Menu

ТАРЫХ

Байболот Абытов, профессор: "Ак эмгекти барктаган, адамгерчиликти даңктаган, адилеттикти жактаган, чыныгы жоокер Рысбек Айдаралиев"

“Өмүр бизден өтүп кетсе, эл эмгектен эскерсин” – деп улуу акын Аалы Токомбаев тегин жерден айтпаса керек. Анткенибиз чыгаан инсандарга уучу куру эмес кыргыз элинин ар түдүү доорлорунда, за­ма­­нында өз эли­не, жери-не, кыргыз мамлекетине өзгөчө кызмат өтөп, эмгеги сиң-ген инсандары көп эле. Бирок адатта чыгаан инсан десе, дароо эле мамлекет башчыларын, Өкмөттүн, партиянын би­рин­чи жетекчилерин элесте­ти­шет. Ошол эле кезде кыргыз мам­ле­кетинин элет же­риндеги жетекчилери, элеттеги элдин “же­ңи­­лин жерден, оорун колдон ал-ган”, айыл-кыштактардын, алыскы район­дордун социал-дык-экономикалык абалын жакшыр­туу­га, көтө­рүү­гө өз-гөчө салым кошкон, ар бир элдин, жердин жерги­лик­түү чы­гаан­дары бар. Октябрь айынын башында, дал ошон­дой элеттик лидерлердин бири, Талас же­ри­нен, элинен чыккан, ак эмгекти барк­та­ган, адам­герчи­лик­ти даңк­та­ган, адилеттикти жак­та­ган, ата наркын даңк­таган, Улуу Ата Мекен­дик согуштун, партиянын чыныгы жоо-кери, 100 жыл­дык мааракеси рас­мий түрдө белгиленип жаткан Рысбек Айдар­алиев экендиги талашсыз. Демек сөз ошол талыкпас ак эмгеги, баш­кача көз карашы, дүйнө таанымынын тереңдиги, кенендиги   менен жалпы журтка таанылган инсан тууралуу болсун.

Даңазалуу жазуучу, ойчул, улуу гуманист Чынгыз Айтматов айткандай: “Адамга эң кыйыны, күн сайын адам болуу”. Демек, чыныгы адам болуш үчүн ар бир инсан өзү жашап жаткан коомдогу башка адамдардын ак эмгегин барктоосу, анын берекесин жана натыйжасын туура баалай билүүсү абзел. Бул биринчиси. Экинчиси, адам башкалардан адамгерчилик деген улуу ка-сиетти, сапатты көрө, аны татыктуу баалай, тиешелүү деңгээлде өзү да улай билүүсү милдет. Үчүн­чү­сү,  кандай гана заман, доор болбосун, чыныгы адам, коомдогу адилеттик­ти, башкалардагы ошол касиетти, сапатты жогору баала-ган, өзү да адилеттүүлүктү турук­туу жакта­ган адам  болуш керек. Төр­түн­чү-сү, ата мурастарын улай билген, каада-салтты, нарк-насилди, таалим-тар-бияны даңктаган, аларды кийинки муундарга жеткире, өткөрө алган адам болуусу талап. Бешинчиси, кара кылды как жарган калыстыкты туу туткан, мындай касиетти  дайыма кастарлаган адам болуусу парз. Алтынчысы, кал­кы­на кызмат кылып, эмгек өтөп, элге-журтка кадыры сиңип, эл ишенимин актаган инсан болуусу шарт. Жетинчиси, ата-энени өзгөчө сыйлаган, тууган-уруктун, элинин улуусуна урмат, кичүүсүнө сый мамиле жасап, уул-кызда-рын татыктуу тарбиялаган, ошондой касиеттерде үлгү болуусу, урпактарын ошондой сапатта тарбиялоосу адамгерчиликтеги мыкты сапаттардын бири.

Мен бекеринен же эриккенден өз баяндамамды “Ак эмгекти барктаган, адам­герчиликти даңктаган, адилеттикти жактаган, чыныгы жоокер Рыс­бек Айдаралиев” деп атаган жокмун. Анткени бул инсан жогорудагы-дай касиеттерге ээ болгон мыкты адам болгонун баамдадым. Мен бул адам тууралуу тээ 90-жылдары Ошто укканмын. 70-80-жылдары Кыргызстан Ком­пар­тиясынын Талас обко­мун­да иштеп кеткен жердеш агабыз, партиялык, коомдук ишмер, кийинчерээк окумуштуу – тарых илимдеринин доктору, про­фессор Усөнаа­лы Чотонов Талас эли, жери тууралуу көп айтаар эле. Ал киши: “Таласка жетек­чиликке барган адамдар – биринчилер,  сөзсүз ошол областтагы 6-7 таанымал адамдардын батасын алууга аракет кылат. Ошол абройлуу аксакалдардын катарында Рысбек Айдар­алиев деген бар. Өзүнчө керемет, башкалардан айырмаланган, өзгөчө  ой жүгүрткөн, Таласка кайың токой өстүргөн киши” – деп калаар эле.

Туз насип буйруп кийинчерээк ал кишинин уул-кыздары менен таанышып, кенже кызы Эльмира, күйөө баласы Урмат менен жакындан дос, үй-бүлөлүк катнашта болуп, алардан чоң Болот, Искендер Айдаралиевдер менен тааныш-билиш катары, Көпүрө-Базар, Талас жергесине келип, таластыктардан Рыс­бек Айдар­алиев тууралуу кененирээк маалыматтаврды алып калдым. Мен өзүм баам салып жүр­гөн жылдары, ал кишинин башкалардан айырмаланган өзгөчөлү­гүн, мыкты каситеттерин да көбүрөөк билип калдым.

Ошентип, биз бүгүн 100 жылдык мааракесин өткөрүп жаткан Рысбек Ай­дар­­алиевди өзү­нүн өрнөктүү да, байсалдуу да өмүр жолунда: ак эмгекти даңктаган, акый­катты жакта­ган, калыс­тыктан кайтпаган, журт ишени­мин актаган, улуу сапат адамгерчиликти даңктаган, ата-бабалар­дын нарк-наси­лин, каада-салтын сактаган, улуттун улуу таалим-тарбиясын барктаган, ата-энени, тууган-урукту, уул-кызды сыйла­ган, дүйнө тааны­мы кенен, акыл  чабы­ты терең, бир катар өгөчө касиеттерге бай, иштик­түү кадамдары, омоктуу ойлору менен натыйжалуу иштери, эч кимдин оюна келбеген, учурда бүт Талас жеринин символуна айланган, кайың токою менен элге кадыры сиңип, миллионер колхоз башкармасы ката­ры кызматы өтүп, кеңири маалым  болгон адам катары баамдадым.

Р.Айдаралиев байсалдуу баскан жолунда ак эмгекти барктап, жогору баа-лап, өзү да тынымсыз эмгектенип, башкаларды да талыкпай эмгек кылууга үндөгөн инсан болгонун баамдадык. Жаштайынан чарчабаган эмгекчил, мээнеткеч, маңдай тери менен көп ийгиликтерге жетишип, турмуш жолунда өз ордун тап­кан инсан. Билимге умтулуп, 1937-жылы 7 жылдык мектептен билим алып, 1938-40-жылдары Жалал-Абаддагы педтехникумду ийгилик­түү аяктаган. Эмгек жолун агартуу тармагында, Көк-Ой айылынын Таш-Дөбө мектебинде мугалим болуп баштаган. Негизи, кандай гана иш болбосун – мектеп мугалими, колхоз жумушчусу, райкомдун кызматкери – биринчи катчысы, райондук аткаруу комитетинин төрагасы, “Эмгек кызыл туу” орден­дүү миллионер колхоздун башкармасы, жайыт башкармалыгынын зоотехниги, башчысы катары белсе­нип эмгектенип, башкаларга үлгү болуу менен, аларды да ак эмгекке, эл, жерине талыкпай кызмат кылууга үндөгөн, шык берип, алга сүрөгөнүн баамдадык.

    Тынымсыз эмгектенүү менен катар эле улуу сапат адамгерчиликти даңкта­ган, бул касиетти өзү бийик тутуу менен башкалардан да талап кылган, адамгерчилик сапатты өмүрү өткөнчө бекем туткан инсан болгонун да байкадык. Адамгерчиликтин дагы бир сапаты “улууга урмат, кичүүгө сый” менен мамиле кылуу. Мүмкүнчүлүгү жетишсе колдон келген жардамын башкалардан аябоо, айрыкча кыйналып жүргөн үй-бүлөөлөргө. Р.Айдар­алиев мүмкүн болушунча өз каражатынан, колхоздун эсебинен айылдагы алдыңкы, билим, илимге умтулган жаштарга жардам берип, аларга республикалык, борбордук жогорку окуу жайларга окууга жиберип, шарт түзүп жардам бер­ген жайы бар. Алардын көбү жогорку билимдүү болуп, эл-жерине кызмат кылып жүрүштү, кээ бирлери өлкөбүздөгү белгилүү адамдар болушту. Бул да болсо адамгерчиликтин белгиси.

   Өркүндүү өмүр жолунда Рысбек Айдаралиев Мекендин да, коммунисттик партиянын да чыныгы жоокери болду. Жоокердик, баатырдык сапатын өзгөчө сыймыктануу менен айтса болот.

Аксакалдын өмүр таржымалын изилдеп жатып кээ бир так эместиктерди баамдадык. Мисалы, урпактары ал киши 1922-жылы туулган деп билишет. Бирок, биз Россия Федерациясынын Коргоо министрлигинин Борбордук  архи­винен тапкан расмий аскердик документтерде, тагыраагы сыйлык барак­тарында, буйруктарында ал киши 1921-жылы туулган деп турат. Экинчи так­тоону талап кылган жагдай. Белгилүү болгондой, кан төгүлгөн Улуу Ата Ме­кен­дик согушка, башкалар сыяктуу эле Рысбек Айдаралиев 1942-жылдын сен­тябрында аттанган – деп анын бал­дары, урпактары жүрүшөт.  Ал эми, биз тап­кан расмий архивдик документтерде, тагыраагы 1943-жылдын 17-ноя­брын­­дагы “Кызыл Жылдыз” орденинин,  1944-жылдын 20-мартындагы “Каар­ман­дыгы үчүн” – “За отвагу” медалынын сыйлык бара-гында, тиеше­лүү буйруктарында аскердик кызмат-ка 1940-жылы чакырылган – деп турат. Сөзүбүз курук болбосун үчүн ошол расмий архивдик документтердин маалы­матын  оригиналда берели:

“Айдар­алиев Распек (Роспок), дата рож­де­ния: __.__.1921 г., Место рождения: Таласская обл., Таласский р-н, с. Коп­ре-Базар”. Место призы­ва: Голошский РВК, Киргизская ССР, Фрунзен­ская обл., Дата поступления на службу: __.10.1940 г., Воинское зва­ние: сержант, Воинская часть 1432 лап (легкий артилерийский полк – авт.). Даты подвига:  20.03.1944 г.,  Наи­ме­нование награды: Медаль «За отвагу». Приказ подразделения 3/н от:  25.03.1944Издан: 1432 лап.”[1] – деп турат.

Демек, анын балдары, урпактары айтып жүргөндөй 1942-жылы эмес, 1940-жылы Кызыл Армиянын катарына чакырылып, Улуу Ата Мекендик согушка чейин, армиянын катарында бир жыл кызмат кылып койгон болот. Кандай бол­гондо да Рысбек Айдаралиев 1941-жылы Москваны коргоого катышып, Курск салгылашуусунда эрдик кылып, Биринчи Украина фронтунун кура­мын­­да кан кечип, согуштун аягына чейин катышкан. Праганы алууга катыш­кан жоокер болду. Кан майданда жүрүп 1943-жылы август айында Советтер Союзунун Коммунист­тик партиясынын катарына кабыл алынган. Согушта Биринчи Украина фронтунун кура­мын­дагы жеңил артиллериялык полкто  орудия­нин командири, батареянын парторгу болуп кызмат өтөп, фашисттик баскын­чыларга каршы каармандык менен салгылашкан.

Мен Россия Федера­циясынын Коргоо министрлигинин Борбордук архиви-нен Айдаралиев Рысбек сыйланган доку­мент­терди таап чыктым. Мен тапкан Россиянын архивдик документ­терде, неги­зи­нен сыйлоо барак­тарында, буй-руктарында төмөнкүдөй баалуу маалы­мат­тар табылды: Айдар­алиев Рыспек (кээ бир документте Роспек, Распек, Роспок – деп жүрөт. Мындай болуп калганы, ошол киши кызмат кыл­ган бөлүктөгүлөрдүн доку­мент толтурган командирлери, жооптуу кызмат­керлери өздөрүнүн кула­гына, тилине жак-кан варианттарды жазып коё беришкен – автор).  Бирок ал киши алган орден медалдарда аты бир аз өзгөрүп кал­ганы менен туулган жылы, жери деген маалыматы так берилген: Дата рождения: __.__.1921.  Место рождения: Таласская обл., Талас­ский р-н, с. Копре-Базар”.  Демек, туулган жери аркылуу көп документтер тастыкталды. Дал ошол Талас райо-нунун Көпүрө-Базар айы­лы­нда туулган жаран катары Рысбек Айдаралиев кан төгүлгөн Улуу Ата Мекендик со­гуш­ка аттанган.

Ошол апааттуу согуш талаа­сындагы эрдиктери, күжүрмөн каармандыгы, тай­ман­бастыгы үчүн 1432-жеңил артилериялык полктун сержанты, ага сер­жанты Р.Айдаралиев 1943-45-жыл­дары бир катар орден, медалдар менен сый­лан­ганын архивдик документ­тер аркылуу тастыктап чыктык.

Төмөндө ошол баатырдыгы үчүн алган, бир катар сыйлыктары алган күнү, айы, жылы менен так берилди:

Документы о награждении

Айдаралиев Рыспек // Роспек // Распек //Роспок

Документ в учетной картотеке

Медаль «За отвагу»                                                                       Орден Красной Звезды                         Медаль «За отвагу»                                 Медаль «За боевые заслуги»

     15.10.1943 г.[2]                                                                                 17.11.1943.[3]                                               25.03.1944.[4]                                     25.04.1945 г.[5]

Медаль «За освобождение         Медаль «За победу над                          Орден «Красной звезды»

     Праги» 09.05.1945 г.[6]              Германией в Великой                                               22.06.1945.[7]

                                                 Отечественной войне 1941-45 г..»

09.05.1945 г.[8]

    Согушуп жаткан Кызыл Армиянын солдат, сержанттар үчүн жогорку сыйлыктарынын бири болгон “Кызыл жылдыз” ордени менен Р.Айдаралиев 2 жолу сыйланган. Мен тапкан Россия Федерациясынын Коргоо министрлигинин Борбордук архивинин сыйлоо туура­луу документ­теринде, биринчи жолу 1943-жылдын 17-ноябрында, экинчи жолу 1945-жылдын 22-июнунда сыйланган. Тагыраагы Аракеттеги армиянын Суворов жана Кутузов ордендүү 37-жеңил артиллериялык бригадасынын командиринин 1945-жылдын 22-июнунда кол кой­гон буйрукта көрсөтүлгөндөй, СССР Жогорку Кеңешинин атынан согуш­тагы эрдиги, немецтик бас­кынчылар менен күрөштөгү баатырдыгы үчүн “Кызыл жылдыз” ордени ме­нен “Стар­ший сержант Айдаралиев Роспок – командир орудия 1432 легкого арти­лле­рийского ордена Кутузова полка”[9] сыйланганын таап чыктым.

Баардыгы болуп, биздин каарман, «За боевые заслуги» медалы менен 2 жолу, «За отвагу» медалы менен 2 жолу, “Кызыл жылдыз” ордени ме­нен 2 жолу, «За освобож­де­ние Праги» медалы менен 2 жолу, «За победу над Германией в Вели­кой Отечествен­ной войне 1941–1945 гг.» медалы менен 2 жолу, Отечественной войны II степениордени менен бир жолу сыйланган экен.

Айдаралиев Роспок,

Воинское звание: ст. сержант

Воинская часть: 1432 лап 37 лабр 17 адп РГК

Наименование награды: Медаль «За победу

над Германией в Великой Отечественной

войне 1941–1945 гг.»

Приказ подразделения от: 09.05.1946

Издан: 37 лабр 17 адп РГК

Информация об архиве[10]

 

Айдаралиев Рыспек,

Дата рождения: __.__.1921 г.

Место рождения: Таласская обл.,

Талас­ский р-н, с. Копре-Базар

Наименование награды: Орден Отечественной войны II степени

Номер документа: 85

Дата документа: 06.04.1985

Автор документа: Министр обороны СССР

Информация об архиве.[11]

Улуу Жеңиш менен аяктаган согуштан кийин Р.Айдаралиев 1945-жылдын июль айынан тартып Австрия мамлекетинин Кремск шаарында жайгашкан артилле­рия­лык дивизиянын парторгу болуп кызмат өтөөнү улап, ата-журту­на, кичи мекени Көпүрө-Базарга  1946-жылдын май айында кайтып келген.

Согуштан кийинки эмгек жолу  Кең-Сай айылындагы колхоздо башталган. Улуу Ата Мекендик согуштан кийинки жылдары жер-жерлерде башкаруучу адистерге болгон талап күчөп, аларды даярдоого өзгөчө кам көрүлүп, жаш адистердди ар түрдүү адистик курстар, жогорку партиялык мектептер, курс-тар аркылуу даярдоо күчөгөн. 1948-1950-жылдары Р.Айдаралиев республика­лык партиялык мектепке жолдомо алып, аны ийгилик­түү аяктаган. Партия­лык мектепти аяктагандан кийин Кыргыз­стан Компартиясынын Талас обко­му­нун пропаганда жана агитация бөлүмүн­дө эмгектенген. Дал ошол жылдар­дан баштап Рыспек Айдаралиев Улуу Ата Мекендик согуштун каарман жоо­кери, чоң саясат­тын, коммунисттик партия­нын жоокери катары тынчтык жылдары, согуштан кийинки оор абалда өз элине, жерине эмгек өтөөсү башталган.

Кадимким ХХ кылымдагы улут лидери И.Раззаковдун мыкты жетекчи адистерди ротациялоо жолу менен аларды элге, жерге, Мекенге кызмат кы­лууга дайыма үндөп келгени үлгүлүү иш болгону маалым. Убагында Прези­дент С.Ш.Жээнбеков айткандай: «Султан Ибраимов – Чүйдүн кулу­ну – Ошко барып иштеген, аны бүгүн дагы жергиликтүү эл жакшы сөздөр менен гана эстейт. Мындан тышкары кадрдык ротациянын мыкты үлгүсү катары Сүйүн­баев Акматбек, Бейше Жапаров, Арстанбек Дүйшеев, Корчубек Акназаров, Рысбек Айдаралиев, Бекмолдо Ишимов ж.б. атаса болот», – деп белгилеген. Дал ошондой шартта алыскы, арта калган районго жетекчиликке барганы, ошол кездеги республикалык партиялык жетекчиликтин өзгөчө ишеними катары караса болот.

Талыкпас, күжүрмөн эмгеги менен биздин каар­ман, эгерде ар бир адам өз эли, жери, мамлекети үчүн чаалыкпай эмгектенсе, эл аны эч качан унут­пайт – деген сөздүн өтөсүнө чыгып, зор эмгек кыл­­­­ды. Ошол кездеги пар­тия­лык жетекчилик жаш, уюштуруучулук жөндөмү бар, өзүнө жана баш­каларга талапты катуу коюп, берилген тап­шыр­маларды так аткарган, энер­гия­луу, демилге­лүү партиялык кызматкер катары Р.Айдар­алиевди Кыргыз­стан Компартиясынын Талас  Обкомунун Чаткал райондук комитетин жетек­төөчү – биринчи катчы кылып дайындайт. Эскерте кетели, Чаткал району 1944-жылдан жаңыдан түзүлгөн Талас областына кошулуп, 1954-жылы кайра­дан Жала-Абад облусунун курамына кайтарылган.  1956-жылы Чаткал району жоюлуп, Ала-Бука, кийинчерээк Жаңы-Жол районунун кура­мына ки­рип калган. 1959-жылы Жалал-Абад областы да жоюлуп, Ош облас­тынын курамына кирип калган.  1990-жылы Жалал-Абад областы кайрадан түзүл­гөн­дө, Чаткал району кайра түзүлгөн.

    Рысбек Айдаралиевди Чаткал районунун партиялык комитетинин биринчи катчысы катары дайындоого кириптер болгон жетек­чилердин башкысы, кадимки ХХ кылымдагы кыргыздардын улуттук лидери, 50-жылдары респуб­ликанын социалдык-экономикалык жана маданий абалын туруктуу жогору­ла­тууга белсенип киришип, өзгөчө салым кошкон Исхак Раззаков болгону талашсыз. Ал адам, айрыкча алыскы, чет жакадагы, көп көрсөткүчтөр боюн­ча артта райондорго мыкты уюштуруучу, жетекчиликке жөндөмдүү, элди ынындыра ала турган,  лидерлик касиеттерге ээ болгон жаш адистерди, чочу­ла­бастан эле, өзгөчө ишеним көрсөтүү менен жетекчилик кызматка дайындап турган. Албетте, дайындоо алдында ар тараптан изилдеп, иликтеп, ал кишиге баам салып, кеңири жана терең маектешип, купулуна толгон соң гана жетек­чи­лик кызматка дайындаган. Ага кошумча ошол жылдары Ош, Жалал-Абад облас­тында жетекчи болгон К.Дикамбаев, Т.Балтагулов, А.Сүйөркулов сыяк­туу дөө-шаалар, тажрыйбалуу жетекчилер менен иштешип, аларга Чаткал районун оор абалын айтып, районду колдоого чакырган адам­дардын бири Р.Айдаралиев болгон. Дал ошол, алгач Талас облусунун, кийин Жалал-Абад облусунун курамына кирген, Кыргызстандын Өзбекистан жак­та­гы эң четки, чек арадагы району­буз­дун социалдык-эконо­ми­калык абалын чыңдоого, инфра­структурасын негиз­деп, бекемдөөгө, алгач­кы араба, машина жолун, бир катар айылдарды байла­ныш­тырган ички жолдорду курууга, көпүрөлөрдү салууга, Чаткал районун элине радио түйүндөрүн жеткирүүгө, социалдык-экономикалык, маданий абалын жогорулатууга Р.Айдаралиев өзгөчө зор салымын кошконун эл арасында азыркыга чейин аңыз кеп болуп айтылып жүрөт дешет чаткалдыктар.

Кыргыз ССРинде райком катчыларынан жалгыз Социалисттик Эмгектин Баатыры наамына татыган Корчубек Акназаров, ошол жылдары Чаткал рай­комунун 2-катчысы болуп, биринчи катчы Р.Айдаралиевди жакындан билип, ошол райондо үч жыл чогуу иштеген адам катары аны төмөнкүдөй: “Ал убакта Чаткалда техника деген жок болчу. Жетекчи­лер­дин баары атчан жүрчү, климаттык шарты оор эле. Рысбек Айдаралиев Чаткалда иштеген 4 жыл аралыгында опол тоодой эмгек кылды, Чаткал жерине, элине чоң жаңы­лыктарды алып келди. Ашар ыкмасында, жалаң кол күчү менен ички жана тыш­кы байланыштарга өбөлгө түзгөн жолдорду, көпү­рө­лөрдү, мектептерди, клубдарды  курдурган. Табияты, кышы татаал алыскы районго булар абдан маанилүү эле. Элдин маданий турмушу колго алынып, жаңы тепкичке көтө­рүлдү. Ошондуктан Чаткал эли аны азыркы учурга чейин чоң сый-урмат менен эстешет” – деп эскерген жайы бар.

  Дал ошол Чаткал районун жетектеп турганда, райондун  ички жана сырткы транспорттук байланышты  түзүү максатында 1953-55-жылдары ашар жолу жана жергиликтүү элдин күчү менен Ала-Бука районунун Терек Сай айы­лынан Чапчыма ашуусу аркылуу Чаткал районун Жаңы-Базар айылына 80 км. жол салынып, ошол кездеги чаткалдыктар үчүн  чоң жаңылык болгон.   Аталган жолдун ашар жолу курулушунун башында, райондун партиялык уюмунун биоринчи катчысы  Р.Айдаралиев турган. Бул социалдык-экономи­ка­лык, керек болсо стратегиялык, чек ара районун эске алганда,  жол бүгүнкү күнгө чейин элге кызмат кылууда. Дагы бир чоң ийгилик, Чаткал дарыя­сы­нын эки жээгин бириктирген көпүрөнүн курулушу болгон. Дал ошондой олуттуу эмгеги, курулуштагы жетишкендиктери үчүн ал киши азыркыга чейин Чаткал элинин эсинде.  Негизи Р.Айдаралиев  Чаткал районунун адми­нис­тра­тивдик-аймактык, социалдык-экономикалык, инфраструктуралык ка­лып­та­­ны­­шына, өнүгүшүнө зор салым кошкону талашсыз.  Чек арада турган Чаткал районун сактап калган десек да болот, убагында Кыргыз ССРинин Министр­лер Кеңешинин “Чаткал районун өнүктүрүү” боюнча атайын ток­томун чыгарткан экен. Тилекке каршы, администартивдик-аймактык өзгөрүү­лөргө байланыштуу, партиялык кызматтан кетип, кайрадан кичи мекенине келип, райондук Аткаруу комитетинде эмгек жолун уланткан.

1956-жылдан биз ал кишини Талас областынын Буденный районунун Аткаруу комитетинин төрагасы катар көрсөк, 1959-жылы Талас районунун “Каракол” колхозунун башкармасы болуп дайындалат. Дал ушул сапатта ал киши өзүн зор уюштуруучу, чарба ишин, эл турмушун, колхоздун социал­дык-экономикалык абалын ичинен, жеринен мыкты билген инсан катары көрө алабыз. Мал чарбасында жалаң эле жергиликтүү породаларды өстүрбөй, чет жактардан, башка республикалардан асыл тукум уйларды, жылкыларды, кой­лорду алдырып, топоздорду өстүрүп, алардын жалпы санын, эттүүлүгүн, сүттүүлүгүн, көбөйтүүгө жетишкен. Кыска мөөнөттө артта калган колхоз чарба­сын ирилештирип, зор ийгиликтерге жетишип, анын натыйжасында ал жетектеген “Караколду” миллоионер жана ордендүү колхоз даражасына жет­кире алган. Бул да болсо тынымсыз, талыкпас ак эмгектен натыйжасы да, үлгүсү да болгону талашсыз.

Рысбек Айдаралиев жетектеген “Каракол”  колхозунун республикадагы саналуу миллионер колхоздун бири болуп, анын ийгиликтери тууралуу 1967-жылы  “Кыргызстан” басмаканасынын  “Колхоз Каракол высокодоходное хозяйство” – деген китеп чыкканы бизди абдан таң калтырды. Анткени ал жылдарда бир колхоздун ийгилиги тууралуу өзүнчө китеп чыгаруу абдан олуттуу иш болгон. Демек, Р.Айдаралинев жетектеген колхоз ошондой алкоого татыктуу жетекчи, колхоз башкармасы болгону талашсыз.

Дал ошол жылдары, анын өзгөчө демилгеси, омоктуу ою, натыйжалуу  ишинин натыйжасында  Каракол суусун бойлой 16 чакырымга созулган 175 га Россиянын аймагына алынып келинген кайың көчөттөрү отургузулуп, жыл өткөн сайын көркүнө чыгып, учурда бүткүл Талас элинин, жеринин сый-мыгы, символу болгон кайың бакка айланды. Мунун өзү эле өзгөчө эмгек, өзгөчө керемет.

Адилеттикти жактаган инсан катары, ак караны, куру жалааны, ади­лет­сиздикти  жон териси менен тартып, акыры ак ийилет, бирок сынбайт болуп, бу турган Фрунзе эмес, тээ Москвадан акталып, партия мүчөлүгүнө кайра-дан тикеленгенин таластыктар жакшы билесиздер. Убагында Р.Айдаралиев-дин иши чоң резонанс жаратып, ошол кездеги Кеңеш доорунун адилеттүү актоосуна жетишип, андан кийин да эмгек жолун улаганы маалым. Көп жылдар жайыт башкармалыгында эмгектенип, ардактуу эс алууга чыккан.

Ошентип ак эмгекти барктаган, адамгерчиликти даңктаган, адилеттикти жактаган, чыныгы жоокер Рысбек Айдаралиев байсалдуу өмүр жолунда абройлуу, кадыр-барктуу, татык­туу, нарк-насилдүү турмуш кечиргени баары­бызга маа­лым. Эң негизгиси көзү өткөнүнө көп жыл болсо да Талас эли, жери ал инсанды унутпай, эмгегин баалап, айылдын, мектептин атын берип, эсинде сактап келе жатканы, ага болгон сый урматы бизди кубандырат. Бар болуңуздар, маараке кут болсун.

(Сүрөттөр интернетен алынды).

Байболот Абытов, тарых илимдеринин доктору, профессор, Россия табигый илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти, Ош мамлекеттик  университети

[1] РФ КМ БА (Центральный архив  Минситерства обороны Российской Федерации). Фонд ист. Информа­ции: 33. Опись ист. информации: 690306. Дело ист. информации: 3609

[2] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Картотека: Картотека награждений. Расположение документа: шкаф 2, ящик 5.

[3] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Картотека: Картотека награждений. Расположение документа: шкаф 2, ящик 5.

[4] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Фонд ист. информации: 33. Опись ист. информации: 690306. Дело ист. ин­фор­мации: 3609. Приказ подразделения №: 3/н от: 25.03.1944. Издан: 1432 лап.

[5] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Фонд ист. информации: 33. Опись ист. информации: 687572. Дело ист. Информа­ции: 2802.

[6] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Картотека: Картотека награждений. Расположение документа: шкаф 2, ящик 5.

[7] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Фонд ист. информации: 33. Опись ист. информации: 690306.  Дело ист. информа­ции: 1892. Приказ подразделения №8/н от: 22.06.1945. Издан: 37 лабр.

[8] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Фонд ист. информации: 9639. Опись ист. информации: 2. Дело ист. Информа­ции: 16.

[9] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Фонд ист. информации: 33. Опись ист. информации: 690306. Дело ист. Информа­ции: 1892.

[10] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Фонд ист. информации: 12851. Опись ист. информации: 2. Дело ист. Инфор­ма­ции: 4

[11] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Картотека: Юбилейная картотека награждений. Расположение докумен­та: шкаф 1, ящик 16.

Кыргызстан Венгрияда өтүп жаткан гунн жана түрк элдеринин курултайына катышты

Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министри Азамат Жаманкулов баштаган делегация Венгрияда өтүп жаткан улуу гунн жана түрк элдеринин курултайына катышты. Бул тууралу Маданият, маалымат, спорт жана жаштар министрлигинин басма сөз кызматы билдирет.
Маданият күндөрүнө катышууга барган Кыргызстандын чыгармачылык тобу курултайдын алкагында концерттик программа тартуулашты.
Улуу курултайга Венгрия парламентинин вице- спикери Шандор Лежак, Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министри Азамат Жаманкулов, Түрк мамлекеттер уюмунун президенти Багдад Амреев, ТҮРКСОЙдун баш катчысы Султан Раев, Венгриянын Туран ассоциациясынын президенти, Курултайдын негиздөөчүсү
Андраш Жолт Биро катышты.
Азамат Жаманкулов курултайдын расмий ачылышында сөз сүйлөп,
ата баба мурасынын маңызы болгон маданият майрамы менен куттуктады.
Ошондой эле ал, ата бабдан калган тарыхты, салт санааны, үрп адатты, тектеш уруулардын баалуулуктарын жайылтып келе жаткан улуу журттун көсөм окумуштуусу жана антрополог Андраш Бирого ыраазычылык билдирди.
Улуттук баалуулуктарга, өздүк өзгөчөлүктөргө, алардын сакталышына, жайылышына кам көрүп, түпкү маанисинин бурмаланышына жол бербей, бар турпатын барктап, сырткы таасирден коруп, өркүндөтүп-өстүрүү мезгил талабы, деп сөзүн жыйынтыктады министр.
Курултайдын программасында “Атиланын боз үйүндө” көргөзмөнүн ачылышы; аренадагы демонстрациялар, илимий баяндоолор, көчмөндөр жүрүшү, концерттик программа, «Аскерлердин парады», салтанаттуу оюн-зооктор менен желектердин парады коштолду.

94 жылдан кийин сот тарабынан акталган Казыбек Казалчынын 120 жылдыгы белгиленди

Кечээ, 6-августта Ат-Башы районунун Босого жайлоосунда алп акын Казыбек Мамбетимин уулунун 120 жылдыгы белгиленди. Бул тууралу КР Маданият министрлигинин басма сөз кызматы билдирет.
Ага Кыргыз Республикасынын Мамлекеттик катчысы Сүйүнбек Касмамбетов, Кыргыз Республикасынын Министрлер кабинетинин Төрагасынын орун басары Эдил Байсалов, Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министри Азамат Жаманкулов , мамлекеттик жана коомдук ишмерлер, жергиликтүү бийлик өкүлдөрү жана жергиликтүү тургундар катышты.
Иш-чаранын алкагында этнофестиваль, улуттук оюндар, көргөзмө- жарманке, улуттук даамдардын жарманкеси жана концерттик программа менен коштолду.
Эске салсак, Маданият министрлиги жыл ичинде Казыбек казалчы жөнүндө китеп чыгаруу, даректүү тасма тартуу, мектеп программасына кирген анын чыгармаларын жаңылоо жана толуктоо, буга чейин Казыбек казалчы жөнүндө чыгарылган китепти түрк тилине которуу, басып чыгаруу жана бет ачаарын өткөрүү, Т. Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук филармониясында Казыбек казалчынын чыгармаларын даңазалоого арналган Эл аралык акындардын айтышын өткөрүү, Бишкек шаарынын мектептеринин бирине анын ысымын ыйгаруу жана “Казыбектин арманы” аттуу китеп чыгаруу сындуу бир катар иш-чаралар өтө турганын маалымдайт.
Казыбек Мамбетимин уулу 1901-жылы Нарын облусуна караштуу Ат-Башы районундагы азыркы Казыбек айылынын Чет-Келтебек жайлоосунда туулган. Акындын чыгармалары Кеңеш доорунда жарыяланган да, окуп үйрөнүлгөн да эмес. Ага атасынын бай болушу, өзүнүн диний билим алгандыгы жана кулакка тартылганы, социализмдин идеяларын толук кабыл албагандыгы себеп. Белгилей кетсек, сүргүнгө айдалган акын 94 жылдан кийин, быйыл 16-февралда, Жогорку сот тарабынан акталган.

Каркырада Кыргыз эл жазуучусу Түгөлбай Сыдыкбеков менен Кыргыз эл артисти Советбек Жумадыловдун мааракесине арналган салтанат болуп өттү

Кечээ, 23-июлда, Ысык-Көл облусунун Түп районундагы Каркыра жайлоосунда Президент Садыр Жапаровдун катышуусунда чыгаан жазуучу, коомдук ишмер, Кыргызстандын баатыры Түгөлбай Сыдыкбековдун 110 жылдыгынын жана Кыргыз ССРинин эл артисти Советбек Жумадыловдун 90 жылдыгынын урматына арналган салтанаттуу иш-чара болуп өттү.

Салтанат массалык майрамдоо, ар кыл көргөзмө жана бир катар аймактардын командалары катышкан ат чабыш, аламан, көк бөрү жана башкалар менен коштолду.

Иш-чаранын катышуучуларына Түгөлбай Сыдыкбековдун чыгармачылыгы жөнүндө “Пейил” прологу жана Советбек Жумадыловдун жашоосу жөнүндө фильм көрсөтүлдү.

Мамлекет башчысы өз сөзүндө жазуучу Түгөлбай Сыдыкбеков менен актер Советбек Жумадыловдун чыгаан эмгегин, ошондой эле алардын Мекен үчүн кылган кызматын белгиледи.

Салтанат эстрада ырчыларынын  аткаруусу жана Кыргызстан менен Казакстандын төкмө акындарынын айтышы менен уланды.

 

Демөөрчүлөр "Манас айылы" эскизинин жеңүүчүлөрүнө 3 млн сом төлөп берет

Бишкекте  “Манас айылын” реконструкциялоонун эскиздик долбоорун иштеп чыгууга жарыяланган ачык архитектуралык сынактын жыйынтыгы чыкты.

Бардыгы болуп 14 долбоор келип түшкөн, алардын үчөө калыстар тобунун жогорку упайына ээ болгон. Мындан тышкары дагы бир эмгекке үчүнчү орунду ыйгаруу жөнүндө чечим кабыл алынган.

Сынактын жеңүүсүнө 1,5 млн сом, экинчи орунга 1 млн сом, үчүнчү орунга 250 миң сом төлөнүп берилет. Демөөрчүлөрдүн эсебинен каржылана турган акчалай сыйлыктын жалпы суммасы 37,6 миң долларды түзөт.

“Бишкекбашкыархитектуранын” маалыматына караганда, тандалган эскиздер тапшырык ээсине – президенттин иш башкармалыгына жөнөтүлөт. Ал жерде долбоорду ишке ашыра турган жеңүүчү аныкталат.

Президент Садыр Жапаров 25-апрелде “Кабар” улуттук маалымат агенттигине курган маегинде “Манас айылы” жаңыланарын айткан жана ал жер эч кимге берилбей турганын, анын жаңы “Ак үй” менен болгон чеги иретке келтирилип жатканын маалымдаган.

Бишкек шаардык мэриясынын балансындагы “Манас” этно-комплекси “Бишкек” эркин экономикалык аймагы” башкы дирекциясынын балансына 1998-жылы өткөрүлгөн. Реконструкциялоо иштерин жүргүзүү маселеси мындан мурда да бир нече ирет көтөрүлгөн. Буга байланыштуу сынак да жарыяланган, анын жыйынтыгы эмне болгону кабарланган эмес. Тогуз гектарга жакын аянттагы комплекс 1995-жылы “Манас” эпосунун 1000 жылдыгына карата курулган.

Казыбек Мамбетимин уулунун (Казыбек казалчы) 120 жылдыгы белгилент

15-июлда Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлигинде Казыбек Мамбетимин уулунун (Казыбек казалчы) 120 жылдыгына карата өтө турган иш-чаралар планы талкууланды.
Планга ылайык, жыл ичинде Казыбек казалчы жөнүндө китеп чыгаруу, даректүү тасма тартуу, мектеп программасына кирген анын чыгармаларын жаңылоо жана толуктоо, буга чейин Казыбек казалчы жөнүндө чыгарылган китепти түрк тилине которуу, басып чыгаруу жана бет ачаарын өткөрүү, Т. Сатылганов атындагы Кыргыз Улуттук филармониясында Казыбек казалчынын чыгармаларын даңазалоого арналган Эл аралык акындардын айтышын өткөрүү, Бишкек шаарынын мектептеринин бирине анын ысымын ыйгаруу жана “Казыбектин арманы” аттуу китеп чыгаруу жана сындуу бир катар иш-чаралар өтө турганы маалым болду.
Жыйындын жүрүшүндө Азамат Жаманкулов жана уюштуруу тобу Казыбек Мамбетимин уулунун 120 жылдык юбилейин жогорку деңгээлде өткөрүү жана уюштуруу маселелерин чечүү керектигин макулдашты.
Мындан улам, Маданият министрлиги иш- чаралар планына ылайык, тиешелүү иштерди алып барууну жана анын жүрүшү тууралуу маалыматты коомчулук менен бөлүшүп турмакчы.
Казыбек 1901-жылы (айрым маалыматтарда 1902-жылы) азыркы Ат-Башы районунун Батыш жагындагы Чет-Келтебес (Келтебек) деген жайлоосунда туулган.

Манасчы жана семетейчи Жаңыбай Кожек уулунуну 150 жылдыгы белгиленет

15-июлда Кыргыз Республикасынын Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлигинде министр Азамат Жаманкуловдун төрагалыгы астында манасчы жана семетейчи Жаңыбай Кожек уулунун 150 жылдыгын уюштуруп өткөрүү боюнча жыйын онлайн/офлайн формата өттү.
Жыйынга Кыргыз Республикасынын Президентинин Нарын, Жалал-Абад, Чүй облустарынын ыйгарым укуктуу өкүлчүлүгү, Бишкек шаарынын мэриясы, Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын өкүлдөрү, коомдук жана жеке ишкерлер катышты.
Анда жыл ичинде аткарыла турган иштердин планы каралып, аткарыла турган негизги иш- чаралар планы талкууланды.
Пландын катарында облустук жана шаардык деңгээлде илимий-практикалык конференцияларды, көргөзмөлөрдү, жолугушууларды өткөрүү, Жаңыбай Кожек уулунун жети атасы, өмүр баяны жөнүндө маалымат камтыган стелла орнотуу, Т.Айталиеванын семетейчи Жаңыбай Кожек уулу жөнүндө чыккан китебин тарыхый жыйнактар менен толуктап, кайра басып чыгаруу, Таластагы “Манас ордо” комплексинде атайын бурч уюштуруу жана экспонаттар менен толуктоо, туулган жери Жумгал районунун Чаек айылына жаңы салынып жаткан маданият борборуна Жаңыбай Кожек уулунун ысымын ыйгаруу сындуу бир катар иш- чаралар камтылууда.
Азамат Жаманкулов жыйынга катышкан бардык тараптардын ой- пикирин эске алуу менен, тез арада иш- чаралар планын бекитүү тапшырмасын берди.
Кожек уулу Жаңыбай – манасчылыкты атадан-балага мурас катары алып келаткан манасчылардын бири. Айдарбек, Сүйүнбай, Сакөчүк, Теңирбай, Сары, Жаманкары, Кожек (Көжөк) болуп, жети атасынан бери “Манас” айтып келаткан Жаңыбай Жумгал өрөөнүндө туулган. Жаныбайдын атасы Кожек эл арасында көбүнчө үчилтиктин экинчи бөлүмү “Семетейди” айтып жүргөндүктөн аны эл семетейчи деп билишчү. Жаныбай “Манасты” атасы Кожектен үйрөнүп, 16 жашынан айта баштаган. “Манастан” “Көкөтөйдүн ашы”, “Чоң казат” эпизодун жана “Семетей”, “Сейтек” эпосторун толук айткан. Жаңыбайдан жазылып алынган эпостун жалпы көлөмү 19 445 сап ыр. Ал “Эр Төштүк”, “Эр Табылды” эпосторун, элдик поэма “Ак Мөөрдү” жана салт ырларын да билген. К. Мифтаковдун жазып калтырган маалыматына караганда Кожектин баласы Матай да атасынан “Семетейди” үйрөнгөн жана айрым эпизоддорун атасынан жакшы билген. Анын айтып берүүсүндө К. Мифтаков 1941-жылы “Семетей менен Чынкожонун жоолашкан себеби” деген эпизодду жазып алган да, окуяны үзбөө үчүн бул үзүндүнү атасы жаздырган эпизодго кошуп 34-номерлүү дептерге киргизген. Бирок, Матай өзү билген эпизодду ыр формасында эмес, кара сөз түрүндө жаздырган. Анткени, айтуучулук өнөрдү өнүктүрүп жүрбөгөндүктөн, эпизоддун мазмунун гана эстеп калып, аны кара сөзгө айлантып айтып калган.

Майлуу-Сууда уран мурастарынын уникалдуу музейи ачылды

Бишкек, 24-июнь, 2022-жыл – 16-июнь күнү Жалал-Абад облусундагы мурдагы уран кени казылып алынган Майлуу-Суу шаарында Майлуу-Суу шаарынын тарыхы жана Кыргызстандын уран мурасы музейинин ачылыш аземи болуп өттү. Музей ЕККУ, БУУӨП, Майлуу-Суу шаардык мэриясы, Өзгөчө кырдаалдар министрлиги жана башка өнөктөштөр менен тыгыз кызматташтыкта, Европа Биримдигинин “Борбордук Азиядагы уран мурастарын калыбына келтирүү боюнча кызыкдар тараптардын катышуусу” долбоорунун алкагында түзүлгөн. Электра Цигаридас айым, Еврокомиссиянын Эл аралык өнөктөштүк боюнча Башкы дирекциясынын өзөктүк коопсуздук секторундагы Долбоордун менеджери, Европа Биримдигинин атынан иш-чарага катышты.

Совет доорунда Майлуу-Суу уран рудасын казып алуу боюнча облустук борбор болгон, бирок 1990-жылдардын башында СССР тарагандан кийин ири өнөр жай ишин токтоткон. Жаңы музей өнөр жай шаарчасынын тарыхын жана салтын, ошондой эле тоо-кен жана уран калдыктарын сактоочу жайлардын жергиликтүү калктын ден соолугуна жана экосистемаларына тийгизген таасирин көрсөтөт.

Музей жалпы жана интерактивдүү тажрыйбаны камсыз кылат: ар бир адам жазуу кабинасында тиешелүү тарыхый материалдарды, окуяларды жана эскерүүлөр менен бөлүшө алат. Ошондой эле радиациялык коопсуздук жана уран калдыктарын рекультивациялоо сыяктуу ар кандай темадагы ачык талкууларга каалагандар катыша алышат. Музей ылдыйдын маданий туризмин өнүктүрүүгө тийиш.

Музей Майлуу-Суу өнүктүрүү форумунун алкагында ачылып, инвестициялык потенциалды кубаттап, шаардын социалдык-экономикалык жана экологиялык өнүгүүсүнө түрткү болду.

Министрлер кабинетинин башчысынын орун басары Эдил Байсалов "Ак-Бешим" фестивалына барды

Чүй облусунда өтүп жаткан “Ак-Бешим” фестивалына Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары Эдил Байсалов катышты.

Иш чара тарыхый мурастарды сактоо, адеп-ахлактык, патриоттук жана эстетикалык тарбия берүү, ошондой эле туризмди өнүктүрүү максатында уюштурулган.

Фестивалдын катышуучулары  конокторго жергиликтүү продукцияларды жана кол өнөрчүлүк буюмдарын көрсөтүшүп, музыкалык жана бий оюндары тартууланды.

Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары өз сөзүндө түрдүү маданияттардын түйүнү болуп калган тарыхый мурасыбызды сактоонун маанилүүлүгүн белгиледи.

«Ак-Бешим конушундагы казуу иштеринин жүрүшүндө буддисттердин храмдары жана христиан чиркөөлөрү табылып, ЮНЕСКО Ак-Бешимге расмий түрдө дүйнөлүк мурастар статусун ыйгарды», – деди ал.

Эдил Байсалов Кыргыз Республикасынын Улуттук илимдер академиясынын кызматкерлери Япониянын Тейкё жана Рюкоку университеттеринин өкүлдөрү  менен биргеликте байыркы Ак-Бешим конушунда жүргүзүп жаткан казуу иштери менен таанышты.

Археологдор бул тарыхый жайда изилдөө, консервациялоо жана музей уюштуруу  иштерин жүргүзүү зарылдыгын белгилешип, мындан ары Ак-Бешим жерин туристтик жай катары өнүктүрүүнү караштырууну сунушташты.

Өз кезегинде Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары Эдил Байсалов республикадагы тарыхый эстеликтердин туристтик потенциалы зор экендигин белгилеп, буга мисал катары Баткен районундагы Кан-и-Гут үңкүрүн атап өттү.

«Өзгөн» мамлекеттик тарыхый-маданий музей-коругу түзүлдү

«Өзгөн» мамлекеттик тарыхый-маданий  музей-коругу түзүлдү. Тиешелүү чечимге Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасы Акылбек Жапаров кол койгон.

«Өзгөн» мамлекеттик тарыхый-маданий  музей-коругу түзүү чечими тарыхый-маданий мурас объектилерин сактоо жана өнүктүрүү максатында кабыл алынган.

Белгилесек, буга дейре «Өзгөн» археологиялык-архитектуралык комплекси “Сулайман-Тоо” улуттук тарыхый-археологиялык музей комплексинин карамагында болгон жана кандайдыр-бир деңгээлде аны өнүктүрүүгө тоскоолдук келтирген.

Эске салсак, орто кылымдардагы Өзгөн чалдыбары эң алгачкы жана башкаруучунун резиденциясы орун алган чептен (Орто-Коргон же Өзгөн-3) жана Кара-Дарыя суусунун түндүк жээгинде жайгашкан шаарлардын аймагын түзгөн үч шахристан (Өзгөн-1, 2, 4) турат. Шаар VII -VIII кылымдарда пайда болуп, X кылымда Караханиддер мамлекетинин батыш бөлүгүнүн борбору болгон жана кийин XVI -кылымга чейин шаар катары турган.

Үч күмбөз, мунара жана үч шахристандын калдыктары сыяктуу Борбордук Азиянын тарыхынын жана маданиятынын уникалдуу эстеликтери жайгашкан “Өзгөн” мамлекеттик тарыхый-маданий музей-коругунун түзүлүшүнүн максаты – бул объектилерди келечек муундар үчүн сактоо жана туризмди өнүктүрүүгө салым кошуу.

Меню