Menu

КООМ

Бишкектеги Медиа-штаб Баткендеги тастыкталган маалыматтарды ыкчам берип, чет өлкө ЖМКларына англис, түрк, орус тилдеринде маалыматтарды таркатууда

Баткен облусундагы кыргыз-тажик чек арасынынын тилкесиндеги кырдаалдын курчушуна байланыштуу Бишкекте Медиа-штаб иш алып барууда ( https://t.me/media_shab).

Штабдын башкы милдети күч органдарынын, тармактык министрликтердин жана ведомстволордун расмий өкүлдөрү тарабынан тастыкталган, окуя болгон жерден маалыматтарды ыкчам берүү болуп саналат.

Чындыкка дал келбеген маалыматтарды аныктоо жана аларды четке кагуу максатында  маалымат талаасына туруктуу негизде мониторинг жүргүзүлүүдө.

Мындан тышкары, КР Президентинин Администрациясынын Маалыматтык саясат кызматынын жетекчилигинде иштеп жаткан Штабдын милдетине жакынкы жана алыскы өлкөлөрдүн ЖМКларына англис, түрк жана орус тилдериндеги расмий маалыматтарды даярдап, таркатуу кирет.

Иштин бир бөлүгү социалдык түйүндөрдөгү платформаларга ыкчам маалымдоону колдоого багытталат.

Көрүлүп жаткан күч-аракеттердин негизги максаты өз убагындагы жана ишенимдүү маалымдоону камсыз кылуу, борбордук жана жергиликтүү аткаруу бийлигинин мамлекеттик органдарынын, башка мамлекеттик органдардын, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарынын алдындагы маалымат кызматтарды түзүү жана алардын ишин координациялоо болуп саналат.

Белгилүү болгондой, үстүбүздөгү жылдын 16-сентябрында Баткен облусунун кыргыз-тажик чек арасынын тилкесиндеги кырдаал чыңалган бойдон калууда.

Коңшу өлкөнүн аймагынан куралдуу топтордун массалык басып кирүүсүнүн натыйжасында курман болгондор жана жабыркагандар бар.

Куралдуу кагылыш болгон жерден эвакуацияланган Баткен облусунун тургундарын Бишкектеги бир нече мейманканаларга жайгаштырууга мүмкүн

Кыргыз-тажик мамлекеттик чек арасындагы куралдуу кагылыш болгон жерден эвакуацияланган жана Бишкек шаарында жүргөн Баткен облусунун тургундары борбордогу бир нече мейманканаларга убактылуу жайгаша алышат.

– “Достук” мейманканасы, Бишкек ш., Фрунзе көч., 429 «б» дарегинде жайгашкан, 10 жаранды кабыл алууга даяр. Кошумча орундар даярдалууда (байланыш телефону: 0500 61 18 06, Рустам).

– «Семетей» мейманканасы, Бишкек ш., Токтогул көч., 125, 20га чейин жаранды кабыл алууга даяр (байланыш телефону: 0555 65 22 22, Чыңгыз).

– «Ата-Түрк Ала-Тоо» мейманканасы, Бишкек ш., Исакеев көч. 2а/2, 15ке чейин жаранды кабыл алууга даяр (байланыш телефону: 0507 77 77 24, Өмүрбек).

ӨКМ: Бүгүн Баткенде 136 миңден ашуун адам коопсуз аймактарга эвакуацияланды

16-сентябрь күнү таңкы саат 6:00 чамасында Баткен облусунун Баткен, Лейлек райондорундагы кыргыз-тажик чек арачыларынын куралдуу кагылышуусунан улам жергиликтүү калктын коопсуздугун камсыз кылуу максатында, тургундарды эвакуациялоо башталган.
Калкты эвакуациялоо үчүн Өзгөчө кырдаалдар министрлигинин Баткен облусу боюнча башкармалыгы, жергиликтүү Жарандык коргонуу комиссиясы менен биргеликте убактылуу жайгаштыруу пункттары ачылып, калкты кооптуу аймактардан эвакуациялоо боюнча иш-чаралар уюштурулуп жатат. Мындан сырткары жергиликтүү тургундар өздөрүнүн унаалары менен коопсуз аймактарга чыгып жатышат.
Азыркы учурда алдын ала маалымат боюнча жалпы 136 миңден ашуун адам коопсуз аймакка эвакуацияланды. Алар: Баткен районунун, Баткен шаарынын, Лейлек районунун, Раззаков шаарынын тургундары.
Мындан тышкары, Ош облусунун Чоң-Алай районунун Жекенди айылынан 2800гө жакын жаран Дароот-Коргон жана Кашка-Суу айылдарына эвакуацияланган. Эвакуация боюнча маалымат кошумча такталууда.
Баткен облусунда эвакуацияланган жарандарга тамак-аш, гигиеналык каражаттар топтому жана жууркан-төшөктөр Жарандык коргонуу кызматтары тарабынан жеткирилүүдө. Учурда Бишкек шаарында 5 жерде жана Ош шаарынын мэриясында пунктары ачылып, гуманитардык жардамдарды кабыл алуу иштери жүрүүдө.
Ошондой эле ӨКМге караштуу Мамлекеттик материалдык резервдер фонду тарабынан Баткен облусуна күйүчү май, ун, шекер, суу май бөлүнүп берилди.
Ал эми БУУнун дүйнөлүк азык-түлүк программасы тарабынан 400 тонна азык-түлүк гуманитардык жардам көрсөтүүгө даяр экендигин маалымдашты. Жеринде ӨКМдин кызматкерлери, Кызыл-Ай коому, Чек арасыз дарыгерлер коомдору жарандарга медициналык жана психологиялык жардам көрсөтүүдө.

Минкаб: Баткен облусунун тургундарына жардам которуу үчүн бирдиктүү эсеп ачылды

Өлкөнүн Баткен облусундагы кыргыз-тажик чек ара тилкесиндеги кырдаалга байланыштуу кайрымдуулук жардамдарын которуу үчүн бирдиктүү эсеп ачылды.  Кайрымдуулук жардамдарын которуу үчүн реквизиттерди маалымдайбыз.

Алуучу: Кыргыз Республикасынын Президентинин Баткен областындагы ыйгарым укуктуу өкүлүнүн аппараты

Алуучу банк: МФКР Борбордук Казыналыгы  Казыналык системасындагы алуучунун эсеби: 4409021103005073  БИК 440902 – (МКП, ВКП) БИК 440001 – банктар аркылуу  Комбанктар аркылуу алуучунун эсеби: 1352119929762602  Алуучу банк: «Айыл Банк» ААК БИК 135001  Төлөмдүн багыты: Баткен окуяларында жабыркагандарга жардам  Төлөм коду: 14411100

Байболот Абытов, профессор: "Ак эмгекти барктаган, адамгерчиликти даңктаган, адилеттикти жактаган, чыныгы жоокер Рысбек Айдаралиев"

“Өмүр бизден өтүп кетсе, эл эмгектен эскерсин” – деп улуу акын Аалы Токомбаев тегин жерден айтпаса керек. Анткенибиз чыгаан инсандарга уучу куру эмес кыргыз элинин ар түдүү доорлорунда, за­ма­­нында өз эли­не, жери-не, кыргыз мамлекетине өзгөчө кызмат өтөп, эмгеги сиң-ген инсандары көп эле. Бирок адатта чыгаан инсан десе, дароо эле мамлекет башчыларын, Өкмөттүн, партиянын би­рин­чи жетекчилерин элесте­ти­шет. Ошол эле кезде кыргыз мам­ле­кетинин элет же­риндеги жетекчилери, элеттеги элдин “же­ңи­­лин жерден, оорун колдон ал-ган”, айыл-кыштактардын, алыскы район­дордун социал-дык-экономикалык абалын жакшыр­туу­га, көтө­рүү­гө өз-гөчө салым кошкон, ар бир элдин, жердин жерги­лик­түү чы­гаан­дары бар. Октябрь айынын башында, дал ошон­дой элеттик лидерлердин бири, Талас же­ри­нен, элинен чыккан, ак эмгекти барк­та­ган, адам­герчи­лик­ти даңк­та­ган, адилеттикти жак­та­ган, ата наркын даңк­таган, Улуу Ата Мекен­дик согуштун, партиянын чыныгы жоо-кери, 100 жыл­дык мааракеси рас­мий түрдө белгиленип жаткан Рысбек Айдар­алиев экендиги талашсыз. Демек сөз ошол талыкпас ак эмгеги, баш­кача көз карашы, дүйнө таанымынын тереңдиги, кенендиги   менен жалпы журтка таанылган инсан тууралуу болсун.

Даңазалуу жазуучу, ойчул, улуу гуманист Чынгыз Айтматов айткандай: “Адамга эң кыйыны, күн сайын адам болуу”. Демек, чыныгы адам болуш үчүн ар бир инсан өзү жашап жаткан коомдогу башка адамдардын ак эмгегин барктоосу, анын берекесин жана натыйжасын туура баалай билүүсү абзел. Бул биринчиси. Экинчиси, адам башкалардан адамгерчилик деген улуу ка-сиетти, сапатты көрө, аны татыктуу баалай, тиешелүү деңгээлде өзү да улай билүүсү милдет. Үчүн­чү­сү,  кандай гана заман, доор болбосун, чыныгы адам, коомдогу адилеттик­ти, башкалардагы ошол касиетти, сапатты жогору баала-ган, өзү да адилеттүүлүктү турук­туу жакта­ган адам  болуш керек. Төр­түн­чү-сү, ата мурастарын улай билген, каада-салтты, нарк-насилди, таалим-тар-бияны даңктаган, аларды кийинки муундарга жеткире, өткөрө алган адам болуусу талап. Бешинчиси, кара кылды как жарган калыстыкты туу туткан, мындай касиетти  дайыма кастарлаган адам болуусу парз. Алтынчысы, кал­кы­на кызмат кылып, эмгек өтөп, элге-журтка кадыры сиңип, эл ишенимин актаган инсан болуусу шарт. Жетинчиси, ата-энени өзгөчө сыйлаган, тууган-уруктун, элинин улуусуна урмат, кичүүсүнө сый мамиле жасап, уул-кызда-рын татыктуу тарбиялаган, ошондой касиеттерде үлгү болуусу, урпактарын ошондой сапатта тарбиялоосу адамгерчиликтеги мыкты сапаттардын бири.

Мен бекеринен же эриккенден өз баяндамамды “Ак эмгекти барктаган, адам­герчиликти даңктаган, адилеттикти жактаган, чыныгы жоокер Рыс­бек Айдаралиев” деп атаган жокмун. Анткени бул инсан жогорудагы-дай касиеттерге ээ болгон мыкты адам болгонун баамдадым. Мен бул адам тууралуу тээ 90-жылдары Ошто укканмын. 70-80-жылдары Кыргызстан Ком­пар­тиясынын Талас обко­мун­да иштеп кеткен жердеш агабыз, партиялык, коомдук ишмер, кийинчерээк окумуштуу – тарых илимдеринин доктору, про­фессор Усөнаа­лы Чотонов Талас эли, жери тууралуу көп айтаар эле. Ал киши: “Таласка жетек­чиликке барган адамдар – биринчилер,  сөзсүз ошол областтагы 6-7 таанымал адамдардын батасын алууга аракет кылат. Ошол абройлуу аксакалдардын катарында Рысбек Айдар­алиев деген бар. Өзүнчө керемет, башкалардан айырмаланган, өзгөчө  ой жүгүрткөн, Таласка кайың токой өстүргөн киши” – деп калаар эле.

Туз насип буйруп кийинчерээк ал кишинин уул-кыздары менен таанышып, кенже кызы Эльмира, күйөө баласы Урмат менен жакындан дос, үй-бүлөлүк катнашта болуп, алардан чоң Болот, Искендер Айдаралиевдер менен тааныш-билиш катары, Көпүрө-Базар, Талас жергесине келип, таластыктардан Рыс­бек Айдар­алиев тууралуу кененирээк маалыматтаврды алып калдым. Мен өзүм баам салып жүр­гөн жылдары, ал кишинин башкалардан айырмаланган өзгөчөлү­гүн, мыкты каситеттерин да көбүрөөк билип калдым.

Ошентип, биз бүгүн 100 жылдык мааракесин өткөрүп жаткан Рысбек Ай­дар­­алиевди өзү­нүн өрнөктүү да, байсалдуу да өмүр жолунда: ак эмгекти даңктаган, акый­катты жакта­ган, калыс­тыктан кайтпаган, журт ишени­мин актаган, улуу сапат адамгерчиликти даңктаган, ата-бабалар­дын нарк-наси­лин, каада-салтын сактаган, улуттун улуу таалим-тарбиясын барктаган, ата-энени, тууган-урукту, уул-кызды сыйла­ган, дүйнө тааны­мы кенен, акыл  чабы­ты терең, бир катар өгөчө касиеттерге бай, иштик­түү кадамдары, омоктуу ойлору менен натыйжалуу иштери, эч кимдин оюна келбеген, учурда бүт Талас жеринин символуна айланган, кайың токою менен элге кадыры сиңип, миллионер колхоз башкармасы ката­ры кызматы өтүп, кеңири маалым  болгон адам катары баамдадым.

Р.Айдаралиев байсалдуу баскан жолунда ак эмгекти барктап, жогору баа-лап, өзү да тынымсыз эмгектенип, башкаларды да талыкпай эмгек кылууга үндөгөн инсан болгонун баамдадык. Жаштайынан чарчабаган эмгекчил, мээнеткеч, маңдай тери менен көп ийгиликтерге жетишип, турмуш жолунда өз ордун тап­кан инсан. Билимге умтулуп, 1937-жылы 7 жылдык мектептен билим алып, 1938-40-жылдары Жалал-Абаддагы педтехникумду ийгилик­түү аяктаган. Эмгек жолун агартуу тармагында, Көк-Ой айылынын Таш-Дөбө мектебинде мугалим болуп баштаган. Негизи, кандай гана иш болбосун – мектеп мугалими, колхоз жумушчусу, райкомдун кызматкери – биринчи катчысы, райондук аткаруу комитетинин төрагасы, “Эмгек кызыл туу” орден­дүү миллионер колхоздун башкармасы, жайыт башкармалыгынын зоотехниги, башчысы катары белсе­нип эмгектенип, башкаларга үлгү болуу менен, аларды да ак эмгекке, эл, жерине талыкпай кызмат кылууга үндөгөн, шык берип, алга сүрөгөнүн баамдадык.

    Тынымсыз эмгектенүү менен катар эле улуу сапат адамгерчиликти даңкта­ган, бул касиетти өзү бийик тутуу менен башкалардан да талап кылган, адамгерчилик сапатты өмүрү өткөнчө бекем туткан инсан болгонун да байкадык. Адамгерчиликтин дагы бир сапаты “улууга урмат, кичүүгө сый” менен мамиле кылуу. Мүмкүнчүлүгү жетишсе колдон келген жардамын башкалардан аябоо, айрыкча кыйналып жүргөн үй-бүлөөлөргө. Р.Айдар­алиев мүмкүн болушунча өз каражатынан, колхоздун эсебинен айылдагы алдыңкы, билим, илимге умтулган жаштарга жардам берип, аларга республикалык, борбордук жогорку окуу жайларга окууга жиберип, шарт түзүп жардам бер­ген жайы бар. Алардын көбү жогорку билимдүү болуп, эл-жерине кызмат кылып жүрүштү, кээ бирлери өлкөбүздөгү белгилүү адамдар болушту. Бул да болсо адамгерчиликтин белгиси.

   Өркүндүү өмүр жолунда Рысбек Айдаралиев Мекендин да, коммунисттик партиянын да чыныгы жоокери болду. Жоокердик, баатырдык сапатын өзгөчө сыймыктануу менен айтса болот.

Аксакалдын өмүр таржымалын изилдеп жатып кээ бир так эместиктерди баамдадык. Мисалы, урпактары ал киши 1922-жылы туулган деп билишет. Бирок, биз Россия Федерациясынын Коргоо министрлигинин Борбордук  архи­винен тапкан расмий аскердик документтерде, тагыраагы сыйлык барак­тарында, буйруктарында ал киши 1921-жылы туулган деп турат. Экинчи так­тоону талап кылган жагдай. Белгилүү болгондой, кан төгүлгөн Улуу Ата Ме­кен­дик согушка, башкалар сыяктуу эле Рысбек Айдаралиев 1942-жылдын сен­тябрында аттанган – деп анын бал­дары, урпактары жүрүшөт.  Ал эми, биз тап­кан расмий архивдик документтерде, тагыраагы 1943-жылдын 17-ноя­брын­­дагы “Кызыл Жылдыз” орденинин,  1944-жылдын 20-мартындагы “Каар­ман­дыгы үчүн” – “За отвагу” медалынын сыйлык бара-гында, тиеше­лүү буйруктарында аскердик кызмат-ка 1940-жылы чакырылган – деп турат. Сөзүбүз курук болбосун үчүн ошол расмий архивдик документтердин маалы­матын  оригиналда берели:

“Айдар­алиев Распек (Роспок), дата рож­де­ния: __.__.1921 г., Место рождения: Таласская обл., Таласский р-н, с. Коп­ре-Базар”. Место призы­ва: Голошский РВК, Киргизская ССР, Фрунзен­ская обл., Дата поступления на службу: __.10.1940 г., Воинское зва­ние: сержант, Воинская часть 1432 лап (легкий артилерийский полк – авт.). Даты подвига:  20.03.1944 г.,  Наи­ме­нование награды: Медаль «За отвагу». Приказ подразделения 3/н от:  25.03.1944Издан: 1432 лап.”[1] – деп турат.

Демек, анын балдары, урпактары айтып жүргөндөй 1942-жылы эмес, 1940-жылы Кызыл Армиянын катарына чакырылып, Улуу Ата Мекендик согушка чейин, армиянын катарында бир жыл кызмат кылып койгон болот. Кандай бол­гондо да Рысбек Айдаралиев 1941-жылы Москваны коргоого катышып, Курск салгылашуусунда эрдик кылып, Биринчи Украина фронтунун кура­мын­­да кан кечип, согуштун аягына чейин катышкан. Праганы алууга катыш­кан жоокер болду. Кан майданда жүрүп 1943-жылы август айында Советтер Союзунун Коммунист­тик партиясынын катарына кабыл алынган. Согушта Биринчи Украина фронтунун кура­мын­дагы жеңил артиллериялык полкто  орудия­нин командири, батареянын парторгу болуп кызмат өтөп, фашисттик баскын­чыларга каршы каармандык менен салгылашкан.

Мен Россия Федера­циясынын Коргоо министрлигинин Борбордук архиви-нен Айдаралиев Рысбек сыйланган доку­мент­терди таап чыктым. Мен тапкан Россиянын архивдик документ­терде, неги­зи­нен сыйлоо барак­тарында, буй-руктарында төмөнкүдөй баалуу маалы­мат­тар табылды: Айдар­алиев Рыспек (кээ бир документте Роспек, Распек, Роспок – деп жүрөт. Мындай болуп калганы, ошол киши кызмат кыл­ган бөлүктөгүлөрдүн доку­мент толтурган командирлери, жооптуу кызмат­керлери өздөрүнүн кула­гына, тилине жак-кан варианттарды жазып коё беришкен – автор).  Бирок ал киши алган орден медалдарда аты бир аз өзгөрүп кал­ганы менен туулган жылы, жери деген маалыматы так берилген: Дата рождения: __.__.1921.  Место рождения: Таласская обл., Талас­ский р-н, с. Копре-Базар”.  Демек, туулган жери аркылуу көп документтер тастыкталды. Дал ошол Талас райо-нунун Көпүрө-Базар айы­лы­нда туулган жаран катары Рысбек Айдаралиев кан төгүлгөн Улуу Ата Мекендик со­гуш­ка аттанган.

Ошол апааттуу согуш талаа­сындагы эрдиктери, күжүрмөн каармандыгы, тай­ман­бастыгы үчүн 1432-жеңил артилериялык полктун сержанты, ага сер­жанты Р.Айдаралиев 1943-45-жыл­дары бир катар орден, медалдар менен сый­лан­ганын архивдик документ­тер аркылуу тастыктап чыктык.

Төмөндө ошол баатырдыгы үчүн алган, бир катар сыйлыктары алган күнү, айы, жылы менен так берилди:

Документы о награждении

Айдаралиев Рыспек // Роспек // Распек //Роспок

Документ в учетной картотеке

Медаль «За отвагу»                                                                       Орден Красной Звезды                         Медаль «За отвагу»                                 Медаль «За боевые заслуги»

     15.10.1943 г.[2]                                                                                 17.11.1943.[3]                                               25.03.1944.[4]                                     25.04.1945 г.[5]

Медаль «За освобождение         Медаль «За победу над                          Орден «Красной звезды»

     Праги» 09.05.1945 г.[6]              Германией в Великой                                               22.06.1945.[7]

                                                 Отечественной войне 1941-45 г..»

09.05.1945 г.[8]

    Согушуп жаткан Кызыл Армиянын солдат, сержанттар үчүн жогорку сыйлыктарынын бири болгон “Кызыл жылдыз” ордени менен Р.Айдаралиев 2 жолу сыйланган. Мен тапкан Россия Федерациясынын Коргоо министрлигинин Борбордук архивинин сыйлоо туура­луу документ­теринде, биринчи жолу 1943-жылдын 17-ноябрында, экинчи жолу 1945-жылдын 22-июнунда сыйланган. Тагыраагы Аракеттеги армиянын Суворов жана Кутузов ордендүү 37-жеңил артиллериялык бригадасынын командиринин 1945-жылдын 22-июнунда кол кой­гон буйрукта көрсөтүлгөндөй, СССР Жогорку Кеңешинин атынан согуш­тагы эрдиги, немецтик бас­кынчылар менен күрөштөгү баатырдыгы үчүн “Кызыл жылдыз” ордени ме­нен “Стар­ший сержант Айдаралиев Роспок – командир орудия 1432 легкого арти­лле­рийского ордена Кутузова полка”[9] сыйланганын таап чыктым.

Баардыгы болуп, биздин каарман, «За боевые заслуги» медалы менен 2 жолу, «За отвагу» медалы менен 2 жолу, “Кызыл жылдыз” ордени ме­нен 2 жолу, «За освобож­де­ние Праги» медалы менен 2 жолу, «За победу над Германией в Вели­кой Отечествен­ной войне 1941–1945 гг.» медалы менен 2 жолу, Отечественной войны II степениордени менен бир жолу сыйланган экен.

Айдаралиев Роспок,

Воинское звание: ст. сержант

Воинская часть: 1432 лап 37 лабр 17 адп РГК

Наименование награды: Медаль «За победу

над Германией в Великой Отечественной

войне 1941–1945 гг.»

Приказ подразделения от: 09.05.1946

Издан: 37 лабр 17 адп РГК

Информация об архиве[10]

 

Айдаралиев Рыспек,

Дата рождения: __.__.1921 г.

Место рождения: Таласская обл.,

Талас­ский р-н, с. Копре-Базар

Наименование награды: Орден Отечественной войны II степени

Номер документа: 85

Дата документа: 06.04.1985

Автор документа: Министр обороны СССР

Информация об архиве.[11]

Улуу Жеңиш менен аяктаган согуштан кийин Р.Айдаралиев 1945-жылдын июль айынан тартып Австрия мамлекетинин Кремск шаарында жайгашкан артилле­рия­лык дивизиянын парторгу болуп кызмат өтөөнү улап, ата-журту­на, кичи мекени Көпүрө-Базарга  1946-жылдын май айында кайтып келген.

Согуштан кийинки эмгек жолу  Кең-Сай айылындагы колхоздо башталган. Улуу Ата Мекендик согуштан кийинки жылдары жер-жерлерде башкаруучу адистерге болгон талап күчөп, аларды даярдоого өзгөчө кам көрүлүп, жаш адистердди ар түрдүү адистик курстар, жогорку партиялык мектептер, курс-тар аркылуу даярдоо күчөгөн. 1948-1950-жылдары Р.Айдаралиев республика­лык партиялык мектепке жолдомо алып, аны ийгилик­түү аяктаган. Партия­лык мектепти аяктагандан кийин Кыргыз­стан Компартиясынын Талас обко­му­нун пропаганда жана агитация бөлүмүн­дө эмгектенген. Дал ошол жылдар­дан баштап Рыспек Айдаралиев Улуу Ата Мекендик согуштун каарман жоо­кери, чоң саясат­тын, коммунисттик партия­нын жоокери катары тынчтык жылдары, согуштан кийинки оор абалда өз элине, жерине эмгек өтөөсү башталган.

Кадимким ХХ кылымдагы улут лидери И.Раззаковдун мыкты жетекчи адистерди ротациялоо жолу менен аларды элге, жерге, Мекенге кызмат кы­лууга дайыма үндөп келгени үлгүлүү иш болгону маалым. Убагында Прези­дент С.Ш.Жээнбеков айткандай: «Султан Ибраимов – Чүйдүн кулу­ну – Ошко барып иштеген, аны бүгүн дагы жергиликтүү эл жакшы сөздөр менен гана эстейт. Мындан тышкары кадрдык ротациянын мыкты үлгүсү катары Сүйүн­баев Акматбек, Бейше Жапаров, Арстанбек Дүйшеев, Корчубек Акназаров, Рысбек Айдаралиев, Бекмолдо Ишимов ж.б. атаса болот», – деп белгилеген. Дал ошондой шартта алыскы, арта калган районго жетекчиликке барганы, ошол кездеги республикалык партиялык жетекчиликтин өзгөчө ишеними катары караса болот.

Талыкпас, күжүрмөн эмгеги менен биздин каар­ман, эгерде ар бир адам өз эли, жери, мамлекети үчүн чаалыкпай эмгектенсе, эл аны эч качан унут­пайт – деген сөздүн өтөсүнө чыгып, зор эмгек кыл­­­­ды. Ошол кездеги пар­тия­лык жетекчилик жаш, уюштуруучулук жөндөмү бар, өзүнө жана баш­каларга талапты катуу коюп, берилген тап­шыр­маларды так аткарган, энер­гия­луу, демилге­лүү партиялык кызматкер катары Р.Айдар­алиевди Кыргыз­стан Компартиясынын Талас  Обкомунун Чаткал райондук комитетин жетек­төөчү – биринчи катчы кылып дайындайт. Эскерте кетели, Чаткал району 1944-жылдан жаңыдан түзүлгөн Талас областына кошулуп, 1954-жылы кайра­дан Жала-Абад облусунун курамына кайтарылган.  1956-жылы Чаткал району жоюлуп, Ала-Бука, кийинчерээк Жаңы-Жол районунун кура­мына ки­рип калган. 1959-жылы Жалал-Абад областы да жоюлуп, Ош облас­тынын курамына кирип калган.  1990-жылы Жалал-Абад областы кайрадан түзүл­гөн­дө, Чаткал району кайра түзүлгөн.

    Рысбек Айдаралиевди Чаткал районунун партиялык комитетинин биринчи катчысы катары дайындоого кириптер болгон жетек­чилердин башкысы, кадимки ХХ кылымдагы кыргыздардын улуттук лидери, 50-жылдары респуб­ликанын социалдык-экономикалык жана маданий абалын туруктуу жогору­ла­тууга белсенип киришип, өзгөчө салым кошкон Исхак Раззаков болгону талашсыз. Ал адам, айрыкча алыскы, чет жакадагы, көп көрсөткүчтөр боюн­ча артта райондорго мыкты уюштуруучу, жетекчиликке жөндөмдүү, элди ынындыра ала турган,  лидерлик касиеттерге ээ болгон жаш адистерди, чочу­ла­бастан эле, өзгөчө ишеним көрсөтүү менен жетекчилик кызматка дайындап турган. Албетте, дайындоо алдында ар тараптан изилдеп, иликтеп, ал кишиге баам салып, кеңири жана терең маектешип, купулуна толгон соң гана жетек­чи­лик кызматка дайындаган. Ага кошумча ошол жылдары Ош, Жалал-Абад облас­тында жетекчи болгон К.Дикамбаев, Т.Балтагулов, А.Сүйөркулов сыяк­туу дөө-шаалар, тажрыйбалуу жетекчилер менен иштешип, аларга Чаткал районун оор абалын айтып, районду колдоого чакырган адам­дардын бири Р.Айдаралиев болгон. Дал ошол, алгач Талас облусунун, кийин Жалал-Абад облусунун курамына кирген, Кыргызстандын Өзбекистан жак­та­гы эң четки, чек арадагы району­буз­дун социалдык-эконо­ми­калык абалын чыңдоого, инфра­структурасын негиз­деп, бекемдөөгө, алгач­кы араба, машина жолун, бир катар айылдарды байла­ныш­тырган ички жолдорду курууга, көпүрөлөрдү салууга, Чаткал районун элине радио түйүндөрүн жеткирүүгө, социалдык-экономикалык, маданий абалын жогорулатууга Р.Айдаралиев өзгөчө зор салымын кошконун эл арасында азыркыга чейин аңыз кеп болуп айтылып жүрөт дешет чаткалдыктар.

Кыргыз ССРинде райком катчыларынан жалгыз Социалисттик Эмгектин Баатыры наамына татыган Корчубек Акназаров, ошол жылдары Чаткал рай­комунун 2-катчысы болуп, биринчи катчы Р.Айдаралиевди жакындан билип, ошол райондо үч жыл чогуу иштеген адам катары аны төмөнкүдөй: “Ал убакта Чаткалда техника деген жок болчу. Жетекчи­лер­дин баары атчан жүрчү, климаттык шарты оор эле. Рысбек Айдаралиев Чаткалда иштеген 4 жыл аралыгында опол тоодой эмгек кылды, Чаткал жерине, элине чоң жаңы­лыктарды алып келди. Ашар ыкмасында, жалаң кол күчү менен ички жана тыш­кы байланыштарга өбөлгө түзгөн жолдорду, көпү­рө­лөрдү, мектептерди, клубдарды  курдурган. Табияты, кышы татаал алыскы районго булар абдан маанилүү эле. Элдин маданий турмушу колго алынып, жаңы тепкичке көтө­рүлдү. Ошондуктан Чаткал эли аны азыркы учурга чейин чоң сый-урмат менен эстешет” – деп эскерген жайы бар.

  Дал ошол Чаткал районун жетектеп турганда, райондун  ички жана сырткы транспорттук байланышты  түзүү максатында 1953-55-жылдары ашар жолу жана жергиликтүү элдин күчү менен Ала-Бука районунун Терек Сай айы­лынан Чапчыма ашуусу аркылуу Чаткал районун Жаңы-Базар айылына 80 км. жол салынып, ошол кездеги чаткалдыктар үчүн  чоң жаңылык болгон.   Аталган жолдун ашар жолу курулушунун башында, райондун партиялык уюмунун биоринчи катчысы  Р.Айдаралиев турган. Бул социалдык-экономи­ка­лык, керек болсо стратегиялык, чек ара районун эске алганда,  жол бүгүнкү күнгө чейин элге кызмат кылууда. Дагы бир чоң ийгилик, Чаткал дарыя­сы­нын эки жээгин бириктирген көпүрөнүн курулушу болгон. Дал ошондой олуттуу эмгеги, курулуштагы жетишкендиктери үчүн ал киши азыркыга чейин Чаткал элинин эсинде.  Негизи Р.Айдаралиев  Чаткал районунун адми­нис­тра­тивдик-аймактык, социалдык-экономикалык, инфраструктуралык ка­лып­та­­ны­­шына, өнүгүшүнө зор салым кошкону талашсыз.  Чек арада турган Чаткал районун сактап калган десек да болот, убагында Кыргыз ССРинин Министр­лер Кеңешинин “Чаткал районун өнүктүрүү” боюнча атайын ток­томун чыгарткан экен. Тилекке каршы, администартивдик-аймактык өзгөрүү­лөргө байланыштуу, партиялык кызматтан кетип, кайрадан кичи мекенине келип, райондук Аткаруу комитетинде эмгек жолун уланткан.

1956-жылдан биз ал кишини Талас областынын Буденный районунун Аткаруу комитетинин төрагасы катар көрсөк, 1959-жылы Талас районунун “Каракол” колхозунун башкармасы болуп дайындалат. Дал ушул сапатта ал киши өзүн зор уюштуруучу, чарба ишин, эл турмушун, колхоздун социал­дык-экономикалык абалын ичинен, жеринен мыкты билген инсан катары көрө алабыз. Мал чарбасында жалаң эле жергиликтүү породаларды өстүрбөй, чет жактардан, башка республикалардан асыл тукум уйларды, жылкыларды, кой­лорду алдырып, топоздорду өстүрүп, алардын жалпы санын, эттүүлүгүн, сүттүүлүгүн, көбөйтүүгө жетишкен. Кыска мөөнөттө артта калган колхоз чарба­сын ирилештирип, зор ийгиликтерге жетишип, анын натыйжасында ал жетектеген “Караколду” миллоионер жана ордендүү колхоз даражасына жет­кире алган. Бул да болсо тынымсыз, талыкпас ак эмгектен натыйжасы да, үлгүсү да болгону талашсыз.

Рысбек Айдаралиев жетектеген “Каракол”  колхозунун республикадагы саналуу миллионер колхоздун бири болуп, анын ийгиликтери тууралуу 1967-жылы  “Кыргызстан” басмаканасынын  “Колхоз Каракол высокодоходное хозяйство” – деген китеп чыкканы бизди абдан таң калтырды. Анткени ал жылдарда бир колхоздун ийгилиги тууралуу өзүнчө китеп чыгаруу абдан олуттуу иш болгон. Демек, Р.Айдаралинев жетектеген колхоз ошондой алкоого татыктуу жетекчи, колхоз башкармасы болгону талашсыз.

Дал ошол жылдары, анын өзгөчө демилгеси, омоктуу ою, натыйжалуу  ишинин натыйжасында  Каракол суусун бойлой 16 чакырымга созулган 175 га Россиянын аймагына алынып келинген кайың көчөттөрү отургузулуп, жыл өткөн сайын көркүнө чыгып, учурда бүткүл Талас элинин, жеринин сый-мыгы, символу болгон кайың бакка айланды. Мунун өзү эле өзгөчө эмгек, өзгөчө керемет.

Адилеттикти жактаган инсан катары, ак караны, куру жалааны, ади­лет­сиздикти  жон териси менен тартып, акыры ак ийилет, бирок сынбайт болуп, бу турган Фрунзе эмес, тээ Москвадан акталып, партия мүчөлүгүнө кайра-дан тикеленгенин таластыктар жакшы билесиздер. Убагында Р.Айдаралиев-дин иши чоң резонанс жаратып, ошол кездеги Кеңеш доорунун адилеттүү актоосуна жетишип, андан кийин да эмгек жолун улаганы маалым. Көп жылдар жайыт башкармалыгында эмгектенип, ардактуу эс алууга чыккан.

Ошентип ак эмгекти барктаган, адамгерчиликти даңктаган, адилеттикти жактаган, чыныгы жоокер Рысбек Айдаралиев байсалдуу өмүр жолунда абройлуу, кадыр-барктуу, татык­туу, нарк-насилдүү турмуш кечиргени баары­бызга маа­лым. Эң негизгиси көзү өткөнүнө көп жыл болсо да Талас эли, жери ал инсанды унутпай, эмгегин баалап, айылдын, мектептин атын берип, эсинде сактап келе жатканы, ага болгон сый урматы бизди кубандырат. Бар болуңуздар, маараке кут болсун.

(Сүрөттөр интернетен алынды).

Байболот Абытов, тарых илимдеринин доктору, профессор, Россия табигый илимдер академиясынын мүчө-корреспонденти, Ош мамлекеттик  университети

[1] РФ КМ БА (Центральный архив  Минситерства обороны Российской Федерации). Фонд ист. Информа­ции: 33. Опись ист. информации: 690306. Дело ист. информации: 3609

[2] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Картотека: Картотека награждений. Расположение документа: шкаф 2, ящик 5.

[3] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Картотека: Картотека награждений. Расположение документа: шкаф 2, ящик 5.

[4] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Фонд ист. информации: 33. Опись ист. информации: 690306. Дело ист. ин­фор­мации: 3609. Приказ подразделения №: 3/н от: 25.03.1944. Издан: 1432 лап.

[5] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Фонд ист. информации: 33. Опись ист. информации: 687572. Дело ист. Информа­ции: 2802.

[6] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Картотека: Картотека награждений. Расположение документа: шкаф 2, ящик 5.

[7] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Фонд ист. информации: 33. Опись ист. информации: 690306.  Дело ист. информа­ции: 1892. Приказ подразделения №8/н от: 22.06.1945. Издан: 37 лабр.

[8] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Фонд ист. информации: 9639. Опись ист. информации: 2. Дело ист. Информа­ции: 16.

[9] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Фонд ист. информации: 33. Опись ист. информации: 690306. Дело ист. Информа­ции: 1892.

[10] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Фонд ист. информации: 12851. Опись ист. информации: 2. Дело ист. Инфор­ма­ции: 4

[11] РФ КМ БА (ЦАМО РФ). Картотека: Юбилейная картотека награждений. Расположение докумен­та: шкаф 1, ящик 16.

Чек ара кызматы журналисттер менен блогерлерди Баткендеги абал боюнча маалымат таратууда жоопкерчилик менен мамиле кылууга чакырат

Урматтуу журналисттер жана блогерлер!
Баткендеги абал боюнча маалымат таратууда жоопкерчилик менен мамиле кылууга чакырабыз. Айрыкча аскерлер жана аскердик техникалардын жайгашкан жерлерин, алардын жылып жүрүүсүн чагылдырбоону өтүнөбүз.
Учурда Чек ара кызматы жана башка түзүмдөр күчөтүлгөн тартипте иш алып барууда жана түзүлгөн кырдаалды тезирээк чечүү аракетин көрүүдө.
Башка учурда болсо мейли, бирок ушундай оңой эмес кырдаалда айрым блогер, журналисттердин кыргыз Куралдуу Күчтөрүнүн дараметинен күмөн санаган (кыргыз аскерлеринин унааларында бензин жок калыптыр деген сыяктуу) пост, билдирүүлөрдү чыгарып жатканы өкүндүрөт. Анткени бул жалган жана чагымчыл маалымат.
Кыргыз жоокерлери материалдык-техникалык жактан толук камсыздалган.
Кыргыз тарапта тажик тараптын агрессиясына жараша жооп бергенге аскердик да, курал-жарак, техникалык да күчтөрү жетиштүү.
Ошондой эле Сиздерден такталбаган маалыматтарды таркатпоону суранабыз.

ӨКМ: Тажикстан тарап аткылап жаткан айылдардын тургундарын эвакуациялоо жүрүүдө

Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитетинин Чек ара кызматынын маалымат жана коммуникация башкармалыгынын 2022-жылдын 16-сентябры саат 09:30га карата берген маалыматы боюнча, Баткен облусунун аймагында мамлекеттик чек аранын кыргыз-тажик тилкесинде абал чыңалуу бойдон сакталып турат
КР УКМКнын Чек ара кызматы Баткен облусунун кыргыз-тажик чек арасынын бардык периметри боюнча атышуу уланып жатканын белгилейт.
Буга байланыштуу убактылуу жайгаштыруу пункттары уюштурулуп, Баткен жана Лейлек районунун аймагындагы жергиликтүү эл көчүрүлүүдө.
Ал үчүн КР ӨКМнен атайын техника жана Жарандык коргонуу кызматтарынын Транспорт кызматынан бус унаалары камсыздалды.
Жеринде КР Өзгөчө кырдаалдар министринин орун басары, полковник Урматбек Шамыркановдун жетекчилигинде тийиштүү иш-чаралар аткарылууда
Кошумча маалымат берилет.

Жарандык коом өлкөгө күчтүү парламент керек экенин билдирди

Жогорку Кеңештин төрагасы Талант Мамытов баштаган депутаттар бейөкмөт уюмдардын өкүлдөрү, укук коргоочулар менен 15-сентябрда жолукту.

Жыйынга катышкан жарандык активист Рита Карасартова талкууда жарандык коомдун өкүлдөрү парламентти демократияны чыңдоочу институт катары колдой турганын билдиришкенин журналисттерге айтты.

Карасартованын айтымында, айрым укук коргоочулар Жогорку Кеңеш мыйзам чыгаруучу бийлик бутагы катары, аткаруу бийлигине көзөмөл кыла тургандай регламент мыйзамын иштеп чыгуусун сунушташкан. Алар өлкөгө күчтүү парламент керек экенин белгилешкен.

Жогорку Кеңештин басма сөз кызматы парламентте “Жогорку Кеңештин жарандык коом менен өз ара аракеттенүүсүн күчөтүү” аталышында жыйын өткөнүн кабарлады. Төрага Мамытов жарандык коом институту өлкөдө ар дайым чечүүчү ролду ойноорун билдирген.

“Парламент Конституциялык ыйгарым укуктарын ишке ашырууда жарандык коом менен өнөктөштүктү бекемдөөгө өзгөчө маани берет. Бул жагдайда ачык-айкындуулук Жогорку Кеңештин ишинин маанилүү принциптеринин бири болуп саналат”, – деди Мамытов.

Президент Садыр Жапаров Жогорку Кеңештин регламенти жөнүндө мыйзам долбоорун артка кайтарган. Президенттин соңку кадамын айрым депутаттар парламент институтунун таасирин төмөндөтүү аракети катары баалап жатышат.

Бишкектин Мурас-Ордо конушунда стоматологиялык кабинети, 40 класста проектор экрандары, спорт аянтчалары бар Төлөгөн Касымбеков атындагы мектеп ачылды

Билим берүү тармагына мамлекеттик инвестициянын көлөмү келерки жылы 64 млрд сомго чейин жогорулатылат. Бул тууралуу Бишкек шаарындагы Мурас-Ордо жаңы конушундагы мектептин ачылыш аземинде Министрлер Кабинетинин Төрагасы Акылбек Жапаров билдирди.

«Бүгүн 5 жылдан бери курулушу бүткөрүлбөй келген мектепти ачып жатабыз. Анын курулушуна 136 млн сомго жакын каражат бөлүнгөн. Мектеп заманбап технологиялар менен жабдылган жана эл аралык стандарттарга жооп берет. Тактап айтканда, 40 класска проектор экрандары орнотулуп, жыгач устачылык жана ашпозчулук класстары бар, тигүү жабдыктары орнотулуп, спорт залы жана спорт аянтчасы курулган. Мындан тышкары стоматологиялык кабинет иштейт. Бул шарттардын баары мурда жеке менчик мектептерде гана болсо, эми мамлекеттик мектептерде да мындай шарттар болот. Көрсөтүлгөн инфраструктура донорлордун эсебинен эмес, бюджеттик каражаттардын эсебинен түзүлдү», – деди ал.

Министрлер Кабинетинин башчысы билим берүү тармагында жүргүзүлүп жаткан реформаларга токтолуп, күчтүү кесипкөй кадрлар менен чыңдоо үчүн мектеп директорлорун аттестациялоо жана ротациялоонун маанилүүлүгүн белгиледи.

Акылбек Жапаров быйыл билим берүү тармагына 47 млрд сом бөлүнгөнүн, келерки жылы мамлекеттик инвестициянын көлөмү 64 млрд сомго чейин көбөйтүлөрүн белгиледи.

«Мектептерди өнүктүрүүгө 5 млрд сом бөлүүнү пландап жатабыз. Министрлер Кабинети мектеп окуучуларын ноутбуктар, жаңы электрондук окуу китептери менен камсыз кылуу, дүйнөнүн алдыңкы мамлекеттеринин тажрыйбасын өздөштүрүү боюнча иштерди жүргүзүүдө. Бул мектепке кыргыз элинин залкар жазуучусу Төлөгөн Касымбековдун ысымы ыйгарылган. Мындан ары мектептерге, бала бакчаларга жана башка социалдык-маданий объектилерге тарыхый инсандардын, улуттук классиктердин ысымдары ыйгарылат. Кыргыз Республикасынын Президенти мамлекеттик саясатты өзгөртүүдө. Мамлекет өнүгүү курсун алды. Бизге элдин колдоосу гана керек, бизге биримдик, тынчтык жана ар тараптуу өнүгүү керек», – деди Министрлер Кабинетинин Төрагасы.

Андан соң Министрлер Кабинетинин башчысы Акылбек Жапаров жана Бишкек шаарынын мэри Эмилбек Абдыкадыров мектепти көрүп чыгышып, мектеп окуучулары менен баарлашып, билим берүү мекемесинин аймагын жашылдандыруу иш-чарасына катышты.

Күрөш боюнча Дүйнө чемпиондорун салтанаттуу тосуп алуу болду

Спортчуларыбыздын Белграддагы жеңиши менен кыргыз күрөшүнүн тарыхында жаңы барак ачылды. Бул тууралуу Белград шаарында (Сербия Республикасы) өткөн күрөш боюнча Дүйнө чемпионатына катышкан Кыргыз Республикасынын грек-рим күрөшү боюнча курама командасынын мүчөлөрүн салтанаттуу тосуп алуу аземинде Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары Эдил Байсалов билдирди.

«Мен жалпы мекендештерди балбандарыбыздын жеңиши менен куттуктайм. Дүйнөнүн 7 миллиард элинин арасында кыргыздар – эң күчтүү, өлкөбүз чемпиондорубуз менен сыймыктанат. Грек-рим күрөшү боюнча Кыргыз Республикасынын курама командасынын спортчуларына жана машыктыруучулар курамына Кыргыз Республикасынын Президентинин саламын жолдойм. Бул эгемендүү өлкөбүз үчүн чоң жеңиш жана жетишкендик», – деди Эдил Байсалов.

Спортчулардын салтанаттуу жыйыны «Манас» эл аралык аэропортунун расмий делегацияларын кабыл алуу залында өттү.

Спортчулар өткөн беттештерден алган таасирлери менен бөлүшүп, жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрүнүн суроолоруна жооп беришти.

«Биз мыкты даярдыкта экенибизди, биз дүйнөнүн эң күчтүү командаларынын бири экенибизди далилдедик. Албетте, жеңишке мамлекеттин, Кыргыз Республикасынын Президентинин жана элибиздин колдоосу менен ээ болдук», – дешти алар.

Белгилей кетсек, Кыргыз Республикасынын кыз-келиндер күрөшү боюнча курама командасы Бишкек шаарына 17-сентябрда, ал эми эркин күрөш боюнча курама командасы 2022-жылдын 20-сентябрында келет.

Меню