши да өтө чоң саясат. Андыктан мен саясаттан такыр четтедим дегенден алысмын.

Булак: “Фабула

Садык Шер 180ге бурулду. Эмнеге?

 

Атамекенчи депутат Садык-Шерге таңгалып бүтө албагандар арбыды. Эмнеге дебейсизби? Кечээ эле Текебаевдин камалышын сенсация кылып, айкырып-өкүрүп көчөгө чыккан Садык мырза, атамекенчилердин юристтери тараткан маалыматка ишенбейм деп интернеттеги Фейсбук баракчасына билдирүү таратты. Юристтердин айтканы боюнча, Өмүрбек Текебаев Европадан Дача-Суда кулаган самолёттун ичиндеги жүктүн ээси Алмазбек Атамбаев менен Раиса Атамбаеваныкы деген маалымат кагазын алып келе жаткан экен. Анан аны бийлик билип калып аэропорттон камакка алышыптыр. Анан ошол документтерди Чиркешовичтин юристтери маалымат жыйын өткөрүп, ачыкка чыгарышкан. Бирок, көп өтпөй эле ал маалымат жалган экендиги айтылды. Кандай болгон күндө да «Ата-Мекендин» таратып жаткан билдирүүсүнө Садык Шер ишенбесе да, жок дегенде унчукпай отуруп бериши керек эле. Ал дароо эле 180 градуска бурулуп, «бул жалган, мен ишенбейм» – деп жар салды. Мындай кадамга барганына Караганда бир мандем бардай. Демек, Текебаевди сатабы? Бийликке ооп кетеби?

Булак: “Ачык саясат”

Жолдубаева Саляновадай боло албай жатат

Аида Салянова Башкы прокурор болуп турганда депутаттарды ооз ачырчу эмес. Мыйзамдарды чемичкедей чагып, ар бир суроого так жана ишенимдүү жооп берчү эле. Азиз Батукаев камактан чыгып кеткенде, ЖКда катуу талкуу болуп, Салянова келген. Ошондо депутаттардын суроолоруна так жооп берип, кынтыксыз , чычканга кебек алдырбай чыгып кеткен эле. Мындай профессионал адистер менен иштеген ар бир эле кишиге жакшы болсо керек. Алмазбек Атамбаев учурда Индира Жолдубаевадан аксап жаткандай. Жолдубаева Баш прокурор катары мыкты иштегенге аракет кылганы менен Салянованын ордун баса албай келет. Же жаштык кылып жатабы? Балким дагы убакыттын өтүшү менен такшалып калат чыгаар. Коомчулуктун оюн билдирдик. Ким эле прокурор болуп туулуптур…

Булак: “Ачык саясат”

Айнура Токтошева жакында “бомба” жарат

 

Саясаттагы лөктөрдүн бомба жармай тамашасы, мамлекеттик кызматкерлерге жугуптур. Тагырагы кызматкерлер “бомбаны”, башына күн түшкөндө кырдаалдан чыгуунун бир жолу катары коркутканга пайдаланып келишет эмеспи. Алардын «бомба» жармай билдирүүлөрүнө эч ким деле маани бербей калды. Бирок чиновниктер эмес, бийликтин бир бутагы болгон кызматтын адамы «бомба» жарам десе абдан кызык жаратат экен. Дегенибиз, бир кезде СДПК партиясынын пресс катчысы, медиа тобунун жетекчиси болуп, кийин Жогорку Соттун пресс-кызматын жетектеп келе жаткан мыкты кыз Айнура Токтошова «бомба» жарууга камданып жатканын интернетте Фейсбук баракчасына билдирди. Оңдобой беребиз:

Мамлекеттик кызматта болгонум үчүн гана айрым нерселерди убагында айталбай атам да. Болбособу, бир «бомба» бар эле жарылмак да… Мамкызматтан кеткенде күндөлүгүмдү жарыялайм. Ошондо силер тааныган көп адамдын жүзү ачылат…

Бул кыз оңой менен жарыла калчулардан эмес эле. Убагында Фарид Ниязов куугунтуктап, кызматсыз калтырганда да жарылган эмес. Демек, чын эле кимдир бирөөнүн ыплас ыкмалары жан дүйнөсүн жанчып, тынчтык бербей жаткан экен. Бул Токтошевада бир топ материал болушу мүмкүн, кантсе да медиа тармакты тейлебеди беле. Жинине ким тийсе да абайлагыла. Жарылчу бомбаны “тарс” эткизип эрте жарып салыңыз, Айнура Токтошева!

Булак: “Ачык саясат”

 

 

 

Вице-премьер Сагымбай Орозбаковдун фамилиясын билбей...

Өкмөттүн социалдык тармагын тейлеген вице-премьер министр Чолпон Султанбекова деңгээли анчейин эмес экенин, өз ишин жөндөп аткара албасын убакыт өткөн сайын өзү кашкайта далилдеп жатат. Мына Сагымбай Орозбаковдун 150 жылдыгына арналган илимий практикалык конференцияга барып, залкар манасчынын фамилиясын билбей, окутуучу мугалим, студенттерге «шерменде» болду. Оң, сол тарабында бакыйып жазылып турган Сагымбай Орозбаковдун фамилиясына көңүл бурганга да чамасы жетпептир.

Улам-улам Орозбеков деп он жолу кайталаганын, ЖОЖдун студенттери оңдоп Орозбаков деп айтып жатышканын мугалимдер өкүнүү менен кеп кылышты. Ал түгүл виценин кейпи бул болсо жыргаптырбыз деп баш чайкаганга аргасыз болушту. Буга дейре Чолпон айымдын кылыгын жакшы билгендер Султанбекованын көзүнө акча эле көрүнөт, башка максаты жок дегенди айтышкан. Чын эле окшойт. Ушундай деңгээли мамлекетик жогорку кызматка жооп бербеген, Кудайдан жөө качкандар качанкыга дейре эркелей берет… Колунан келбеген ишке тырмышпай, үйүндө камырын жууруп тынч отурса болмок…

Булак: “Фабула”

Кыргыз темир жолу банкротпу?

Мамлекеттик Кыргыз темир жолу ишканасынын ити чөп жебей, иши жылбай, туңгуюкка кептелүүдө. Алсак былтыркы жылы вагон сатып алмакчыбыз деп кат менен кайрылышып, жыйынтыгында үчтөн бирин араң алышты. Азыркы убакта вагондордун жетишсиздигинен улам 6 миллиард сомго зыян тартып олтурат. Мисалы 2016-жылы түштүктөгү бөлүмдө 120 вагон бар болсо, бүгүнкү күндө 30 вагон эле калыптыр. Вагон жегичтер жеп кеткенби же эскилиги жеткенби ким билсин, айтор алакан жайып олтурушат. Мына ушул себептен жүк ташуу, экспорт жылдан-жылга азаюуда. Жетекчиси Ногойбаев кебелип койбойт же жаштарга, иштейм дегендерге ордун бошотуп бербей, креслону мыкчып олтурганы олтурган. Минтип олтурса мамлекеттик деген макамы бар ишкананы майкандайт го! Үн катып койсоңуз боло!

Булак: “Фабула”

Сегизбаев эшегин тааныбаса да жүгөнүн тааныйт

 

УКМК жетекчиси Абдил Сегизбаевде текеберлик мүнөз бар экен. Ал Өмүрбек Текебаевге коюлуп жаткан күнөөгө жооп берүү үчүн парламентке чакырылган. Ар бир сөзүндө, “тиги депутат, депутат айым, депутат мырза” дегени эл өкүлдөрүн катуу чычалатты. Ал тургай дарегине ушундай сөз уккан депутаттардын бири ортодогу чоң микрафонго жулунуп чыгып, “менин атым Исхак, фамилиям Масалиев, 120 депутаттын башкасын тааныбасаң дагы мени таанып жүргүн” деди. Мунусу эшегинин жүгөнүн уурдатып жиберген Апендинин жоругундай эле бар.

Апенди, бир кездери жоголуп кеткен эшегинин жүгөнүн кадырлуу эле айыл аксакалы өз эшегине салып жүргөнүн таанып калат. Анан ал аксакал менен жылуу-жумшак учурашкан соң, баягы жүгөндүн чылбырын кармап алып, “Бул менин эшегим экен десем, башы окшошпойт. Бирок, мобу жүгөнү куду эле ошонуку…” деген тура.

Булак: “Ачык саясат”

Сабиров парламентте тамаша кылды

 

ЖК депутаты Максат Сабиров, ГРСтин мурдагы башчысы эркиндикте жүргөнүнө кызыкты. Өз пикирин депутат, “Текебаев 1 миллион доллар пара алган деп айыпталып жатат. Ал эми Скрябин көчөсүндөгү жер тилке 3 миллион доллар турат” – деп түшүндүрдү. Туура түшүнсөк, Тайырбек Сарпашевге эл өкүлү берген кинеде, Өмүрбек Текебаев алган парадан 2 эсе көп каражат көрсөтүлүп жатат. Ушул сөздөрү менен Парламенттеги даана тамашаны Максат мырза кылды бейм. Тиги Апенди ууруну көрүстөндөн күткөн сыяктуу.

Анда Апенди жалгыз чапанын уурдатып жиберип, көп күндөй көрүстөндү айланчыктап жүрүп калат. Муну байкаган айылдаштары кызыгышканда, “Ууру канчалык менден качпасын, ал акыры өлөт. Ошондо баары бир аны ушул жерге көмгөнү алып келесиңер да…” деген экен.

Болбосо Максат ава, аталган эки иштин айырмасы асман менен жердей экенин чынында эле айырмалай алган эмеспи? Анда калыстык үчүн аракет кылып көрөлү. Мына Сарпашевке пара “алды” же “алыптыр” деген күнөө коюлуп жаткан жок. Ага азырынча камактагы жерди камактан чыгарып, башка адамдын наамына каттоо боюнча, Бишкек ГРСине буйрук бергени үчүн кылмыш иш козголгон. Балким Сарпашевди деле убактылуу абакта калтырса туура болмок. Бирок ал СДПК партиясынын кол тийгис адамдарынын бири да. Андыктан кийинки келчү бийлик башка таза партиядан келүүсүн күтөлү.

Булак: “Ачык саясат”

Илмиянов спикерликти көздөп жатыптыр

Атамбаевдин даты бир карачечекейи Икрам Илмиянов депутаттык креслону көздөп жатат. Анын Атамбаев экөөнүн ортосунда бир аз пикир келишпестиктери болгонун жакшы билебиз. Бирок ортодо ар кандай оюндар менен шефинин тилин тапкан. Эми алдыдагы тизме боюнча Жогорку Кеңешке депутат болуп келээри күтүлүүдө, ал гана эмес Чыныбай Турсунбековдун ордуна спикерликти көздөп жаткан экен кайран эргул. Эгер андай болсо, элдин маанайы кандай болоор экен ыя? Деги тынччылык эле болсо экен…

Булак: “Ачык саясат”

Меню