Menu

БОРБОРДУК АЗИЯДА

Эмомали Рахмон: Ооганстанда талибдер этникалык топторго дискриминациялык саясат жүргүзүүдө

Тажикстандын президенти Эмомали Рахмон Борбор Азия лидерлеринин жыйынында сөз сүйлөп, “Талибан” кыймылынын жетекчилиги түрдүү этникалык топторго дискриминациялык жана диний жактан өтө эскичил, агрессивдүү саясат жүргүзүп жатканын айтты.

Ал Ооганстандагы кырдаал дайыма чөлкөмдүн көңүл борборунда болушу керектигин белгиледи.

Бул өлкөдө болуп жаткан окуялар жалпы Евразия аймагынын геосаясий абалдын туруктуулугуна таасирин тийгизиши мүмкүн экенин айтты.

“Биздин божомолдор боюнча Ооганстандагы абал мындан дагы начарлайт. Өткөн убакыт ичинде “Талибан” Кыргызстанда тыюу салынган – ред.) кыймылынын жетекчилиги дүйнө коомчулугун жана ооганстандыктарды коопсуздукту камсыз кылуу, социалдык-экономикалык маселелерди чечүүдө ынандыра турган реалдуу кадамдарды жасай алган жок”, – деди Рахмон.

Тажик лидери Борбор Азия маанилүү аймак экенин, анда дүйнөдөгү оюнчулардын атаандаштыгы өсүп жатканын белгиледи. Ошону менен катар терроризм, экстремизм, маңзаттарды мыйзамсыз айлантуу тыйыла электигине, диний экстремизм өсүп жатканына да токтолду. Радикалдуу идеологияны жөнгө салуу үчүн конкреттүү механизмдерди иштеп чыгууну сунуштады.

Кыргызстан, Казакстан жана Өзбекстандын президенттери Садыр Жапаров, Касым-Жомарт Токаев, Шавкат Мирзиёев XXI кылымда Борбордук Азияны өнүктүрүү максатында достук, ынак коңшулук жана кызматташтык жөнүндө келишимге кол коюшту. Президенттин басма сөз кызматы билдиргендей, Тажикстан менен Түркмөнстандын президенттери Эмомали Рахмон менен Сердар Бердымухамедов өз өлкөлөрүндөгү ички процедуралар аяктагандан кийин бул документке кол коймой болгон.

Кыргызстан менен Тажикстан суу ресурстарын пайдалануу ишин жандандырат

21-июлда Чолпон-Атада Кыргызстандын жана Тажикстандын президенттери Садыр Жапаров менен Эмомали Рахмондун жолугушуусу өттү.

Мамлекет башчынын маалымат кызматы билдиргендей, эки тараптуу кызматташтыктын актуалдуу маселелери, аймактык жана эл аралык проблемалар талкууланды.

Эки тараптуу кызматташуу маселелерин комплекстүү кароо боюнча өкмөт аралык комиссиянын жана мамлекеттик чек араны делимитациялоо жана демаркациялоо боюнча өкмөт аралык комиссиянын ишин активдештирүү макулдашылды. Чектеш аймактагы дарыялардын суу ресурстарын өз ара натыйжалуу пайдалануу жана бул багытта кызматташууну жандандыруунун маанилүүлүгү белгиленди.

Ынак коңшулук мамилелерди чыңдоо максатында саясий диалогду үзгүлтүксүз улантуу, тараптардын кызыкчылыктарын эске алып, маселелерди саясий-дипломатиялык сүйлөшүүлөр аркылуу тынчтык жолу менен чечүү зарылдыгы айтылды.

Арал көлүн куткаруу маселесинин тегерегинде да сөз болду.

Эки өлкөнүн ортосунда чек ара толук такталып бүтө элек болгондуктан жер жана суу талашка байланыштуу түрдүү конфликттер катталып турат. Былтыр жазында ондогон адамдын өмүрүн алган ири чек ара чыры катталган.

Рахмон Чолпон-Атага Борбор Азия президенттеринин саммитине катышуу үчүн келген. Саммиттин жыйынтыгында аймактык кызматташтыкты бекемдөө боюнча бир катар документтерге кол коюлду.

Борбор Азия мамлекет башчыларынын жолугушуусу: келишимге үч президент кол койду

Борбор Азия мамлекет башчыларынын 21-июлда Чолпон-Ата шаарында өткөн төртүнчү Консультативдик жолугушуусунун жыйынтыгында жыйынтыктоочу документтер кабыл алынды. Чөлкөмдүн лидерлери биргелешкен билдирүүнү кабыл алышты.

Кыргызстан, Казакстан жана Өзбекстандын президенттери Садыр Жапаров, Касым-Жомарт Токаев, Шавкат Мирзиёев XXI кылымда Борбордук Азияны өнүктүрүү максатында достук, ынак коңшулук жана кызматташтык жөнүндө келишимге кол коюшту. Президенттин басма сөз кызматы билдиргендей, Тажикстан менен Түркмөнстандын президенттери Эмомали Рахмон менен Сердар Бердымухамедов өз өлкөлөрүндөгү ички процедуралар аяктагандан кийин бул документке кол коюшат.

“Бул маанилүү документ регионубуздун өлкөлөрүнүн жакындоосуна жана учурдун коркунучтары менен чакырыктарына туруштук берүү үчүн күч-аракетибизди консолидациялоого оң таасир этерине үмүт артам. Бул тарыхый учур жана бул келишим Борбор Азиянын жалпы мейкиндигинин гүлдөп өнүгүүсүнө бекем негиз болуп берет деп ишенем”,- деди Жапаров.

Мындан сырткары Борбор Азия өлкөлөрүнүн президенттери Аралды сактоо эл аралык фондунун президенти катары Эмомали Рахмондун ыйгарым укуктарын узартуу чечимине кол коюшту.

Казакстандын жана Өзбекстандын лидерлери кеңешмеге катышуу үчүн Кыргызстанга 20-июлда келген. Калган эки президентти Министрлер кабинетинин төрагасы Акылбек Жапаров “Ысык-Көл” эл аралык аэропортунан бүгүн, 21-июлда тосуп алды.

Шавкат Мирзиёев чек арадагы соода-сатыкты өнүктүрүүнү сунуштады

Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев Чолпон-Ата шаарындагы Борбор Азия лидерлеринин саммитинде өз ара кызматташууну мындан ары өнүктүрүүгө байланыштуу сунуштарын берди. Алардын бири катары чек ара аймактарындагы соода-сатыкка көңүл бурду.

“Талдоолор оң жылыштар бар экенин көрсөткөнү менен биздин мамлекеттердин соода-экономикалык алака-катышы дагы деле толук ачылбай турат. Ушундан улам биз өз ара соода-сатыкка түрткү берүүнүн жаңы жол-жобосун, ыкмасын жигердүү киргизүүнү сунуштайбыз. Сөз чек арадагы соода-сатык, товарларды алып өтүүнүн жөнөкөйлөштүрүү жол-жобосу тууралуу болуп жатат”, -деди Мирзиёев.

Ысык-Көл облусунун Чолпон-Ата шаарында Борбор Азия мамлекет башчыларынын төртүнчү кеңешмеси башталды. Ага Кыргызстан, Казакстан, Өзбекстан, Тажикстан жана Түркмөнстандын президенттери Садыр Жапаров, Касым-Жомарт Токаев, Шавкат Мирзиёев, Эмамоли Рахмон жана Сердар Бердымухамедов катышууда.

Казакстандын жана Өзбекстандын лидерлери Кыргызстанга 20-июлда келген. Калган эки президентти Министрлер кабинетинин төрагасы Акылбек Жапаров “Ысык-Көл” эл аралык аэропортунан бүгүн, 21-июлда тосуп алды.

Чолпон-Атада өтчү Борбор Азия лидерлеринин төртүнчү кеңешмесинде чөлкөмдүн беш мамлекети достукту, ынак кошуналыкты жана кызматташтыкты чыңдоо боюнча жаңы өнөктөштүк келишимине кол коюлары айтылып жатат.

Бул аймактагы үч өлкөдө адам өмүрлөрү кыйылган кандуу окуялар, Түркмөнстандагы бийлик транзити жана Орусиянын Украинага кол салуусунан кийинки алгачкы кеңешме.

Иш-чара президент Садыр Жапаров үчүн көп сандагы чет элдик лидерлерди кабыл алган биринчи жолугушуу.

Жыйындын алкагында президент Садыр Жапаров айрым президенттер менен көзмө көз жолугушары да айтылган.

Касым-Жоомарт Токаев: "Камбар-Ата-1" ГЭСи Борбор Азияда энергетикалык коопсуздукту бекемдөөгө жардам берет

Чолпон-Ата шаарында Борбор Азия мамлекеттеринин башчыларынын жыйынында Казакстандын президенти Касым-Жомарт Токаев аймактагы гидроэнергетикалык ресурстарды пайдалануу маселесине токтолду.

Анда саммитти утурлай Кыргызстан, Казакстан жана Өзбекстандын президенттеринин жолугушуусунда “Камбар-Ата-1” ГЭСин курууга байланыштуу алдын ала макулдашуу болгонун билдирди.

“Казакстан транс чек аралык дарыялардагы суу ресурстарын бири-бирине пайдалуу шартта пайдалануунун алкагында биргелешкен гидроэнергетикалык стратегиялык долбоорлорду ишке ашырууга өзгөчө маани берет. Ушул аспектен алып караганда Кыргызстандагы “Камбар-Ата-1″ ГЭСин куруу долбоорун белгилесе болот. Кечээ биз үч президент бул маселени дыкат талкуулап, алдын ала конкреттүү, өтө пайдалуу макулдашууга келдик. ГЭС Борбор Азия өлкөлөрүндөгү энергетикалык коопсуздук камсыздоого, айы чарба өндүрүшүн кеңейтүүгө жардам берет”,-деди Токаев.

Өткөн айда Министрлер кабинетинин төрагасы Акылбек Жапаров Жогорку Кеңеште Жалал-Абад облусундагы “Камбар-Ата-1” ГЭСинин курулушу боюнча Казакстан, Өзбекстандын вице-премьер-министрлери келерин билдирген.

Аталган ГЭСтин курулушуна даярдык иштери башталып, 8-июнда гидротоннел түшчү жерде жардыруу болгон. Ага президент Садыр Жапаров катышып, Кыргызстан 30 жыл мурда электр энергиясын экспорттогон өлкө болгонун, азыр тескерисинче аны сатып алып жатканын айткан.

Анын сөзүнө караганда, “Камбар-Ата-1” ГЭСи салынып бүтсө, “Камбар-Ата-2” ГЭСинин толук иштешине шарт түзүлөт. Эки ГЭС тең иштесе, жалпы кубаттуулугу 1000 мВт жетет.

Президент долбоордун техникалык-экономикалык негиздемеси жана башка жумуштар үчүн бюджеттен 412,8 млн. сом бөлүнгөнүн, дагы 1,5 млрд. сом бөлүп берүү маселеси чечилгенин кошумчалаган. Бул каражат ГЭС курула турган аймакка транспорттук тоннел Нарын дарыясынын эки жээгин бириктирген көпүрө, электр чубалгыларын жана жумушчулар жашай турган шаарча курууга жумшалат.

“Камбар-Ата-1” ГЭСи долбоорунун алкагында 2024-жылга чейин инфраструктура иштери жүрөт. ГЭСтин өзүн куруу 2024-жылы башталып, биринчи агрегатын 2028-жылы ишке берүү пландалууда.

ГЭС курулуп бүтсө, 1860 МВт кубаттуулукта болуп, жылына 5,6 млрд. кВт саат электр энергиясын өндүрөт. Алдын ала баалоо боюнча, ГЭСтин плотинасынын бийиктиги 256 метрди түзүп, 5,4 млрд. кубдан ашуун көлөмдө суу чогултат.

Айрым эксперттер бул абдан дымактуу аракет экенин, бирок аны толук ишке ашыруу үчүн негиздүү долбоор, техника-экономикалык олуттуу негиздеме жана чоң суммадагы каражат керектигин айтып жатышат.

Каракалпакстанда өзгөчө абал режими алынды

Бүгүн, 21-июлдан тартып Каракалпакстан аймагында өзгөчө абал режими жоюлду.

Өзбекстан президенти Шавкат Мирзиёев республиканын Жогорку Кеңешинин кайрылуусун жана аймакта коомдук тартиптин калыбына келгенин эске алуу менен өзгөчө абал режимин мөөнөтүнөн мурда жоюу боюнча жарлыкка кол койду.

Буга чейин Жогорку Кеңештин депутаттары президенттен Каракалпакстанда өзгөчө абалды жоюуну жана толкундоолорго катышы жок жарандарга ырайым берүүнү сурашкан.

Каракалпакстан автономдуу жумуриятынын борбору Нукуста демонстранттар менен күч түзүмдөрү кагылышканда 18 киши каза тапты, 243 киши, арасында 38 тартип коргоочу жарадар болду. 516 киши кармалган, кийин бир нечесин кое беришкен.

Нааразылык конституциялык өзгөртүүлөргө каршы тутанган. Жаңы сунушталган долбоордо Каракалпакстандын Өзбекстандын курамындагы “суверендүү республика” деген макамы алынган эле.

Бийлик нааразылык акцияларын күч менен басып, кошумча аскерлер киргизилген. Аймакта августтун башына чейин өзгөчө абал жарыяланган.

Өзбекстан 8 жылда уран казууну эки эсе көбөйтүүнү пландоодо

Өзбекстан 2030-жылга карата жылына 7100 тонна уран өндүрүүнү пландап жатат.

Ушул тапта Өзбекстан жылына 3,5 миң тонна уран казып алууда.

Уран казууну көбөйтүү үчүн наркы 460 миллион долларлык 20 инвестициялык долбоорду ишке ашыруу чечими кабыл алынды.

Дүйнөлүк өзөктүк ассоциациянын (WNA) маалыматына караганда, Өзбекстан уран казуу боюнча дүйнөдө бешинчи орунда турат.

Өзбекстандын өзүндө уран кайра иштетилбейт, толугу менен экспорттолот. Өзбекстанда урандын 132 тонна запасы бар, бул дүйнөлүк камдыктын 2% түзөт. Урандын запасы боюнча Өзбекстан 11-орунда турат.

Уран казуу боюнча 2021-жылы Казакстан биринчи, Австралия экинчи, Намибия үчүнчү, Канада төртүнчү орунду алган.

Чолпон-Ата шаарында Борбордук Азия мамлекеттеринин тышкы иштер министрлеринин жыйыны өтөт

Эртең, 20-июлда Чолпон-Ата шаарында Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министри Жээнбек Кулубаевдин төрагалыгы астында Борбордук Азия мамлекеттеринин тышкы иштер министрлеринин жыйыны өтөт.

Иш-чарага Казакстандын тышкы иштер министри Мухтар Тлеуберди, Тажикстандын тышкы иштер министри Сирожиддин Мухриддин, Түркмөнстандын тышкы иштер министри Рашид Мередов жана Өзбекстандын тышкы иштер министринин милдетин аткаруучу Владимир Норовдун катышуусу пландалууда.

Жыйындын жүрүшүндө тышкы саясат ведомстволурунун жетекчилери 2022-жылдын 21-июлунда Чолпон-Ата шаарында өтүүчү Борбордук Азия мамлекеттеринин башчыларынын төртүнчү Консультативдик жолугушуусуна даярдык көрүү иштеринин жүрүшүн талкуулашат, ошондой эле саммиттин күн тартибин жана жыйынтыктоочу документтеринин долбоорлорун карашат.

Каракалпакстандын көз карансыздыгы үчүн толкундоолордо жараланган дагы 3 киши көз жумду

1-2-июлда Нукуста өлгөн кишилердин саны 21ге жетти. Бул тууралуу 18-июлда өткөн брифингде Өзбекстан Башкы прокуратурасынын маалымат катчысы Хаёт Шамсутдинов билдирди.

“Дарыгерлердин аракетине карабай, абалы өтө оор болгон дагы үч киши көз жумду”, – деп белгиледи ал.

Буга чейин толкундоолор учурунда 18 киши өлгөнү, арасынан төртөө укук коргоо органдарынын кызматкерлери экени айтылган. Шамсутдинов ооруканаларда 16 киши бар экенин кошумчалады. Жалпысынан 274 адам медициналык жардам сурап кайрылган.

Башкы прокуратуранын маалыматына ылайык, укук коргоо органдарынын 141 кызматкери жабыркаган.

Каракалпакстанда нааразылык конституциялык өзгөртүүлөргө каршы тутанган. Жаңы сунушталган долбоордо Каракалпакстандын Өзбекстандын курамындагы “суверендүү республика” деген макамы алынган эле.

Тополоңдон кийин өзбек парламенти Конституциянын жаңы долбоорунда Каракалпакстандын суверендүү макамын өзгөртүүсүз калтырууну колдогон.

Кыргыз бийлиги чек ара жаңжалы боюнча соттолгон эки этникалык тажикти эркиндикке чыгарды

Баткен облусуна караштуу Лейлек районунун Борбордук айлынын эки тургуну – этникалык тажиктер Амонжон Бобожонов менен Аюбжон Урунов эркиндикке чыкты. Алар тогуз ай камакта отурган.

21-сентябрда Лейлек райондук соту куралдуу кагылышта кыргызстандыктардын үй-жайын талап-тоноого шек саналган Акмалжон Исоевди 15 жылга, Аюбжон Урунов менен Амонжон Бабожоновду​ сегиз жарым жылга кескен эле. Кармалгандардын жакындары жана жактоочулары “далилдер жетишсиз, катаал жаза колдонулду” деп сот чечимине нараазы болуп, облустук сотко даттанган.

Соттолгондордун жакындарынын бири “Озоди” радиосуна Амонжон Бобожонов 15-июлда үйүнө кайтып келгенин, эки күн өткөн соң Аюбжон Урунов да камактан бошотулганын кабарлады.

“Кыргызстан бийлиги Амонжон меннен Аюбжон эмне себептен бошотулганын айткан жок. Бизге дагы эч нерсе белгисиз. Эң башкысы алар эркиндикке чыкты, бул биз үчүн чоң кубаныч”, – деди ал.

Ошол эле маалда алар менен бирге соттолгон Акмалжон Исоев колонияда отурат.

2021-жылы 28-30-апрелде, 1-майда кыргыз-тажик чек арасындагы куралдуу кагылышта Кыргызстандан 36, Тажикстандан 19 адам набыт болгон.

Меню