Menu

САЯСАТ

Садыр Жапаров: Кемпир-Абаддын жерин кийин Өзбекстан менен алмашып алсак болот

Президент Садыр Жапаров Кемпир-Абад суу сактагычы жайгашкан (ред: Камчыбек Ташиев 4485 гектар жер экенин айтты) гектар жерди Кыргызстан кийин Өзбекстан менен алмашып алса болорун айтты.

Бул тууралуу ал Жогорку Кеңештин 17-ноябрдагы жыйынында айтты. Өлкө башчы Кыргызстан Өзбекстан менен баш-аягы 1500 чакырымга жакын чек ара тилкесин тактоо алдында турганын айтып, депутаттарды мыйзам долбоорун ратификациядан өткөрүүдө жоопкерчиликтүү болууга чакырды.

“Макул, суу түгөнүп суу сактагыч кургап кетти дейли. Ордуна теңме-тең башка жерден жер берип алмашып алсак болот. “Айланайын” деп алмашат. Анткени аларга суудан бошогон таш, кум баскан сайдын кереги жок. Ал жерге пахта эге албайсың же шалы эге албайсың. Кыйкыргычтар “Өзбекстанга башка жерден жер берип суунун алдындагы жерди алып бергиле” дешет. Өзбек туугандардын башы жакшы иштейт. Ошондуктан 30-40 жыл алдыга кетишти. Биз болсо дагы деле кыйкырыктан башыбыз чыкпай жүрөбүз. Бүгүн ушундай алмашуу кылалы чек аралаш жерден 4000 га айдоо жерди берели суу кургап кетсе суунун алдындагы жер Өзгөнгө калсын десек “айланайын” деп макул болушат. Анткени суу 100-200 жыл, керек болсо дагы бир нече кылым жатарын билишет алар. Ага чейин бул жерди колдоно берели деп макул болушат. Ошондуктан өзгөндүк туугандар шашпай тургула. Ошол суу астындагы жерди бир, 10 же 100 жылдан кийин алмашып алабыз. Ага чейин өзүбүз иштетип туралы”, – деди Жапаров.

Жогорку Кеңеш Кыргызстан менен Өзбекстандын чек арасын тактоо жана Кемпир-Абад суу сактагычынын суусун биргелешип башкаруу тууралуу кыргыз-өзбек өкмөттөр аралык макулдашуусу жөнүндө мыйзам долбоорун ратификациядан өткөрүү маселесин карап жатат.

Мунун алдында Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин төрагасы (УКМК) Камчыбек Ташиев чек араны тактоо боюнча маалымат берип, баяндама жасады.

15-ноябрда Жогорку Кеңештин Эл аралык иштер, коргоо, коопсуздук жана миграция боюнча комитети Өзбекстан менен Кыргызстандын чек арасын тактоо жана Кемпир-Абад суу сактагычынын суусун биргелешип башкаруу тууралуу кыргыз-өзбек өкмөттөр аралык макулдашуусу жөнүндө мыйзам долбоорун дароо үч окууда жактырган. Документти кабыл алууда кворум маселеси талаш жаратты.

“Кемпир-Абадды коргоо комитети” Жогорку Кеңештин депутаттарына кайрылып, мыйзам долбоорун ратификациядан өткөрбөөгө чакырды.

Макулдашууга ылайык, Кемпир-Абад суу сактагычынын суусун Кыргызстан менен Өзбекстандан 12ден адам (ред: 24 киши) кирген биргелешкен комиссия башкарат. Өзбекстан суу сактагычтын коопсуздугун камсыздайт, техникалык жактан тейлейт жана кыргыз тарап менен макулдашылган көлөмдө сууну агызат. Суунун деңгээлин горизонталь боюнча 900дөн жогору эмес кармап туруу милдетин алат. Бирок буга өзгөчө кырдаалдар мисалы, суу каптоо, жаратылыш кубулуштары жана форс-мажордук жагдайлар кирбей турганы жазылган.

Кыргызстанда Кемпир-Абад суу сактагычынын жеринин Өзбекстанга берилишине каршы болгон 30га жакын саясатчы, активисттер “массалык башаламандык уюштурууга даярданган” деген шек менен камакка алынды. Алар муну саясий куугунтук катары баалап жатышат.

Парламент "Азаттыктын" журналисттеринин аккредитациясын убактылуу токтотту

Жогорку Кеңештин Жалпыга маалымдоо каражаттарын (ЖМК) аккредиттөө комиссиясы “Азаттык Медиа” мекемесинин кызматкерлерине берилген аккредитациялык ырастамаларды 17-ноябрдан тартып чакыртып алды.

Бул тууралуу парламенттин басма сөз кызматы билдирип, мындай чектөө Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлиги “Азаттыктын” сайтын эки айга бөгөттөгөнүнө байланыштуу кабыл алынганы менен түшүндүрдү.

Жогорку Кеңештин ишмердигин чагылдыруу үчүн журналисттер парламенттин маалымат кызматынан аккредитациялык ырастамаларды алат.

26-октябрда Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлиги “Азаттык Медиа” мекемесинин веб-сайтын эки айга жабуу чечимин чыгарган. 31-октябрда радионун “Демирбанктагы” эсеби эч кандай эскертүүсүз жана түшүндүрмөсүз бөгөттөлгөн. Биринчи радио техникалык себептерден улам деген жүйө менен “Азаттыктын” берүүлөрүн обого чыгарууну 23-октябрдан баштап токтоткон. 13-ноябрдан тартып НТС каналы “Азаттыктын” теле жана радиоберүүлөрүн обого чыгарбай калган.

“Эркин Европа/Азаттык” радиосунун президенти Жейми Флай “Азаттык” радиосу ишенимдүү маалымат булагы экенин жана ага тоскоолдуксуз иштөөгө уруксат берилиши керектигин айткан.

Бир катар эл аралык уюмдар кыргыз бийлигин “Азаттык Медианын” сайтына жана банк эсебине коюлган бөгөттү тезирээк алып салууга чакырды.

Жогорку Кеңештин 17-ноябрдагы жыйынында Өзбекстан менен Кыргызстандын чек арасын тактоо жана Кемпир-Абад суу сактагычынын суусун биргелешип башкаруу тууралуу кыргыз-өзбек өкмөттөр аралык макулдашуусу жөнүндө мыйзам долбоору каралат деп күтүлүүдө. Жыйынга президент Садыр Жапаров да катышары айтылды.

Кыргыз-тажик чек арасындагы жаңжалда жарадар болгон тажик чек арачысы каза болду

Кыргыз-тажик чек арасындагы куралдуу жаңжалда оор жаракат алган 22 жаштагы тажик аскер кызматкери Окилжон Одиназода каза болду.

Жоокердин сөөгү 15-ноябрда өзү туулуп-өскөн Тажикабад районундагы Сафедмун айылында жерге берилди.

Одиназода Тажикстандын Куралдуу күчтөрүнүн катарына 2021-жылы жазында чакырылып, Исфарадагы чек ара бөлүктөрүнүн биринде кызмат өтөп келген.

Ал быйыл сентябрда кыргыз-тажик чек арасындагы атышуу учурунда оор жаракат алып, эки айдан бери ооруканада жаткан.

14-17-сентябрь күндөрү кыргыз-тажик чек арасындагы жаңжалда Кыргызстандын 63 жараны курман болгон. Анын 48и аскер кызматкери, 15и жергиликтүүлөр. Андан тышкары 206 киши ар кандай жараат алган.

Тажикстандын Тышкы иштер министрлиги 41 жараны каза тапканын, 200гө чукулу жаракат алганын билдирсе, “Озоди” радиосу өз булактарына таянып, каза болгон делген 80ден ашык кишинин тизмесин жарыялаган.

Чечмеде булакты Өзбекстанга берүүгө каршылар бийликке кайрылды

15-ноябрда Кадамжай районундагы Чечме айылынын тургундары кыргыз-өзбек чек арасындагы Чечме булагынын жанына чогулушту.

Алар Кыргызстан менен Өзбекстандын чек арасын тактоо жөнүндө эки тараптуу келишимде “Чечме булагы Өзбекстанга берилет” деген маалыматка нааразы болуп чыгышканын айтып, булакты берүүгө каршы пикирлерин айтышты.

Акциянын катышуучусу, Чечме айылдык кеңешинин төрагасы Садык Саламовдун журналисттерге билдиргени боюнча, Чечме булагы жайгашкан жер талаштуу тилкеде эмес:

“Бул биздин жер. Коңшу Өзбекстандын эли Чечменин суусунан каалашынча эле пайдаланып келишкен. Бир тыйын акы сураган эмеспиз. Жогорку Кеңештеги депутаттарыбыз өзүнүн кызыкчылыгы үчүн иштебесин, эртең элдин алдына келерин ойлосун. Биз аларды “жер сат же жер ал” деп шайлаган эмеспиз, “биздин мекендин бүтүндүгүн коргоп бер” деп шайлаганбыз. Биздин бул жерге, сууга, ата-бабаларыбыздын сөөгү жаткан көрүстөндүн, бул жерде бир нече кылымдан бери иштеп келе жаткан тегирменге чейин мыйзамдаштырылып, мамлекеттик акт түзүлгөн”, – деди Саламов.

Жергиликтүү элдин маалыматына караганда, аймакта 1,5 миңдей адам жашайт.

Чогулгандар мамлекет башчы Садыр Жапаровго, Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин төрагасы Камчыбек Ташиевге жана Жогорку Кеңештин депутаттарына кайрылуу жолдошту. Анда бийликтен өлкөнүн бүтүндүгү үчүн туура чечим кабыл алууну суранышты.

15-ноябрда Жогорку Кеңештин тармактык комитети Кыргызстан менен Өзбекстандын өз ара чек ара тактоо, Кемпир-Абад суу сактагычынын суусун биргелешип башкаруу жөнүндө мыйзам долбоорун карап жактырды.

Депутаттарга Жер ресурстары мамлекеттик агенттигинин жетекчиси Абдулат Мырзаев мыйзам долбоору тууралуу маалымат берди.

Андан бир күн мурда өзбек парламентинин Мыйзам чыгаруу палатасы бул долбоорлорду үч окууда бир карап, колдоп берген. Өзбекстандын премьер-министри Абдулла Арипов Фергана облусундагы Сох районунда жайгашкан, өз убагында эки өлкөнүн ортосунда катуу чырга себеп болгон Чечме булагы боюнча өкмөттөр аралык бүтүм чыгаруу макулдашылганын, анда булакты бирге пайдалануу, тазалоо жана башка маселелер жөнгө салынат деп белгилеп, аны тараптар өзүнчө макулдашарын айткан.

Кадамжайдын Чечме айылы Кыргызстанда анклав болуп жайгашкан Өзбекстандын Сох району менен чектешет. Анклавда 80 миңдей киши жашайт.

2020-жылы, 31-майда Кадамжайдын Чечме айылы менен Өзбекстандын Сох районунун Чашма айылынын жашоочуларынын ортосунда булак талаштын айынан жаңжал чыккан. Эки тараптан ондогон кишилер жабыркаганы кабарланган.

HRW Европа Биримдигин Борбор Азиядагы тынч митингдерди күч менен басууларга жана кыргыз-тажик чек арасындагы жаңжалдарга көңүл бурууга чакырды

Human Rights Watch эл аралык укук коргоо уюму Европа Биримдигин тынч нааразылык акцияларына көрсөтүлүп жаткан кысымга жана Борбор Азиядагы чек ара жаңжалдарына көңүл бурууга чакырды.

Уюмдун билдирүүсү ЕБ дипломатиясынын башчысы Жозеп Боррелдин Борбор Азия өлкөлөрүнүн – Казакстан, Кыргызстан, Тажикстан, Түркмөнстан жана Өзбекстандын тышкы иштер министрлери менен 17-18-ноябрда Самаркандда белгиленген жолугушуусунун алдында жарыяланды.

Human Rights Watch уюму 15-ноябрдагы билдирүүсүндө Евробиримдикке Казакстан, Тажикстан жана Өзбекстандагы тынч демонстранттарга каршы репрессия маселесин көтөрүү сунушун берген.

Быйыл бул өлкөлөрдө ири нааразылык акциялары болуп, бирок күч кызматкерлери митингдерди күч менен басып, ондогон кишилер өлдү.

Human Rights Watch мындан тышкары Кыргызстан менен Тажикстандын ортосундагы куралдуу кагылышты да талкуулоого үндөйт.

Жогорку Кеңештин комитети кыргыз-өзбек чек арасы боюнча мыйзам долбоорун жактырды

15-ноябрда Жогорку Кеңештин Эл аралык иштер, коргоо, коопсуздук жана миграция боюнча комитети Өзбекстан менен Кыргызстандын чек арасын тактоо жана Кемпир-Абад суу сактагычынын суусун биргелешип башкаруу тууралуу кыргыз-өзбек өкмөттөр аралык макулдашуусу жөнүндө мыйзам долбоорун үч окууда жактырды.

Документ эми парламенттин жалпы жыйынына чыгарылат.

Өзбекстан менен Кыргызстандын чек арасын тактоо боюнча мыйзам долбоорун ратификациядан өткөрүү боюнча документке добуш берер алдында комитеттин жыйынынан төрт депутат – Адахан Мадумаров, Нуржигит Кадырбеков, Чыңгыз Айдарбеков жана Нилуфар Алимжанова чыгып кетишти. Ал эми Эрулан Көкүлов жыйындын башында кетип калган. Депутаттар Айбек Осмонов менен Миргүл Темирбаева отурумга келген жок.

Мадумаров мындай кадам кворум түзүп бербөө үчүн кабыл алынганын айтты.

“Биздин абийирибиз ушуга түртүп атат. Урматтуу кыргызстандыктар, биздин күчүбүз жетпейт. Комитеттин беш мүчөсү добуш берердин алдында кворум кылбай чыгып кетүүнү чечтик”, – деди ал.

Эл аралык иштер, коргоо, коопсуздук жана миграция боюнча комитетинин 14 мүчөсү бар. Комитеттин юристи мыйзам долбооруна добуш берүүдө кворум бар экенин билдирип, натыйжада калган депутаттар аны ратификациялоого макул болушту.

3-ноябрда Бишкекте Кыргызстандын тышкы иштер министри Жээнбек Кулубаев менен Өзбекстандын тышкы иштер министри Владимир Норов кыргыз-өзбек чек арасынын айрым участоктору жөнүндө келишимге, Кемпир-Абад суу сактагычынын суусун биргелешип башкаруу жөнүндө макулдашууга, суу чарба маселелери боюнча кызматташуу жөнүндө макулдашууга кол коюшкан.

Президент Садыр Жапаров кыргыз-өзбек чек арасындагы Кемпир-Абад суу сактагычын биргелешип башкаруу боюнча макулдашуу тууралуу мамлекеттик “Кабар” агенттигине курган маегинде кош башкарууда “кыргыз тарап эч кандай чыгым көтөрбөй турганын” билдирген.

Макулдашууга ылайык, Кемпир-Абад суу сактагычынын суусун Кыргызстан менен Өзбекстандан 12ден адам (ред: 24 киши) кирген биргелешкен комиссия башкарат. Өзбекстан суу сактагычтын коопсуздугун камсыздайт, техникалык жактан тейлейт жана кыргыз тарап менен макулдашылган көлөмдө сууну агызат. Суунун деңгээлин горизонталь боюнча 900дөн жогору эмес кармап туруу милдетин алат. Бирок буга өзгөчө кырдаалдар мисалы, суу каптоо, жаратылыш кубулуштары жана форс-мажордук жагдайлар кирбей турганы жазылган.

Кыргызстанда Кемпир-Абад суу сактагычынын жеринин Өзбекстанга берилишине каршы болгон 30га жакын саясатчы, активисттер “массалык башаламандык уюштурууга даярданган” деген шек менен камакка алынды. Алар муну саясий куугунтук катары баалап жатышат.

Бийлик кыргыз-өзбек чек арасына байланыштуу чагымчылдар элге туура эмес маалымат берип жатканын билдирип келет.

Душанбе шаарында кыргыз-тажик чек арасы боюнча сүйлөшүү болду

14-ноябрда Тажикстандын борбору Душанбе шаарында кыргыз-тажик чек арасы боюнча өкмөттөр аралык делегациянын биргелешкен отуруму болду. Жыйынга Кыргызстандын улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитетинин (УКМК) төрагасы Камчыбек Ташиев жана Тажикстандын УКМКнын төрагасы Саймумин Ятимов катышты.

Натыйжада тиешелүү протоколго кол коюлду. Бул тууралуу Тажикстандын мамлекеттик “Ховар” агенттиги маалымдады. Кол коюлган документтердин мазмуну ачыкталган жок.

Маалыматка ылайык, жолугушуу достук жана өз ара түшүнүшүү маанайында өткөнү, өкмөттөр аралык комиссиянын кезектеги жыйыны Кыргызстанда болору кабарланды.

Жолугушуу тууралуу Кыргызстандын расмий органдары маалымат бере элек.

Кыргыз-тажик чек арасынын узундугу 972 чакырымды түзөт. Анын 300 чакырымдан ашыгы тактала элек. Андан улам эки өлкө ортосунда утур-утур жаңжал чыгып келген. Акыркы 14-17-сентябрдагы жаңжал эң масштабдуу болуп, ондогон адамдын өмүрүн алды.

Чек арадагы кан төгүлгөн окуя үчүн эки тарап бири-бирин “агрессияга” айыптады.

Кыргызстан кол салуудан бери дегенде 62 жаранынан айрылды, жараат алгандардын расмий эсеби 200гө жакындады. Чек аралаш айылдардан коопсуз жайларга убактылуу көчүрүлгөндөр 140 миңден ашты.

Тажикстандын Тышкы иштер министрлиги чек арада 41 жараны каза тапканын билдирди. “Озоди” радиосу өз булактарына таянып, 83 кишинин тизмесин жарыялады.

Эки тараптан тең кагылышуудан каза тапкандардын арасында балдар бар.

Шавкат Мирзиёев кызын президенттик администрацияга кызматка дайындады

Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев кызы Саида Мирзиёеваны президенттик аппараттын коммуникациялар жана маалыматтык саясат бөлүмүнүн башчысы кызматына дайындады. Бул тууралуу өлкө башчысынын басма сөз катчысы Шерзод Асадов билдирди.

Жаңы түзүлгөн бул бөлүм маалыматтык саясат жана коомдук пикирди изилдөө менен алектенет. Мындан тышкары маданият, билим берүү жана социалдык тармактардагы реформалардын жүрүшүн көзөмөлдөйт.

Өзбек лидеринин улуу кызы Саида Мирзиёева 2019-2022-жылдар аралыгында президенттик администрацияга караштуу Маалымат жана массалык коммуникациялар боюнча агенттиктин жетекчи орун басары кызматында иштеген. 2022-жылдан тарта Улуттук масс-медианы колдоо жана өнүктүрүү фондунун камкорчулар кеңешинин төрага орун басары кызматында иштей баштаган.

2021-жылы ноябрда Өзбекстандын Коррупцияга каршы күрөшүү кызматы мамлекеттик кызматта чогуу иштөөгө тыюу салынган туугандардын тизмесин кеңейткен мыйзам долбоорун иштеп чыккан. Ага ылайык, мамлекеттик кызматкер тууганы менен бир мекемеде иштеп жатканын билгенден кийин 10 күндүн ичинде ал тууралуу жетекчилигине маалымат бериши керек болот. Бул талапты аткарбаган кызматкерлер үчүн 375-500 доллар өлчөмүндө айып пул каралган. Эгер кызматкер бул тууралуу маалымат бергенден кийин жетекчилик алардын бирөөнү башка кызматка которуу боюнча чараларды көрбөсө, ал 600-750 доллар өлчөмүндө айып пул төлөйт.

Өзбек парламентинин Мыйзам чыгаруу палатасы кыргыз-өзбек чек арасы боюнча мыйзам долбоорун жактырды

14-ноябрда Өзбекстан парламентинин Мыйзам чыгаруу палатасы Өзбекстан менен Кыргызстандын чек арасын тактоо жана Кемпир-Абад суу сактагычынын суусун биргелешип башкаруу жөнүндө мыйзам долбоорун ратификациядан өткөрдү.

Жыйын палатанын “Ютубдагы” каналына жарыяланды. Документти парламенттин 100дөн ашык депутаты дароо үч окууда колдоду. Долбоор тууралуу Өзбекстандын премьер-министри Абдулла Арипов маалымат берип, чек ара боюнча сүйлөшүүлөр оңой болбогонун айтты.

“Кошуна мамлекеттер менен чек ара маселесинде сүйлөшүү оңой болбой жатат. Узакка созулган талаш-тартыш жана машакаттуу жолдор менен чек араны кадамдап өлчөп, бир канча жолу өкмөттөр аралык жолугушууларды өткөрүп, архивдик документтерди карап, ошондон кийин сунуштар даярдалууда. Урматтуу президентибиздин кошуна Кыргыз Республикасы менен өз ара достук алаканы бекемдөө жаатындагы демилгелеринин негизинде чечими табылбай жаткан 35 участканы, жалпы узундугу 302 чакырымды тактоо жараяны акыркы баскычка жетти. Бул келишимге жетүүгө беш жылдан ашуун убакыт короттук. Бүгүн силерге сунушталган мыйзам долбоору менен тастыкталып жаткан келишимге оңой жетишилген жок. Кол коюлган макулдашууда республикабыз үчүн стратегиялык мааниге ээ бир катар зарыл көйгөйлөр чечилүүдө”, – деди Абдулла Арипов.

Эми мыйзам долбоору Сенатка жөнөтүлөт.

3-ноябрда Бишкекте Кыргызстандын тышкы иштер министри Жээнбек Кулубаев менен Өзбекстандын тышкы иштер министри Владимир Норов кыргыз-өзбек чек арасынын айрым участоктору жөнүндө келишимге, өкмөттөр ортосундагы Кемпир-Абад суу сактагычынын суу ресурстарын биргелешип башкаруу жөнүндө макулдашууга, суу чарба маселелери боюнча кызматташуу жөнүндө макулдашууга кол коюшкан.

Кемпир-Абад суу сактагычынын суусун биргелешип башкаруу тууралуу кыргыз-өзбек өкмөттөр аралык макулдашуусунун долбоорун Жогорку Кеңештин Эл аралык иштер, коргоо, коопсуздук жана миграция комитети 31-октябрда көпчүлүк добуш менен жактырган.

Бул комитет 15-ноябрда кыргыз-өзбек чек арасынын айрым участокторун делимитациялоо боюнча макулдашуунун долбоорун карайт деп күтүлүүдө.

Президент Садыр Жапаров кыргыз-өзбек чек арасындагы Кемпир-Абад суу сактагычын биргелешип башкаруу боюнча макулдашуу тууралуу мамлекеттик “Кабар” агенттигине курган маегинде кош башкарууда “кыргыз тарап эч кандай чыгым көтөрбөй турганын” билдирген.

Макулдашууга ылайык, Кемпир-Абад суу сактагычынын суусун Кыргызстан менен Өзбекстандан 12ден адам (ред: 24 киши) кирген биргелешкен комиссия башкарат. Өзбекстан суу сактагычтын коопсуздугун камсыздайт, техникалык жактан тейлейт жана кыргыз тарап менен макулдашылган көлөмдө сууну агызат. Суунун деңгээлин горизонталь боюнча 900дөн жогору эмес кармап туруу милдетин алат. Бирок буга өзгөчө кырдаалдар мисалы, суу каптоо, жаратылыш кубулуштары жана форс-мажордук жагдайлар кирбей турганы жазылган.

Кыргызстанда Кемпир-Абад ишине байланыштуу “массалык башаламандык уюштурууга даярданды” деген шек менен камакка алынгандардын саны 26га жетти. Алар муну саясий куугунтук катары баалап жатышат. Буга чейин Кемпир-Абад суу сактагычына жакын жайгашкан Өзгөн районунда нааразылык акциялары өткөн.

Бийлик кыргыз-өзбек чек арасына байланыштуу чагымчылдар элге туура эмес маалымат берип жатканын билдирип келет.

Жозеп Боррель: Европа Биримдиги Борбордук Азиянын беш өлкөсү менен күчтүү, кеңири жана заманбап өнөктөштүктү куруу үчүн бардык аракеттерди жумшоодо

Жозеп Боррель, Европа Биримдигинин Тышкы иштер жана коопсуздук саясаты боюнча Жогорку өкүлү жана Европа комиссиясынын Вице-президенти.

Кылымдар бою Европа менен Борбордук Азиянын ортосундагы байланыштар биздин коомдоштуктардын калыптанышында чоң роль ойноп келген. Европа менен Азиянын цивилизацияларын бириктирип турган, материалдык баалуулуктарды, аны менен бирге бири-бирине болгон маданий жана турмуштук кызыкчылыкты жайылткан Улуу Жибек жолундагы байыркы дүйнөдө соода гүлдөп турган учурга чейин эле, көп убакыт мурун ушундай болгон.

Ал эми байланыштарды бекемдөө дайыма өз ара аракеттенүүнү жана көңүл бурууну талап кылат. Балким, акыркы убактарда биздин эки аймактын ортосундагы байланыштарды өнүктүрүүгө тийиштүү көңүл бурбай жаткандырбыз. Евробиримдик биздин Борбордук Азиядагы өнөктөштөрүбүз менен биргеликте бул нерсени оңдоого ниет кылат. Ушул айдын башында Европа Кеңешинин төрагасы Шарль Мишель биздин кызматташтыгыбызды бекемдөө максатында аймакта иш сапары менен болду. Ал эми ушул айдын аягында, 2022-жылдын 18-ноябрында, Самаркандда (Өзбекстан) Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев менен бирге Евробиримдик менен Борбордук Азиянын ортосундагы өз ара мамилелер боюнча “Global Gateway” конференциясын өткөрөм.

Биз геосаясий чакырыктар өсүп, бийлик саясаты күчөгөн доордо жашап жатабыз. Биз ошондой эле эки мега-тенденцияларга туш болуудабыз: климаттын өзгөрүшү жана экономика жана коомдоштуктарды санариптештирүү. Ошондуктан «жашыл» өтүүнү тездетүү жана санариптик экономиканы калыптандыруу биздин тышкы саясаттын, Евробиримдиктин саясий күн тартибинин борборунда турат. Биздин Глобалдык шлюз аркылуу Евробиримдик глобалдык деңгээлде «жашыл» жана санариптик өтүүгө көмөк көрсөтүүдө. Биздин бардык жасаган иш-аракеттерибиз өнөктөш өлкөлөрдүн керектөөлөрүн канааттандырууга жана жергиликтүү коомдоштуктарга пайда камсыз кылууга негизделген.

Биздин Борбордук Азиядагы өнөктөштөрүбүз биз сыяктуу эле кыйынчылыктарга туш болуп жатканын билебиз: экономиканы пандемиядан кийин калыбына келтирүү, энергетикалык жана климаттык кризисти чечүү, ошондой эле Россиянын Украинага басып киришинен улам келип чыккан тартипсиздикти жеңүү. Бирок бул чакырыктардын бардыгы ошондой эле туруктуураак жана өз ара байланышкан глобалдык экономикага инвестициялоо үчүн мүмкүнчүлүктөр болуп саналат.

Самаркандда биз үч теманы карайбыз: санариптик, транспорттук жана энергетикалык өз ара аракеттенүү. Үч чөйрөнүн баарында тыгыз иштешүүнүн жолдорун издейбиз, инвестициялык мүмкүнчүлүктөрдү аныктайбыз жана тыгыз байланыштарды курууга катализатор боло ала турган реформаларды чагылдырабыз. Биз саясатчыларды жана техникалык эксперттерди, эл аралык финансылык мекемелердин өкүлдөрүн, ошондой эле эң негизгиси – бизнес-коомчулуктун өкүлдөрүн жана жарандык коомдун өкүлдөрүн чогултабыз. Адамдардын ортосундагы байланышты түзүү менен биз аймактардын ортосундагы байланышты камсыз кылабыз.

 Санариптик чөйрөдө биз коопсуз платформаларды куруу, географиялык тоскоолдуктарды жеңүү, мамлекеттик кызматтарды көрсөтүүнү жакшыртуу, билим берүүнү колдоо жана жумуш орундарын түзүү мүмкүнчүлүктөрүн издейбиз.

Биз ошондой эле экономикалык диверсификацияны жана «жашыл» өсүштү стимулдаштыруу үчүн Борбордук Азиянын ичинде жана Борбордук Азия менен Европанын ортосундагы туруктуу транспорттук байланыштарды бекемдөө жолдорун карайбыз.

Климаттын өзгөрүшү жана суунун тартыштыгы олуттуу кесепеттерге алып келээрин баарыбыз билебиз. «Жашыл» энергияга өсүп жаткан суроо-талапты канааттандыруу үчүн биз аз көмүртектүү энергия булактарына жетүүнү жакшыртуу жолдорун изилдейбиз. Биз, албетте, айыл чарба жана өнөр жай өндүрүшүн, сууну жана калдыктарды башкарууну жакшыртууга алып келүүчү жол менен, көбөйтүүгө жалпы кызыкдарбыз.

Биздин Европа менен Борбордук Азиянын ортосундагы байланыштар боюнча көз карашыбыз Евробиримдиктин Борбордук Азия боюнча Стратегиясынын фонунда калыптанган. Биз Борбордук Азиянын беш өлкөсү менен күчтүү, кеңири жана заманбап өнөктөштүктү куруу үчүн бардык аракеттерди жумшап жатабыз.

Ал эми биздин саясий жактоочулугубуз конкреттүү жардам менен бекемделген. Европа Биримдиги (Евробиримдиктин институттары плюс Евробиримдик мүчө-мамлекеттери) Борбордук Азиядагы биринчи донор болуп саналат: 2014-2020-жылдар аралыгында аймакка болгон европалык жардам 1,1 миллиард евро түзгөн. Жакынкы төрт жылда 2021-24-жылдары Борбордук Азия үчүн гранттык каржылоонун жалпы көлөмү, эки тараптуу жана аймактык программаларды камтыган, кеминде 390 миллион еврону түзүшү керек. Бул жерге «Европанын командасы» эки аймактык демилгеси кирет: бири санариптик байланыш боюнча, экинчиси суу ресурстары, энергетика жана климат боюнча, аларды Евробиримдик расмий түрдө Самаркандда тартуулайт. «Европанын командасы» – бул биз Евробиримдиктин институттары, мүчө-мамлекеттер жана финансылык мекемелер чогуу иштеген долбоорлорду аныктоо үчүн колдонгон бренд.

Евробиримдиктин концепциясы өз ара байланыш жаатында инклюзивдүү болуп саналат. Биз башка өнөктөштүктөрдү жокко чыгарууга умтулбайбыз. Анан, албетте, биз жаңы көз карандылыкты түзүүгө кызыкдар эмеспиз.

Евробиримдикте биз «ачык стратегиялык автономияны» куруп жатабыз. Негизи, бул эл аралык укукка, туура эрежелерге жана эл аралык стандарттарга негизделген глобалдык системанын алкагында өздүк стратегиялык тандоону жасоо, ашыкча көз карандылыктан качуу жана альтернативаларга ээ болуу эркиндиги жөнүндө. Албетте, биз өнөктөштөрүбүздүн өз алдынчалыгын жана тандоо эркиндигин өнүктүрүүгө умтулуусун түшүнөбүз.

Биздин өнөктөштөргө жагымдуу сунуш киргизүүгө бардык мүмкүнчүлүктөрүбүз бар. Европа Биримдиги дүйнөдөгү эң ири инвестор болуп саналат. Европалык компаниялар башкаларга караганда, анын ичинде Борбор Азияга караганда, көбүрөөк түз чет элдик инвестиция тартууда. Европанын жеке секторунун инвестициялык күчүн колдонуу менен биз Борбордук Азияда бүткүл дүйнө менен тыгыз байланышта болгон жаңы «жашыл» санариптик экономиканы курууга жардам бере алабыз.

Самарканддагы биздин милдет – бизнести тартуу үчүн реформаларды жана мүмкүнчүлүктөрдү аныктоо жана ишке ашыруу аркылуу бул инвестицияны стимулдаштыруу. Борбордук Азия өлкөлөрүнүн экономикасы динамикалуу өнүгүп келе жатат. Анын чоң потенциалы бар. Геосаясий толкундоолордун жана өзгөрүүлөрдүн дүйнөсүндө Евробиримдик ишенимдүү өнөктөш болуп саналат. Ошондуктан мен Европа бул маанилүү аймактын ийгилигин камсыз кылууда өз ролун ойноорун көрүүнү чыдамсыздык менен күтөм.

Меню