Menu

ЖАҢЫ ТЕХНОЛОГИЯЛАР – ХАЙ ТЕК

Өкмөт "Түндүк" электрондук тутумунда маморгандардын маалымат алмашуу процессин кеңейтүү боюнча кеңешме өткөрдү

Кыргыз Республикасынын биринчи вице-премьер-министри Кубатбек Боронов «Түндүк» электрондук ведомстволор аралык өз ара аракеттенүү тутумун кошуу жана ал аркылуу мамлекеттик органдар ортосунда маалымат алмашуу маселеси боюнча кеңешме өткөрдү.

Кубатбек Боронов белгилегендей, өлкө Өкмөтү жарандар үчүн электрондук кызмат көрсөтүүлөрдү натыйжалуу киргизүүнүн бардык зарыл чараларын көрүүгө тийиш.

«Белгилүү болгондой, жер-жерлерде маалым каттарды берүүдө коррупциялык көрүнүштөр бар, мындан тышкары, алыскы аймактардын жашоочулары тигил же бул маалым катты алуу үчүн алыс жол тартууга жана узак кезектерге турууга мажбур болушууда. Эми мамлекеттик органдардын «Түндүк» тутумуна кошулуусу жана маалыматтык технологиялардын киргизилиши менен бул маселе автоматтык түрдө чечилет. Бирок бул үчүн мамлекеттик органдар ар бири өз багытында санариптештирүү боюнча иштерге киришүүгө тийиш. Бүгүнкү күнү бул мамлекеттик органдардын алдында турган негизги милдеттердин бири», – деди биринчи вице-премьер-министр жана коюлган милдеттерди аткаруудагы ар бир жетекчинин жоопкерчилигин белгиледи.

Кубатбек Боронов басым жасагандай, маалыматтар базасын иштеп чыгуу жана киргизүү, аларды «Түндүк» тутумуна кошуу бардык мамлекеттик органдардын артыкчылыктуу милдети болуп саналат.

Ошондой эле анын айтымында, маалым каттарды кагаз түрүндө берүүнү жана талап кылууну токтотуу керек, андан соң «Түндүк» электрондук ведомстволор аралык өз ара аракеттенүү тутуму аркылуу маалым каттар менен алмашууну камсыздоо зарыл. Ошондон улам иштелип чыккан автоматташтыруу Планына ылайык иштөө жана аны баскычтуу ишке ашырууну баштоо керек.

Кеңешменин жүрүшүндө белгиленгендей, учурда 56 ведомство жана 8 коммерциялык уюм менен келишимдер түзүлгөн. 39 министрлик («Түндүк» тутумунун коопсуздук тутуму орнотулган), ведомство жана алардын ведомстволук түзүмдөрүн кошуу боюнча техникалык иш-чаралар аткарылды. 12 мамлекеттик органдын ортосунда маалымат алмашуу камсыздалган.

Мындан тышкары бүгүнкү күнү 18 мамлекеттик органда 56 маалымат базасы иштелип чыккан.

Мамлекеттик органдар тарабынан кагаз түрүндө берилген айрым маалым каттарды электрондук түргө өткөрүү боюнча жүргүзүлгөн талдоо тууралуу маалымат угулуп жана талкууланган соң жетекчилерге тийиштүү тапшырмалар берилди, анын ичинде маалыматтар базасын толук иштеп чыгуу милдеттендирилди.

Кыргыз тили технологиянын тили менен сүйлөй баштады

Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссиясы эне тилди өнүктүрүү жана тил саясатын өркүндөтүү программасынын алкагында заманбап технологияга кыргыз тилин шайкеш келтириш үчүн былтыр 4 иш чара пландалып, тендер жарыяланган. Конкурста «УЛУТ Софт» ЖЧКсы жеңүүчү болуп тандалып, иш жүрүп баштады. Бекитилген план боюнча «Бал тил» колдонмолор сериясы катары коомчулукка берилди. Бул мобилдик колдонмолор сериясы, кеңири тараган мобилдик чөйрө аркылуу башталгыч класс жана мектепке чейинки курактагы балдарга кыргыз тилин оңой үйрөтүү максаты менен иштелип чыкты. Колдонмолордо мобилдик чөйрөнүн интерактивдик өзгөчөлүгү болгон оюндар, анимациялар жана аудио кеңири колдонулуп, балдардын кыргыз тилин үйрөнүүгө болгон кызыгуусун жогорулатуу көздөлдү. Продукттар «Балтил 1» жана «Бал тил 2» аталышы менен Аndroid жана iOS платформаларына тиешелүү порталдарда жарыяланды.

Ошондой эле мамлекеттик тилди билүү деңгээлин аныктоонун бирдиктүү системасы – «Кыргыз-тест» долбоору алкагында Президентке караштуу Мамлекеттик тил боюнча улуттук комиссия тарабынан «Кыргыз – тили, Мамлекеттик жана муниципалдык кызматкерлер үчүн окуу куралы» иштелип чыкты. Бул окуу куралынын максаты мамлекеттик кызматкерлерге аталган тестке даярдануусуна жана кыргыз тилин жеңил үйрөнүусүнө шарт түзүү болуп саналат. Окуу куралында камтылган сабак жана көнүгүүлөрдү веб жана мобилдик колдонмо аркылуу интернет айдыңына жайгаштыруу максаты менен «Тилтест» кыргыз тилин үйрөнүү платформасы иштеп чыкты. Бул платформа www.tiltest.kg дарегине жайгаштырылды.

Мындан сырткары, кыргыз тилин табигый түрдө иштетүүчү программалык аппараттарды иштеп чыгып, жасалма интеллект негизинде кыргыз тилин толугу менен түшүнгөн жана кыргыз тилинде сүйлөгөн бир жасалма интеллектке жетүү иш-чараларынын алгачкысы болуп тексти үнгө айландыруучу программалык аппарат иштелип чыкты.

Бул Кыргызстан тарыхында алгачкы жасалма интеллект принцибинде иштеген программалык аппарат. Кыргыз тилиндеги санарип тексттерди табигый үнгө айландырып, башкача айтканда, берилген кыргыз тилиндеги текстти табигый үн менен окуп, колдонуучуларга текстти оңой жана ыкчам түшүнүүсүнө жардамчы ролун аткарат. Бул программа кийинки этаптарда текстти үнгө айландыруу учурунда интонация жана эмоция элементтерин да камтуусу күтүлүүдө. Кийинки тепкич үндү текстке айландыруу.

Памир Манас

Булак: “Де-Факто”

"Коопсуз шаар" долбоорунун алкагында видео камера орнотула турган көчөлөрдүн тизмеси

Кечээ, 28-декабрда Советский жана Бөкөнбаев көчөлөрүнүн кесилишинде “Автопатруль” видео көзөмөлү орнотулду. Бул тууралуу Мамлекеттик технологиялар жана байланыш маалымат комитетинен кабарлашты.

Маалыматка ылайык, “Коопсуз шаар” долбоорунун алкагында биринчи көзөмөлдөөчү камералар орнотула баштаган. Ошондой эле, бул камералар жогорку ылдамдыкта бара жаткан же каршы тилкеге чыккан автоунааларды каттайт. Мындан тышкары, камералар жол эрежелерин бузгандардын мамлекеттик каттоо номерлерин сактайт.

Мамлекеттик келишимге ылайык, “Коопсуз шаар” долбоорунун биринчи этабындагы 10 кесилиш жана 17 шаар четиндеги чек араларды камтыган долбоор 2019-жылдын 12-февралынан баштап иштей баштайт.

Маалымат үчүн:

Кесилиштер:

Жибек Жолу – Жаш Гвардия

Чүй – Ю. Фучик

Чүй – Бейшеналиева

Жибек Жолу – Ю. Фучик

Чүй – Жаш Гвардия

Ж. Бөкөнбаев – Ж. Абдрахманов

Жибек Жолу – Ж. Абдрахманов

Чүй – Курманжан Датка

Москва – Ж. Абдрахманов

М. Горький – 7-Апрель

Байтик Баатыр

Манас

Чек аралар:

Бишкек-Ош 61 км

Бишкек-Ош 64 км НПЗ “Джунда”

Бишкек-Ош 71,5 км Бекитай айылы

Бишкек-Ош 74,5 км Бөксө-Жал айылы

Бишкек-Ош 78 км Сосновка айылы

Бишкек-Ош 146,3 км

Бишкек-Ош 149 км

Бишкек-Ош 153 км

Бишкек-Торугарт 7,6 км Лебединовка айылы, Ж. Бөкөнбаев-Победа көчөлөрүнүн кесилиши

Бишкек-Торугарт 10,3 км Новопокровка айылы, Ленина көчөсүнүн жаны 378

Бишкек-Торугарт 12,9 км Новопокровка айылы, Ленина көчөсү 196

Бишкек-Нарын-Торугарт 9 км АЗС “Газпром”

Бишкек-Нарын-Торугарт 13км ГЭС-5

Бишкек-Нарын-Торугарт 58 км “Гавайи” кафесинин жаны

Бишкек-Нарын-Торугарт 105 км Нур айылына кайрылган жол

Президент Сооронбай Жээнбеков: Мамлекетибиз жакынкы 5 жылдын ичинде региондогу санариптик экономиканын лидерлерине жетүүсү зарыл

Кыргыз Республикасынын Президенти Сооронбай Жээнбеков бүгүн, 14-декабрда Кыргыз Республикасында санарипти өнүктүрүү боюнча чараларды караган Коопсуздук кеңешинин жыйынын өткөрдү. Жыйындын жыйынтыгы менен Коопсуздук кеңешинин чечиминин долбоорун негиз катары кабыл алып, айтылган сунуштарды эске алуу менен иштеп чыгуу сунушталды.

Мамлекет башчысынын сүйлөгөн сөзү толугу менен берилет:

«Урматтуу Коопсуздук кеңешинин мүчөлөрү!

Биз талкуулап жаткан Концепция мамлекет жүргүзө турган саясаттын негизги багыттары менен гана чектелбейт.

Ал жарандык жана бизнес коомчулугунун өкүлдөрү берген сунуштарды да камтып турганын айта кетейин.

Эми төмөнкү маселелерди кечиктирбей чечүү — өзгөчө мааниге ээ экенин белгилейм.

Биздин коом санариптешүүнүн ийгилигин толук сезиш үчүн мамлекетте азыртадан бекем пайдубал түптөлүшү керек.

Жаңы технологиялардын мүмкүнчүлүктөрүн жана артыкчылыктарын түшүндүрүү үчүн бүгүнтөн тартып иш алып баруу зарыл.

Өзгөчө калктын калың катмарына жеткирүү, айрыкча айыл жергесинде кеңири масштабдагы окутуу иштерди баштоо керек.

Эл аралык стандарттарга шайкеш келген инфраструктураны түзүү — эң башкы милдеттердин бири.

Кыргызстандын бүт аймактарында ишенимдүү, жеткиликтүү жана анча кымбат эмес Интернетке жетүүнү камсыз кылуу зарыл.

Маалыматтардын коопсуздугун камсыздап, бүт республика боюнча аймактык дата-борборлорун түзүшүбүз керек. Аймактык дата-борборлору эл аралык кызматташууга жардам берет.

Дата-борборлорун түзүү — ишенимдүү, анча кымбат эмес кубаттуулуктарды пайдалануу аркылуу ишке ашат. Бул ишке энергетиктердин жигердүү катышуусу талап кылынат.

Заманбап санариптик инфраструктура мамлекет, бизнес жана жарандардын ортосундагы өз ара аракеттешүүнүн жаңы платформасын түзүүгө мүмкүндүк берет.

»Акылдуу шаар«, „акылдуу мектеп“, „акылдуу бейтапкана“, „акылдуу ферма“, „акылдуу фабрика“ жана „акылдуу транспорт“ сыяктуу „акылдуу ыкмаларды“ бүт жерде киргизүүгө мүмкүнчүлүк пайда болот.

Ошондо биздин өлкө жаңы технологиялык чечимдердин жана инновациялардын катализатору болуп калат.

Мамлекет өзү жаңы технологиялык чечимдерди кеӊири сунуштоосу керек. Ал үчүн жаӊы технологиялык долбоорлордун жаралышына түрткү берүү зарыл.

Компаниялардын демилгелерин, академиялык коомчулуктун илимий изилдөөлөрүн колдоо керек.

Инновациялык технологиялык парктардын жана лабораториялардын түзүлүшүнө өбөлгө болуу абзел.

Өнүккөн өлкөлөрдүн технологияларын өздөштүрүү жана жайылтуу талап кылынат.

Ушул максатта Кыргызстан эл аралык технологиялык трансфер борборун түзүшү керек.

Жогоруда айткандарды жасасак, Кыргызстандын эл аралык финансы рынокторуна жетүүсү жакшырат.

Бизге эл аралык технологиялык компаниялардын келүүсүнө жакшы шарт түзүлөт.

Кыргызстанга түз инвестициялардын тартылышына жана өлкөбүздө жаңы технологиялардын пайда болушуна жардам берет.

Мен айткан багыттар өлкөнү санариптештирүүнүн шарттарында экономиканы өнүктүрүүгө негиз болот.

Жаңы технологияларды киргизүү — биринчилерден болуп туризм, айыл чарбасы, банк сектору, жеңил өнөр жайы, курулуш секторлордон башталат.

Бул тармактар Улуттук стратегияда артыкчылыктуу багыттар катары белгиленген.

Ошону менен катар жаӊы технологияларды бардык тармактарда, бийликтин бардык бутактарында, өзгөчө укук коргоону ишке ашырууда, сот процессин жүргүзүүдө, саламаттык сактоодо, билим берүүдө, салык жана бажы төлөмдөрүн автоматташтырууда кеӊири колдонуу абзел.

Урматтуу мекендештер!

Кыргыз Республикасы шайлоо системасын санариптештирүүдө бир катар ийгиликтерге жетишти.

Эми бирдиктүү „Түндүк“ системасы аркылуу мамлекеттик органдардын санариптик интеграциясы ишке ашат.

Бирдиктүү электрондук мамлекеттик портал аркылуу элге кызмат көрсөтүүнүн көбү электрондук форматка өтөт.

Азыркы учурда мамлекеттик органдардын айрым кызматтары санариптик форматка өткөрүлүп, Интернет аркылуу жеткиликтүү болуп калды.

Мындан ары бардык мамлекеттик органдар көрсөтүүчү кызматтар санариптик форматта жеткиликтүү болушу керек.

Санариптик технологияларды киргизүү менен Өкмөттө бизнес коомчулугу менен жарандарга сапаттуу мамлекеттик кызматтарды сунуштаган жаӊы аянтча пайда болот.

Баса белгилей кетчү нерсе — мамлекеттин жана жарандардын санариптик кызыкчылыктарын камсыздоо абдан маанилүү.

Бул үчүн дайыма киберкоопсуздукту жана жарандардын персоналдык маалыматтарын коргоо деңгээлин жогорулатуу өтө зарыл.

Биздин максат — таза бийликти, адилет коомду куруу. Ага жетиш үчүн жаӊы технологиялардын заманынан артта калбашыбыз керек.

Интернетти жана санариптик технологияларды колдонуу менен мамлекеттик кызматтарды сунуштоо — коррупциялык көрүнүштөрдү максималдуу кыскартууга мүмкүндүк берет.

Анткени, мамлекеттик кызматчылар менен жарандардын ортосундагы түздөн-түз катнаштар минималдуу деӊгээлге түшөт.

Урматтуу кеңештин катышуучулары!

Бир-эки мисал келтирип кетейин.

Жакында Ички иштер министрлигиндеги мамлекеттик кызмат көрсөтүү Борборуна бардым. Ал жерде ар түрдүү уруксат каттары, ошондой эле соттолбогондугу тууралуу маалым каттар берилет экен.

Буга чейин бул нерсе узак жылдар бою элдин нааразычылыгын туудурган, өтө коррупцияланган процесс болчу.

Мына, бүгүн бул көрүнүш жок. Аталган Борбордун курулушуна 11 млн сомдон бир аз ашык каражат жана болгону 4 ай убакыт кеткен.

Мамлекеттик каттоо кызматынан мен ушуга окшогон мамилени канча жолу сурадым. Премьер-министр болуп турганда да айткам. Бирок бүгүнкү күнгө чейин эч кандай жыйынтык жок.

Мамлекеттик каттоо кызматы кызматтарды санарипке өткөрүү боюнча алдыңкы позицияда болушу керек.

Бирок учурда паспорт алуу процессинде гана ийгиликтүү.

Эмне үчүн ушундай эле процесс транспорт каражаттарын жана айдоочулук курамды каттоодо, жарандык актыларды каттоо системасында байкалбайт.

Кечээ эле биз Бишкек шаардык транспорт каражаттарын жана айдоочулук курамды каттоо бөлүмүнүн ишин көрдүк.

Көчөдө кезек күткөндөрдүн аягы көрүнбөйт, жарандардын баары нааразы.

Ал эми ичинде жетекчиси жана анын кол алдындагылар акча табууга шарт түзгөн коррупциялык схемасын түзүп алышкан.

Мындан улам — автомектептердин бүтүрүүчүлөрү сапатсыз болуп, ар кандай жол-транспорт кырсыктарын жаратууда. Алардын айынан жарандарыбыздын, айрыкча балдардын өмүрүнө, ден соолугуна коркунуч жаралып жатат.

Жарандарыбыздын ою боюнча Мамлекеттик каттоо кызматкерлери коррупциялык механизмдерди жок кылууга жакшы аракет кылбай жатат. Мен алардын оюна кошулам.

Урматтуу мекендештер!

Жарандар шаар бою кыдырып ар кайсы эшиктерди жыртып, керектүү маалым каттарды, кээде таптакыр кереги жок кагаздарды алуу үчүн чуркап жүрүшөт. Буга канчалаган убакыт, каражат, нервдер кетип жатат.

Жарандарыбыз үйлөнүп, балалуу болуп, билим алып жатышат — чиновниктер алардан ар кандай маалым кат талап кылып жатат.

Ал түгүл өлгөндөн кийин да туугандары маалым кат алыш үчүн зарыгып кезек күтүп турушат.

Бюрократия биздин бардык жакшы пландардын баарына тоскоол болуп жатат. Бардык жерде майда чиновниктер пара ала турган шарттар түзүлгөн.

Мамлекеттик кызмат көрсөтүүчү органдардын баары теӊ керек болсо түшкү тыныгуусуз иштесин. Элди жумалап күттүрбөсүн.

Буга окшогон фактылар түп-тамырынан бери жок кылынып, күнөөлүү адамдар жоопкерчиликке тартылууга тийиш.

Мындай болбойт, мындайга жол берилбеш керек!

Жогорудагы мисалдардын баары мамлекеттик кызмат көрсөтүү чөйрөсүндө санариптик технологияларды масштабдуу киргизүүнү шарттайт.

Коррупциялык көрүнүштөрдү жоюп, ар кандай кагаздарды жана бюрократияны азайтат.

Мамлекеттик органдардын ишинде ачык-айкындуулукту жогорулатат.

Бул максатка жетүү үчүн азыркы учурда Электрондук кызмат көрсөтүүнүн мамлекеттик порталы пилоттук режимде иштей баштады. Учурда 10 кызмат электрондук форматта көрсөтүлүп жатат. Эки жума ичинде, ушул жылдын аягына чейин электрондук форматта кызмат көрсөтүүлөрдүн саны 25ке жеткирилет. Андан сырткары Мамлекеттик каттоо кызматынын 25 кызмат көрсөтүүсү бирдиктүү порталга киргизилиши зарыл.

Жыйынтыгында 2019-жылдын аягына чейин 189 кызмат электрондук форматка өткөрүлөт.

Бул иштер белгиленген мөөнөттөн кечиктирилбей аткарылышы керек.

Жарандарыбыз айтылган кызматтарды электрондук форматта толук бойдон ала башташ үчүн „Түндүк“ электрондук системасын ишке киргизүүнү тездетүү өтө чоӊ мааниге ээ.

Бул иш бардык мамлекеттик органдардан көз каранды.

Жалпысынан бул багыттагы жумуштар  бекитилген план боюнча жүрүп жатат. З мамлекеттик орган — Ички иштер министрлиги, Кыргызпатент жана Финансы чалгындоо кызматы жумушту планда көрсөтүлгөн мөөнөттөн  эрте бүткөрүштү.

Бекитилген пландан артта калып жаткан 2 министрликти белгилей кетиш керек. Булар — Транспорт министрлиги жана Саламаттык сактоо министрлиги.

Транспорт жана жолдор министрлигине бул ишти бүтүрүү үчүн 1 айлык мөөнөт берилет. Жаӊы жылдын январь айынын ичинде министрликтин маалымат системасын „Түндүккө“ кошулуусун камсыз кылыӊыз.

Урматтуу катышуучулар!

Дагы бир маанилүү жагдайды белгилей кетүү зарыл. Мындан ары интернет компаниялардын да ачык айкын иштөөсү зарыл.

Азыркы учурда байланыш операторлору тарабынан салыкты жашыруу фактылары көп кездешип жатат. Мисалы, азыр „Акнет“ жана „Элкат“ компанияларынын иши боюнча иликтөө иштери жүрүп жатат.

Ушул кемчиликти жоюу максатында Экономика министрлиги, Мамлекеттик салык кызматы, Маалыматтык технологиялар жана байланыш комитети интернет трафикти  так эсепке алууну ишке ашыруу үчүн тиешелүү укуктук-ченемдик акт иштеп  чыгып, кабыл алуусу зарыл.

Урматтуу катышуучулар!

Концепцияны ийгиликтүү ишке ашыруу үчүн Өкмөт жана тиешелүү мамлекеттик органдар жол картасын кабыл алышы керек. Аны толук бойдон ишке ашыруу үчүн Өкмөт өзүнүн болгон ресурстарын жумшоосу зарыл.

Баардык кызыкдар тараптардын кызматташуусу үчүн Жогорку технологиялар паркы аянтча болуп берет. Ал санариптик бизнести өнүктүрүүдө жана санариптик кызматтарды экспорттоодо Өкмөттүн колдоосуна абдан муктаж болот.

Өлкөбүз үчүн өтө маанилүү бул реформаны ишке ашыруу процессине такай мониторинг жүргүзүп, иштин жүрүшүн баалап туруу — Коопсуздук кеӊештин Секретариатына тапшырылат.

Ал эми „Санариптик Кыргызстан“ концепциясын ишке ашыруу үчүн Кыргыз Республикасынын биринчи вице-премьери Кубатбек Бороновду жооптуу кылып бекитүүнү сунуштайм.

Ошондой эле, Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн Аппаратында Концепцияны ишке ашырууну башкаруу боюнча Улуттук борборду түзүү — максатка ылайыктуу иш болот.

Ушул Концепцияны ишке ашыруу өлкөнү санариптик трансформациялоону тездетет. Кыргызстандын социалдык-экономикалык өнүгүүсүнө түрткү берет.

Урматтуу Коопсуздук кеңешинин мүчөлөрү жана жыйындын катышуучулары!

Сөзүмдүн аягында жаңы санариптик технологияны киргизүүнүн үстүндө чымырканып иштебесек, биз өнүккөн дүйнөдөн четте калуу коркунучунда калабыз.

Мамлекетибиз жакынкы 5 жылдын ичинде региондогу санариптик экономиканын лидерлерине жетүүсү зарыл.

Уланып жаткан коррупция жана бюрократизм алдыңкы өнүккөн Кыргызстанды курууга жол бербейт.

Бүгүнкү Коопсуздук кеңешинде кабыл алган санариптик трансформациялоо Концепциясы Кыргыз Республикасынын тарыхындагы бурулуш учурлардын бири болуп калат деп толук ишенем».

“Кибергрипптен” кантип коргонобуз?

Суук түштү . Эми  ооруп калбаш үчүн абдан сак болуш керек. Үйлөрдү жылуулап, терезе-тешиктерди бүтөдүк, сандыктан апабыз токуп берген байпакты алып чыктык.   Ал эми кибергрипптен кантип коргонобуз? “Киберкылмыш” деген эмне, жана анын алдын алуу жолдору барбы? Акчабызды  уурдатып албоо үчүн эмне кылышыбыз шарт? Бул суроолорго материалда жооп издеп көрдүк.

Эл аралык электр байланыш биримдигинин маалыматы боюнча дүйнөдө  2 миллиарддан ашык мобилдик жабдуулар: смартфон, планшет жана ноутбуктар колдонулат. Аларда бул планетадагы миллиондогон адам , компаниялардын каржылык жана жеке жашоосуна байланышкан купуя сырлары сакталган. Адистердин эсеби боюнча ар бир гаджет ээси бир суткада эң аз 30 жолу  интернетке кирет, бирок смартфондорду колуна алганда кибер кылмышкерлердин курмандыгы болуп калуу мүмкүнчүлүгү жогору экендигин ойлонбойт.  Ал эми дүйнөдө күн сайын 300дөн ашык түрдүү зыяндуу программалык камсыздоо ойлонуп табылып, колдонууга сунулууда.

Кибер кылмышкерлер мамлекетке , жеке бизнеске жана жөнөкөй жарандарга зыянын тийгизүүсү мүмкүн. Алар коопсуздук тутумдарын бузуп, карталардагы сыр сөзду уурдайт. 2017-жылы Wannacry,  Expert  жана BadRabbit аттуу вирустардын  ири кибер чабуулдары дүйнөнүн үрөйүн учурду. Айта кетсек Wannacry вирусунун кесепетинен Европа, Орусия,  Казахстанда, жалпы 200дөн ашык мамлекетте  500 миң компьютер иштен чыкты. Вирус укмуштай тездик менен тарап өкмөттөрдүн, банктардын, клиникалардын ишин үзгүлтүккө учуратты. Программа компьютерде сакталган баардык маалыматтарды кулпулап салган жана аны ачуу учун акча талап кылган. Дээрлик 4 кун ичинде Wannacry дүйнөлүк экономикага 1 млрд АКШ доллар өлчөмүндө зыян келтирди. Компьютердик кылмыштуулук менен бирге дүйнөлүк желеде  террористтик жана экстремисттик ишмердүүлүк да байкалып келет. Алар да абдан чоң коркунуч жаратууда.

Кыргыз Руспубликасынын инженердик академиясынын “Инженердик даңк” Алтын Медалы менен сыйланган Кыргыз-Турк “Манас” университетинин компьютердик инженерия бөлүмүнүн  профессору Улан Биримкулов: “Интернетти контролдоо абдан оор. Анын штаб-квартирасы жок, бул дүйнөлүк желе. Албетте,  интернетке цензура коюу аракеттери болгон. Кайсы бир сайттарды жаап койсо болот.  Бирок толугу менен  көзөмөлгө алуу абдан оор”. Маалыматтык-коммуникациялык технологиялардын (ИКТ)  эл аралык кагылышууларда  колдонуулусу укук жагынан чектелген эмес. Бул  жарандар, коом жана мамлекет үчүн коркунуч  туудурат.   Киберчабуулдар келтирген зыяны мурдакы кинетикалык курал колдонуудагы зыянга  жетүудө.

Мындан сырткары санариптик сабаттуулуктун жетишсиздиги жана компьютердик гигиенанын жоктугу жарандарга, бизнеске жана мамлекетке карата болгон  массалык киберчабуулдардын алгачкы себептеринин бири  болгондугун айрым эксперттер баса белгилеп кетишти. Санариптүү трансформация боюнча президенттик кеңештин мүчөсү  Рита Исмаилова: “ Албетте, биздин мамлекетте кибермейкиндикте болуп жаткан нерселерге чара көрө турган түзүмдөр бар. Бирок, менин оюмча, жазалоодон мурун  алгач  кибермаданият  билимин киргизиш керек. Мектеп жашынан  баштап “кибермаданият” жана “кибергигиена” түшүнүктөрүн  үйрөтүү зарыл.  Бардык нерсени интернетке салуу өкүнүчтүү натыйжаларга алып келет.”

“Интернет саясатынын жарандык демилгесинин” башчысы Артем Горяйновдун айтымында  кибер гигиенаны сактоонун 7 эреже бар:

-лицензиясы бар программалык камсыздоону колдонуу жана аны убагында жаңылап туруу;

-программаларды расмий сайттардан гана жүктөө;

-антивирусту ар дайым жаңыртып туруу;

-татаал жана уникалдуу сыр сөздөрдү  колдонуу;

-смартфон, планшет, компьютериңизди  башка адамдар арасында көзөмөлдөө;

-келген каттарды антивирустун текшерүүсүнөн өткөзмөйүнчө ачпоо;

-коомдук компьютерде иштегенден кийин бардык аккаунттардан чыгып, сыр сөздөрдүн өчүрүүнү унутпоо.

Киберкоопсуздук маселеси  мамлекеттик деңгээлде  дагы эле ачык калууда.  Бирок эрте же кеч  бардыгын мамлекет камсыздап берет деген ойдон алыспыз.  Гриппке чалдыкпаш үчүн ар дайым витаминдерди ичип, иммунитетти жогорулатып туруу абзел . Демек кибергрипптин курмандыгы болуп калбаш үчүн  антивирустарды колдонуп, эрежелерди сактап, жалпысынан маалымат технологияларды туура колдонуубуз шарт. Киберкоопсуздук биринчиден колдонуучунун жоопкерчилиги.                                                                                                                                      Айгерим Рыскулбекова,

Кыргыз-Түрк “МАнас” университетинин журналистика бөлүмүн студенти

Айыл чарба министрлиги абаны тазартуунун жаңы жолун "ойлоп тапты"

Кыргызстандын Айыл чарба министрлиги Бишкекти каптаган кара түтүндөн арылуунун  жаңыча  жолун “ойлоп тапты”. Бул туурасында бүгүн, 27-ноябрь күнү Жогорку Кеңештин экономика жана фискалдык саясат боюнча комитетинин жыйынында айтылды.

Жогорку Кеңешке биоотун жөнүндөгү мыйзам долбоорун айыл чарба министрлиги сунуштады. Министрлик республикада 40 миллион кубометрди түзгөн биоэтанолду өндүрүүгө болот деген ишенимде. Бул отундун жаңы түрү болушу мүмкүн. Аны колдонуу менен абаны булгаган зыяндуу заттарды азайтып, андан сырткары, күйүүчү майдын наркын да арзандатууга болот.

Демилгечилер Кара-Балтадагы спирт заводунда иштетилген кызылчанын калдыгын биоотун катары пайдаланууну сунуштоодо. Бул компанияда кошумча  жумуш ордун гана камсыз кылбастан, мамлекеттик бюджетке 125 миллион сомго жакын каражат пайда алып келиши мүмкүн.

Булак: KyrgyzToday

Samsung бүктөлө турган смартфону менен тааныштырды

Samsung компаниясынын экиге бүктөлө турган смартфонунун бет ачары болуп өттү. Бул боюнча аталган ишкананын адистери ҮouTubeда түз обого чыгып, смартфон тууралуу маалымат беришти.

Маалыматка ылайык, ийкемдүү дисплей Infinity Flex технологиясында иштелип чыккан жана экрандын диоганалы 7,3 дюймду түзөт.

Samsung акыркы айларда бүктөлө турган дисплейлерди массалык түрдө өндүрүүгө ниеттенип жатканын билдирди.

Булак: «Мантыш»

Видео - Дубайдын полиция кызматкерлери учкан мотоциклдер менен жүрө башташат

Бириккен Араб Эмирлигинин полиция кызматкерлери Орусияда чыгарылган Hoverbike S3 2019 үлгүсүндөгү учкан мотоциклдерге өтүүнү пландоодо. Бул тууралуу The National гезити жазып чыкты.

Маалыматка караганда, азыркы күндө полициянын эки экипажы эксперименталдуу мотоциклдерди башкарууну үйрөнүшүүдө. Бир мотоциклдин баасы 150 миң долларды түзөт. Аларда кадимки унаалар жүрө албаган аймактарда колдонуу пландалууда.

Эгерде алгачкы текшерүүлөр ийгиликтүү аяктаса, ага дагы 40 полиция кызматкери кошулат.

Дубайдын жасалма интеллект бөлүмүнүн жетекчиси Халиль-Аль-Марзукинин билдирүүсүндө, полиция учкан мотоциклдерди 2020-жылы ишке киргизүүгө үмүтү бар.

Дубай учкан мотоциклдерди алып келүүгө 2017-жылы келишим түзгөн. Аларды Орусиялык бизнесмен Алексанндр Атамановго таандык Hoversurf компаниясы чыгарат.

Hoverbike жеңил кычкылтек волокнолорунан жасалган, анын 4 четинде электр кыймылдаткычтары орнортулган. Мотоцикл жерден 5 метр бийиктикте туруп, ар кайсы тарапка жыла алат.

Учкан мотоциклдин салмагы 115 килограммды түзөт, ал эми ылдамдыгы болсо саатына 100 чакырымга жетет. Пилоту менен мотоцикл абада 25 мүнөт жүрө алат, пилотсуз 40 мүнөт. Аккумуляторду толук кубаттандыруу үчүн 2,5 саат керектелет

Булак:KyrgyzToday

Видео - Билл Гейтс канализация жана суусуз иштеген унитаз чыгарды

Microsft компаниясынын негиздөөчүлөрүнүн бири Билл Гейтс Кытайдагы жаңы технологиялардын көргөзмөсүндө канализацияга туташпастан суусуз иштеген унитаздын бет ачарын жасады. Бул жаңы технологиянын иштеп чыгуусуна Гейтстин кайрымдуулук фонду 200 миллион доллар короткон.

Унитаз катуу жана суюк таштандыларды бөлүп, атайын бөлүкчөдө сактоочу өзгөчөлүккө ээ. Суюктугун сууга, коюусун жер семирткичке айлантат. Бул санитардык жана гигиеналык жактан пайдалуу болорун айтууда. Бирок турмуштук колдонууга ылайыкталуусу үчүн дагы 200 миллион доллар короторун айтты. Фонддун маалыматында, жылына дүйнө жүзү боюнча 500 миңдей жаш бала санитардык жана гигиеналык нормалардын сакталбаганынан улам көз жумат.

Булак: «Мантыш»

 

Видео - "Синьхуа" агенттиги жаңылыктардын виртуалдык алып баруучусун көрсөттү

Кытайдын “Синьхуа” расмий маалымат агенттиги алгачкы жолу  жаңылыктардын виртуалдык алып баруучусун көрсөттү. Алып баруучу жасалма интеллекттин негизинде иштейт жана текстти өз алдынча окуй алат.

“Сиздерге жасалма интеллекттин базасындагы англис тилдүү алып баруучу салам жолдойт.

Сиздерди акыркы жаңылыктар менен маалымдоо үчүн мен чарчоосуз иштейм, маалыматтар менин системама үзгүлтүксүз жүктөлүп турат,”- деп баштайт диктор программаны.

Жасалма интеллект тирүү алып баруучунун үнүн, эриндеринин кыймылын, мимикаларын туурай алат.

Анын тирүү алып баруучудан эч кандай айрымасы жок.

Тирүү адамдарга салыштырмалуу, санариптик алып баруучулар күнүнө 24 саат бою, бир убакта эле бир нече платформаларда иштей алышат. Компания аталган технология жаңылыктарды эффективдүү жана арзан кылууга, ошондой эле эгерде жаңылыктарды өтө тез жасоо керектелсе  жардам берет деп эсептейт.

Булак:KyrgyzToday

 

Меню