Menu

ЭКОНОМИКА

"Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан" темир жол долбооруна ШКУнун сентябрдагы саммитинде кол коюу пландалууда

Шанхай кызматташтык уюмунун (ШКУ) 15-16-сентябрь күндөрү Самарканд шаарында өтө турган саммитинде “Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан” темир жолун куруу долбоору боюнча үч тараптуу документке кол коюу пландалууда. Бул тууралуу Өзбекстандын тышкы иштер министринин милдетин аткаруучу Владимир Норов билдирди.

Ташкентте диалог форматында өтүп жаткан алгачкы “Өзбекстан – Азербайжан – Түркия” жыйынында сүйлөгөн министр учурда долбоордун техникалык-экономикалык негиздемесин иштеп чыгуу боюнча иштер активдүү жүрүп жатканын айтты.

“Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан” темир жол коридорунун транскавказ коридору менен биригиши биздин өлкөлөр ортосунда бирдиктүү транспорттук түйүндү түзүп, Кытай-Европа соода географиясын кеңейтет”, – деди Норов.

Өткөн жумада Бишкекте Кытайдын тышкы иштер министри Ван Ини кабыл алган Кыргызстандын президенти “Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан” темир жолу боюнча документке ШКУнун саммитинде кол коюуну сунуштаган. Өз кезегинде кытай министри Бээжин кыргыз жана өзбек тараптын каалоосун эске алуу менен долбоор боюнча документке Самаркандда өтө турган саммитте кол коюу мүмкүнчүлүгүн изилдөөгө даяр экенин билдирген.

Буга чейин кыргыз бийлиги Кытай-Кыргызстан-Өзбекстан темир жолунун курулушу быйыл күзүндө башталышы мүмкүн экенин билдирген. Муну кийин Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев да ырастаган. Анда тараптар бир катар маселелер боюнча мунаса тапканы жана Кыргызстандын аймагындагы долбоордун багыты аныкталганы кабарланган.

Кытайды Борбор Азия менен туташтырган темир жолду куруу боюнча сүйлөшүүлөр 20 жылдан ашык убакыттан бери жүрүп келет. Ал жол регионалдык жана дүйнөлүк мааниге ээ болуп, Перс булуңуна чыкчу жаңы соода маршрутун ачмак.

Араб координациялык тобунун кезектеги жыйыны Кыргызстанда өтөт

Араб координациялык тобунун кезектеги 4-жыйыны бүгүн, 3-августта, Чолпон-Ата шаарында өтөт.

Бул араб финансы институттарынын өкүлдөрүнүн Кыргызстандын Министрлер Кабинетинин мүчөлөрү жана  өлкөнүн экономикалык блогунун өкүлдөрү менен төртүнчү жолугушуусу болот.

Ушул күндөрү алдыңкы араб каржы институттарынын делегациясы Кыргызстанда болушат.

Иш сапардын алкагында бүгүн Ысык-Көл облусунун Чолпон-Ата шаарында курамына Ислам өнүктүрүү банкы, Сауд өнүктүрүү фонду, араб экономикалык өнүгүүсү Кувейт Фонду, Абу-Даби өнүктүрүү фонду, ОПЕК Эл аралык өнүктүрүү фонду кирген Араб координациялык тобунун негизги иш-чарасы өтөт.

Ага Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасынын биринчи орун басары Адылбек Касымалиев, министрликтердин, өлкөнүн финансы-экономикалык блогунун жетекчилери жана ишкер чөйрөлөрдүн өкүлдөрү катышат.

Ислам өнүктүрүү банкы (ИӨБ) 1973-жылдын 18-декабрында Ислам Конференциясы Уюмуна (ИКУ) катышкан өлкөлөрдүн финансы министрлеринин жыйынында түзүлүп, 1975-жылдын октябрында өз ишин баштаган. ИӨБнын штаб-квартирасы Жидда шаарында (Сауд Арабиясы) жайгашкан.

Банктын негизги багыттары узак мөөнөттүү насыялоо жана өнүктүрүү долбоорлорун ишке ашыруу үчүн техникалык жардам көрсөтүү, негизинен айыл чарба (ирригация жана мелиорация), билим берүү, саламаттыкты сактоо, таза суу менен камсыздоо, инфраструктураны өнүктүрүү, чакан жана жеке ишканаларга насыялоо байланыштарын берүү болуп саналат.

Кыргызстанда көмүскө валюта базары пайда болду

Бүгүнкү күндө Кыргызстанда америкалык валютаны расмий түрдө сатып алуу дээрлик мүмкүн эмес. Банктар түрдүү чектөөлөрдү киргизүүдө: алсак, айрымдары бир кишиге 100 доллардан ашык сатуудан баш тартууда.

Акча алмаштыруу жайларында АКШ валютасы дээрлик жок болууда. Мындан улам өлкөдө көмүскө валюта базары пайда болду: долларлар атайын телеграм-каналдар аркылуу банктар менен акча алмаштыруу жайларындагыдан кыйла кымбатыраак баада сатылууда.

Расмий акча алмаштыруу жайларынын өкүлдөрү мындай телеграм-каналдарда “ири өлчөмдөгү акча айланып жатканын” билдирип, аларга каршы Улуттук банкка жана Ички иштер министрлигине арыз жазышканын билдирүүдө.

“Лицензиясыз акча алмаштыруу жайлар, акча алмаштырган адамдар курсту жогорулатып же ылдыйлаткан кээ бир Телеграм-каналдар пайда болду азыр. Лицензиясыз акча алмаштырып жаткан фактылар дагы жок эмес. Биз “ошондой телеграм каналдар, акча-каражатын мыйзамсыз айландыруу боюнча чара көрүңүздөр” деп кат менен Улуттук банк менен ИИМге кайрылганбыз. Мисалы, ошол эле Москва-Совет көчөлөрүнүн кесилишинде, же “Дордойдо” “бул жакта доллар жок экен, чектөө менен сатып жатыптыр, арзаныраак экен же кымбатыраак” деп бири-бири менен сүйлөшүп алып, доллар алып-сатуу соодаларын жүргүзүү фактылары бар болчу. Ошонун негизинде Улуттук банк менен ИИМ биргеликте 5-6 күндүк рейд өткөргөн. Тилекке каршы, аз эле факты чыкты. Бирок, жок эмес”, – деди Кыргызстандын акча алмаштыруу жайларынын ассоциациясынын төрагасы Думан Рыскулов.

Улуттук банк да лицензиясы жок “көмүскө акча алмаштыруу” мыйзамсыз экенин билдирүүдө. “Акча алмаштыруу операцияларын жүргүзүп жаткан айрым адамдардын, анын ичинде телеграм-каналдардын ишмердүүлүгүн текшерүү тууралуу укук коргоо органдарына каттар жөнөтүлдү. Учурда бул маселе каралып жатат жана тиешелүү чечимдер кабыл алынат”, – деп билдиришти мекемеден.

Акча алмаштыруу жайларынын өкүлдөрү көмүскө валюта базарынын пайда болушуна Улуттук банктын аракеттери себеп болгонун билдирип жатышат. Алардын айтымында, каржы көзөмөл мекемеси акча алмаштыруу жайларына банктар менен бир күндүн ичинде айлануудагы акчасынан ашпаган суммада гана валюталык операция жүргүзүүгө уруксат берип койгон.

Финансы жаатындагы адистер учурда Кыргызстанда доллардын чоң тартышты бар экенин билдирүүдө – алар массалык түрдө чет өлкөлөргө, көбүнчө Орусияга чыгарылып кетүүдө.

“Расмий бизнес үчүн иштөө оор болууда, чыгашалары, жоготуулары көп. Бул адамдарга да ыңгайсыз. Экономиканын бир бөлүгү көмүскөгө кетиши мүмкүн. Азыр биздин өкмөт бардыгы ачык болсун, накталай акча колдонбостон банктардын кызматын пайдалансын деп экономиканы көмүскөдөн чыгарууну каалап жатпайбы. Көмүскө базар болгондо ачыктык аз болот”, – деди финансист Арсланбек Кененбаев.

Жыйынтыгында Кыргызстанда чет өлкөлүк валютанын төрт алмаштыруу курсу пайда болду. Биринчиси накталай эмес конвертация, экинчиси накталай валюта сатуудагы банктын курсу, үчүнчүсү акча алмаштыруу жайларынын курсу жана төртүнчүсү көмүскө базардагы курс.

1-августтан тарта өлкөнүн мамлекеттик жана муниципалдык кызматкерлеринин эмгек акылары көтөрүлдү

Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров «Кыргыз Республикасынын мамлекеттик жарандык кызматчылары менен муниципалдык кызматчыларына эмгек акы төлөө шарттары жөнүндө» Жарлыкка кол койду.

Бул чечимдин негизги максаты – өлкөнүн мамлекеттик жарандык кызматчылары менен муниципалдык кызматчыларынын ишинин натыйжалуулугун жана сапатын жогорулатуу үчүн материалдык жактан кызыктыруу жана шарттарды түзүү, ошондой эле жогорку квалификациялуу кадрларды тартуу жана мамлекеттик башкаруу секторунда коррупциялык тобокелдиктерди азайтуу.

Мамлекет башчысы калктын түрдүү катмарларынын жашоо деңгээлин жакшыртуу боюнча ырааттуу саясат жүргүзүп жатат.

Садыр Жапаров президенттик кызматка киришкенден бери социалдык жөлөкпулдардын өлчөмү жана социалдык чөйрөдөгү кызматкерлердин эмгек акысы жогорулатылды. Өткөн жылы аскер кызматкерлерине, сот жана укук коргоо органдарынын кызматкерлерине дагы эмгек акы төлөөнүн жаңы деңгээли белгиленген.

Мамлекеттик жана муниципалдык кызматкерлердин эмгек акысын категориялар боюнча жогорулатуу төмөнкүдөй:

Министрликтер

Маселен, министрликтин бөлүм башчысынын учурдагы акы төлөө шарттарына ылайык, социалдык чегерүүлөрдү жана салыктарды эске алуу менен чегерилген эмгек акысы орточо эсеп менен 34 миң 445 сомду түзүп келген болсо, 2022-жылдын 1-августунан тартып Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызмат жөнүндө мыйзамдарынын белгиленген ченемдерине ылайык, эмгек акысы 67 749 сомду түзөт. Өсүү темпи орто эсеп менен 196,7%ды түзөт.

Мисалы, министрликтин жетектөөчү адисинин учурдагы эмгек акы төлөө шарттарына ылайык, социалдык чегерүүлөрдү жана салыктарды эске алуу менен чегерилген эмгек акысы 21 098 сомду түзүп келген болсо, 2022-жылдын 1-августунан тартып Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызмат жөнүндө мыйзамдарында белгиленген ченемдерге ылайык, эмгек акысы 49 012 сомду түзөт. Өсүү темпи орто эсеп менен 232,3% түзөт.

Жергиликтүү мамлекеттик администрациялар (ЖМА)

Маселен, жергиликтүү мамлекеттик администрациянын бөлүм башчысынын учурдагы эмгек акы төлөөнүн шарттарына ылайык, социалдык чегерүүлөрдү жана салыктарды эске алуу менен чегерилген эмгек акысы 22170 сомду түзүп келген болсо, 2022-жылдын 1-августунан тартып Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызмат жөнүндө мыйзамдарынын белгиленген ченемдерине ылайык, эмгек акысы 41 319 сомду түзөт. Өсүү темпи орто эсеп менен 186,4%ды түзөт.

Мисалы, жергиликтүү мамлекеттик администрациянын жетектөөчү адисине учурдагы эмгек акы төлөөнүн шарттарыны ылайык, социалдык чегерүүлөрдү жана салыктарды эсепке алуу менен чегерилген эмгек акысы 18 213,4 сомду түзүп келген болсо, 2022-жылдын 1-августунан тартып Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызмат жөнүндө мыйзамдарынын белгиленген ченемдерине ылайык, эмгек акысы 35 940 сомду түзөт. Өсүү темпи орто эсеп менен 197,3% түзөт.

Мамлекеттик органдардын аймактык бөлүмдөрү (АБ)

Маселен, аймактык бөлүмдүн бөлүм башчысынын учурдагы эмгек акы төлөөнүн шарттарына ылайык, социалдык чегерүүлөрдү жана салыктарды эске алуу менен чегерилген эмгек акысы 17 637,5 сомду түзүп келген болсо, 2022-жылдын 1-августунан тартып Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген ченемдерге ылайык, эмгек акысы 38 830 сомду түзөт. Өсүү темпи орто эсеп менен 220,2%ды түзөт.

Мисалы, аймактык бөлүмдүн жетектөөчү адисинин учурдагы эмгек акы төлөөнүн шарттарына ылайык, социалдык чегерүүлөрдү жана салыктарды эске алуу менен чегерилген эмгек акысы 14 442,4 сомду түзүп келген болсо, 2022-жылдын 1-августунан тартып Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген ченемдерге ылайык, эмгек акысы 32 110 сомду түзөт. Өсүү темпи орто эсеп менен 222,3%ды түзөт.

Райондук маанидеги шаар мэриялары

Маселен, мэриянын бөлүм башчысынын учурдагы акы төлөөнүн шарттарына ылайык, социалдык чегерүүлөрдү жана салыктарды эске алуу менен чегерилген эмгек акысы 16881,3 сомду түзүп келген болсо, 2022-жылдын 1-августунан тартып, Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызмат жөнүндө мыйзамдарында белгиленген ченемдерге ылайык, эмгек акысы 39 785 сомду түзөт. Өсүү темпи орто эсеп менен 235,7%ды түзөт.

Мисалы, мэриянын жетектөөчү адисинин учурдагы эмгек акы төлөөнүн шарттарына ылайык, социалдык чегерүүлөрдү жана салыктарды эске алуу менен чегерилген эмгек акысы 13813,2 сомду түзүп келген болсо, 2022-жылдын 1-августунан Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызмат жөнүндө мыйзамдарында белгиленген ченемдерге ылайык, эмгек акысы 34 708 сомду түзөт. Өсүү темпи орто эсеп менен 251,3% түзөт.

Айыл өкмөттөрү

Маселен, айыл өкмөтүнүн бөлүм башчысынын учурдагы эмгек акы төлөө шарттарына ылайык, социалдык чегерүүлөрдү жана салыктарды эске алуу менен чегерилген эмгек акысы 16 125 сомду түзүп келген болсо, 2022-жылдын 1-августунан тартып Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызмат жөнүндө мыйзамдарында белгиленген ченемдерге ылайык, эмгек акысы 33 851 сомду түзөт. Өсүү темпи орто эсеп менен 209,9% түзөт.

Мисалы, айыл өкмөтүнүн жетектөөчү адисинин эмгек акы төлөөнүн учурдагы шарттарына ылайык, социалдык чегерүүлөрдү жана салыктарды эске алуу менен чегерилген эмгек акысы 13 миң 184 сомду түзүп келген болсо, 2022-жылдын 1-августунан тартып, Кыргыз Республикасынын мамлекеттик кызмат жөнүндө мыйзамдарында белгиленген ченемдерге ылайык, эмгек акы 27 706 сомду түзөт. Өсүү темпи орто эсеп менен 210,1% түзөт.

Тажикстанда миңдеген тургун алтын казып киреше таба баштады

Тажик өкмөтү 2019-жылы жеке адамдарга түстүү, баалуу металлдарды жана таштарды казууга уруксат бергенден кийин Согд облусунда 3,5 миңден ашык киши алтын чайкоого лицензия алды.

Уруксат алган жарандар тапкан баалуу металлдар менен таштарды Каржы министрлигине караштуу Мамлекеттик депозитарийге же жер казынасын кайра иштетүү лицензиясы бар өнөр жай ишканаларга сатууга милдеттүү.

Ашт районунун тургуну Отабек Усмонов эки жылдан бери Зарафшан дарыясынын жээгинде алтын чайкоо менен алектенет. Ал кичинекей алтын бүртүкчөсүн алуу үчүн өтө көп тоо текти чайкоого туура келгенине карабастан, бул Орусияга барып иштегенден көрө жакшы деп эсептейт.

“Мурда үй-бүлөмдү бир канча жыл Сибирде оор шарттарда иштеп баккам. Андан соң тиешелүү документтерди даярдап, алтын казууга уруксат алдым. Зарафшандын жээгинен жакшы акча тапса болот. Орусияда күнүнө 2 миң рублге чейин тапчумун. Бул жакта 7-8 саатта төрт граммга чейин алтын чайкап, күнүнө орточо 500 сомониден (50 долларга жакын) тапса болот. Биздин айрым чиновниктердин айлыгы 1 500 сомониден ашпайт”, – деди Усмонов.

Согд облустук акимчилиги акыркы бир жарым жылдын ичинде баалуу жана түстүү металлдар менен таштарды казууга 3,5 миңден ашык киши лицензия алганын билдирди. Лицензиянын баасы 80 сомонини түзөт.

Рузи Холов 40 жылдан бери Зарафшан дарыясынын жээгинде алтын чайкоо менен мыйзамсыз алектенип келген. “Биз бул жерге жашырынып келип, дайыма тынчсызданып, коркуп турчубуз. Бейтааныш кишилерди көргөн сайын камалып кетпейли деп тапкан алтыныбызды дарыяга төгүп жиберчүбүз. Азыр лицензия менен иштеп, тапкан алтын үчүн жакшы акча алып жатабыз. Бизге көмүскө базардагы баадан да кымбат төлөп берип жатышат”, – деди Холов.

Согд облусунун башчысы Ражаббой Ахмадзода өткөн жылы Тоолуу Матча районунда эле 800гө жакын киши Зарафшан дарыясынын жээгинен алтын чайкап, 6 килограммга жакын баалуу металл табышканын билдирди. Анын айтымында, Тажикстандын Каржы министрлиги жер-жерлерде баалуу металлдарды кабыл алуу үчүн атайын жайларды ачкан. Жарандар ал жакка тапкан алтынын өткөрүп, акчасын дароо алып кетишет.

Алтын издеген жарандарга колго жасалган аспаптарды жана кыймылдаткычынын кубаттуулугу 50 аттын күчүнөн ашпаган техникаларды, ошондой эле кубаттуулугу саатына 5 куб метрден ашпаган чайкоо приборлорун колдонууга уруксат берилген. Ошол эле маалда тоо тектерди тазалоо үчүн химиялык реагенттерди пайдаланууга тыюу салынган.

Бийлик жеке адамдарга түстүү, баалуу металлдарды жана таштарды казууга уруксат бергенине карабастан, бүгүнкү күндө өлкөдө бул тармакта мыйзамсыз иштегендер да жок эмес.

Тажикстанда алтындын майда бүртүктөрүн Зарафшан, Пянж, Кофарнихан дарыяларында, ошондой эле Тоолуу Бадахшан автоном облусундагы агын суулардын жээктеринен табууга болот.

Орусия Кытай базарына чыгуу үчүн темир жол курууга $31 млрд. бөлүүнү пландоодо

Орусия 2030-жылга чейин Казакстанда, Монголияда жана Кытайда темир жол куруу үчүн 30,8 миллиард доллар бөлүшү мүмкүн. Бул тууралуу “Ведомости” басылмасы Орусиянын Транспорт министрлигине шилтеме кылып кабарлады.

Маалыматка караганда, бул каражатка Орусиянын аймагында 369 чакырым, Казакстанда, Монголияда жана Кытайда 3000 чакырым темир жол, ошондой эле Орусиянын чек арасына жаңы үч темир жол өткөрмө бекетин куруу пландалууда. Билдирүүдө конкреттүү долбоорлор аталган эмес, бирок кеп “бери дегенде эле жети ири масштабдагы курулуш” жөнүндө болуп жатышы мүмкүн.

“Ведомости” ири долбоорлордун бири Транссибирь магистралын Кытай менен бириктире турган Орусия – Монголия – Кытай транспорттук коридору болушу мүмкүн экенин жазды. Дагы бир долбоор боюнча Монголиянын Зуунбаян станциясынан Кытайдын чек арасына чейин 226 чакырым темир жол куруу каралууда. Казакстанда Кытайдын чек арасына чейин 270 чакырымга созула турган Аягоз – Бахты транзиттик жолун куруу пландалууда.

Орусиянын Транспорт министрлиги ошондой эле Амур облусундагы Жалинда – Мохэ чек ара бекетин кайра падалана баштоо үчүн Забайкалье крайында Кытайга өтө турган темир жол өтмөгүн курууну сунуштоодо. Бул Орусия менен Кытайдын ортосундагы жүк ташууну 1 миң чакырымга кыскаратат деп күтүлүүдө.

Бүгүнкү күндө Кытай Орусиянын ири соода өнөктөштөрүнүн бири болуп эсептелет. Орусия Кытайга импорттогон товарлардын көпчүлүк бөлүгүн мунай, жаратылыш газы, көмүр, жез, тактай жана деңиз азыктары түзөт.

Ал ортодо Украинада согуш башталгандан кийин Европа өлкөлөрүнө көмүр экспортун көбөйткөн Казакстан Орусияны айланып өтө турган альтернативдүү темир жол каттамдарын өнүктүрүү үчүн Европанын реконструкциялоо жана өнүктүрүү банкынан 105 миллион доллардан ашык каражат алды. Согушка чейин Кытай менен Европа биримдигинин ортосундагы жүк ташуунун 95% Казакстан, Орусия жана Беларус аркылуу ишке ашып келген.

Наралы Асанбаев, Министрлер кабинетинин төрагасынын жардамчысы: "Кыргызстан 20 жылда "Кумтөрдөн" $85 млн дивиденд алса, өткөн 2021-жылы 7 айда $323 млн таза киреше алды"

Кыргыз элинин байлыгы болгон Кумтөрдө кыргыз бийлиги менен эл аралык шылуундар түзгөн афёра жеңип келген. Кыргызстан баардык жагынан утулган. Улуттук, мамлекеттик кызыкчылык тепсендиде калып келген. Коррупционер жетекчилердин айынан өлкө өксүгөн.
Президент Садыр Жапаровдун ажо учурунда тарыхта калчу окуясы дагы кылым афёрасына чекит коюп, алтын кенди мамлекеттин карамагына алганы болду. Бул тарых болуп айтылат. Бул чындыгында чоң жеңиш.
Кечээ Кыргыз Республикасынын Улуу Британиядагы элчилигинде “Кумтөр” алтын кенин Кыргызстандын менчигине өткөрүү процессин тастыктаган документтерди алмашуу процедурасы өттү.
Кыргызстандын Элчилигинин аймагында тараптардын эл аралык юридикалык өкүлдөрүнүн жана эскроу-агенттин катышуусунда Кыргыз Республикасынын Улуу Британиядагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси Улан Жусуповго юридикалык документтердин толук пакети, анын ичинде “Кумтөр Голд Компани” жана “Кумтөр Оперейтинг Компани” компанияларынын акцияларынын 100%ын «Кыргызалтын» ААКтын пайдасына менчик укугунун толук өтүшүн каттоо үчүн өткөрүп берүү актылары, ишеним каттары жана күбөлүктөр тапшырылды.
“Кумтөрдү” кайтаруу Садыр Жапаровдун саясий эрктүүлүгүн, позициясы бекем экенин далилдеди. Мурунку президенттер канадалыктар менен “кызматташып”, алардын “чыккынчылыгын” мыйзам менен бекитип келгени баарына белгилүү. Ошол нерсе сынды. Документтер толук бүткөн соң акылкы колду кыргыз өкмөтүнүн атынан Акылбек Жапаров кол коёт.
“Кумтөр” маселесинде президенттин жанында туруп, иштин аягына чыгышына салым кошкондордун бири Акылбек Жапаров. Кечээ күнү жакшы кабар чыккандан бери Акылбек Жапаровду сындагандар көбөйдү. Эл оозунда элек жок эмеспи. Ар ким өз билгенин, укканын жазат, айтат. Бирок, чындык бирөө гана болот…
Акылбек Жапаров башында эле “Центерранын” түзүлүшүнө, анын 33 пайызы Кыргызстанга таандык болушуна каршы чыккан. Муну 2000-жылы шайланган депутаттар жакшы билишет. “Кумтөр” боюнча өз оюн айтып жүргөн коомдук-саясий ишмер Ишенбай Кадырбеков “Бул ызы-чуулуу иш. 2007-жылы Кыргызстанга өтө турган долбоорду бузганы жатышат. Сени да алдаганы жатат, байкап көр” деген кеңешин Жапаровго берген. Легендарлуу парламентте “Кумтөр” маселеси боюнча алгачкы комиссияны жетектеген, техника илимдеринин доктору Шергазы Мамбетов “Бул жерде 700 тоннадан ашык алтын бар экени Союз кезинде эле такталган. Мына документтери…”деп тийиштүү документтерди берет.
“Учкундун” имаратында комиссия жыйын өткөрүп, маселени карайт. Ал кезде финансы министрлигинде статс-катчы болуп иштеп турган Эмирлан Төрөмырзаев доклад жасап, борбордук бөлүктө 300 тоннадан ашык алтын бар, биз 100 тоннага чейин алтыны бар “Боро” кенин, мындан сырткары АКШдагы “Рен”кенин да алабыз дейт. Акылбек Жапаров доклад бүткөндө эле биринчилерден болуп “Жаңы түзүлүп жаткан “Центеррада” биздин акциябыз канча пайыз болот?” деген суроону коёт. Докладчик “33 пайыз” деп жооп берет. “Кумтөрдүн” 67 пайыз акциясы биздики болсо, анан кантип 33 пайыз болуп калат?” деген суроону кайрадан берет. “Биз аябай чоң компания түзүп жатпайбызбы. Силердики кичинекей да. Болгону 300 тонна гана алтын болуп жатат” деген жооп болот. Ошол учурда Камчыбек Кудайбергенов “Кыргызалтындын” төрагасы болчу. Ошол киши “Акылбек, суроо бербей эле койчу” деп Жапаровду токтотконго аракет жасайт. Акылбек Жапаров “Андай болбойт, кенде 700 тоннадан ашык алтын жатат. Ошондуктан, “Центерранын” 67 пайызы биздики, 33 пайызы силердики болуш керек” деген принципке өтөт.
Кыргыз мамлекетине каршы “чыккынчылык” келишим түзүлүп жатканын парламентке келип, болгон окуяны оппозицияга жеткизет. Дооронбек Садырбаев “Акылбек сен жашсың, бул маселени оппозиция биз көтөрүп чыгалы” деген аксакалдык кебин айтып, маселени оппозиция көтөрүп чыгат. Мыйзам чыгаруу бийлиги “Бул туура эмес” деген токтом кабыл алат. Бул айныгыз факты.
Кумтөр боюнча азыркы бийликтин кабыл алган чечими туура болду. Канадалыктар бизге эч нерсе бермек эмес. Эл аралык сот жылдап созулмак…
Кыргызстан 20 жылдын ичинде “Кумтөрдөн” болгону 85 млн доллардын тегерегинде дивиденд алган. 2021-жылдын жети айында 323 млн доллар таза кирише алынган. 2022-жылы 6 айдын жыйынтыгында тоо-кен тармагынан салыктык кирешелер 25,8 млрд сомду түзсө, анын 70 пайызын “Кумтөр” берген. “Кумтөрдүн” мамлекетке өткөн биринчи жыйынтыгы. Эң негизгиси кенди кыргыз эли өзү иштетип кете ала турганын көрсөттү.

“Кумтөр” алтын кенин Кыргызстандын менчигине толук өткөрүп алуу процесси биротоло аяктады

Бүгүн, 29-июлда, Кыргыз Республикасынын Улуу Британиядагы элчилигинде “Кумтөр” алтын кенин Кыргызстандын менчигине өткөрүү процессин тастыктаган документтерди алмашуу процедурасы өттү.

Кыргызстандын Элчилигинин аймагында тараптардын эл аралык юридикалык өкүлдөрүнүн жана эскроу-агенттин катышуусунда Кыргыз Республикасынын Улуу Британиядагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси Улан Джусуповго юридикалык документтердин толук пакети, анын ичинде “Кумтөр Голд Компани” жана “Кумтөр Оперейтинг Компани” компанияларынын акцияларынын 100%ын «Кыргызалтын» ААКтын пайдасына менчик укугунун толук өтүшүн каттоо үчүн өткөрүп берүү актылары, ишеним каттары жана күбөлүктөр тапшырылды.

Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетине республиканын улуттук кенчи – “Кумтөр” кенин Кыргызстандын элинин жыргалчылыгы үчүн улуттук мыйзамдардын (экологиялык, салыктык, корпоративдик, эмгектик ж.б.) жана эл аралык стандарттардын бардык талаптарын сактоо менен натыйжалуу иштетилишин камсыздоо үчүн ыкчам тапшырмаларды берди.

Бүгүн эле, 29-июлда, Келишимде каралган бардык финансылык төлөмдөр Кыргыз Республикасынын пайдасына жүргүзүлдү.

Жетишилген келишим башка нерселер менен катар төмөнкү пункттарды камтыйт:

“Кумтөр” кени толугу менен республиканын менчигине өтөт. Ошол эле учурда Кыргызстан 2021-жылдын 15-майынан тарта кенден өндүрүлгөн алтындын ээси катары таанылат.

Мындан тышкары, “Центерра” болжол менен 11 миллион АКШ доллары өлчөмүндө дивиденд төлөйт.

Ошондой эле «Центерра» тарабынан кыргыз тарапка 50 миллион АКШ доллары өлчөмүндө бир жолку төлөм макулдашылды.

“Кумтөр” кени боюнча Рекультивациялоо фондун башкаруу Кыргызстанга өтөт, көлөмү болжол менен 53 миллион АКШ доллары. Бул сумма дагы Кыргызстандын банктарынын бириндеги атайын эсепке которулат.

«Центерра» кыргыз тарапка каршы демилгеленген бардык соттук териштирүүнү токтотот: АКШда (27-июлда токтотулган), Швецияда жана Канадада (доолорду кайтарып алуу каттары 28-июлда жөнөтүлгөн).

Улуттук банк коммерциялык банктарга кошумча укуктарды берди

Улуттук банктын башкармалыгы 27-июлда “айрым ченемдик-укуктук актыларына өзгөртүүлөрдү киргизүү жөнүндө” токтомун (№ 2022-П-14/47-7-(ПС)) кабыл алды.

Документке ылайык, 2010-жылдын 26-майындагы Улуттук банктын № 36/7 “Банктык чекене кызмат көрсөтүүлөрдү сунуштоо боюнча агенттик келишимдерди түзүүдө коммерциялык банктардын ишине карата коюлуучу негизги талаптар жөнүндө” жобону бекитүү тууралуу” токтомго, ошондой эле, 2015-жылдын 9-декабрындагы № 76/8 “Кыргыз Республикасындагы банктык төлөм карттар жөнүндө” жобону бекитүү тууралуу” токтомго өзгөртүүлөр киргизилди.

Ага ылайык, коммерциялык банктарга кошумча укуктар берилет. Тактап айтканда, “банктык чекене кызмат көрсөтүүлөрдү сунуштоо боюнча агенттик келишимдерди түзүүдө” коммерциялык банктар эми төмөнкү функцияларды атакара алышат:

– өз иш натыйжасы болуп саналбаган товарлар жана кызмат көрсөтүүлөр үчүн төлөмдөрдү жана эсептешүүлөрдү үчүнчү жактардын пайдасына маалымат технологияларына жана электрондук каражаттарга, ошондой эле төлөмдөрдү өткөрүү ыкмаларына негизденген төлөм системалары аркылуу кабыл алуу жана өткөрүү;

– акча которуу системалары аркылуу акча которууларды ишке ашыруу;

– аларды банкка өткөрүп берүү максатында банктык эсеп ачууга бланктарды берүү жана кабыл алуу;

– банктык төлөм карттарын чыгарууга/кайра чыгарууга бланктарды берүү жана кабыл алуу;

Аталган токтомго ылайык, электрондук кол тамга жана банктык карталарды колдонуу боюнча да жаңы өзгөрүүлөр киргизилди.

“Чакан жана орто ишкердик субъекттерин колдоо жөнүндө” Жарлыкка кол коюлду

Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров Чакан жана орто ишкердик субъекттерин колдоо жөнүндө”  Жарлыкка  кол койду.

“Чакан жана орто ишкердик субъекттерин колдоо жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Президентинин Жарлыгынын максаты жагымдуу салыктык климат түзүү болуп саналат.

Ишкердик субъекттерине колдоо көрсөтүү, ак ниет салык төлөөчүлөр үчүн жагымдуу салык климатын түзүү максатында, Кыргыз Республикасынын Конституциясынын 71-беренесин жетекчиликке алып, токтом кылынат:

  1. Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети:

1) Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин кароосуна төмөнкүлөрдү караган Кыргыз Республикасынын мыйзамдарынын долбоорлорун киргизсин:

– кассалык чектерди бербөө бөлүгүндө контролдук-кассалык машиналарды колдонуу боюнча талаптарды бузгандыгы үчүн биринчи укук бузуу үчүн эскертүү түрүндө жаза колдонууну жана кийинки укук бузуулар үчүн айыптардын өлчөмүн жеке жактар үчүн 5 эсептик көрсөткүчтөн жана юридикалык жактар үчүн 50 эсептик көрсөткүчтөн тартып градациялоону болжолдогон төмөндөтүүнү;

– күйүүчү-майлоочу материалдарды, дары каражаттарын жана медициналык буюмдарды өндүрүүчүлөрдөн, импорттоочулардан, дистрибьюторлордон жана аларды саткан субъекттерден тышкары соода ишинин субъекттери үчүн контролдук-кассалык машиналарды жана/же электрондук эсеп-фактураларды милдеттүү колдонгон шартта төмөнкүдөй өлчөмдө бирдиктүү салыктын төмөндөтүлгөн ставкасын белгилөөнү:

а) 0,5 пайыз – жылдык жүгүртүүсү 30,0 млн сомго чейин;

б) 1 пайыз – жылдык жүгүртүүсү 30,0 млн сомдон 50,0 млн сомго чейин;

– сатуудан алынуучу салыктын ставкасын жогорулатууну:

а) 3 пайызга чейин – салыктын төмөндөтүлгөн ставкасы менен бирдиктүү салык жана патент боюнча иш жүргүзгөн субъекттердин дарегине товарларды, жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү сатуу учурунда;

б) 4 пайызга чейин – жеке белгилери көрсөтүлбөгөн субъекттердин дарегине товарларды, жумуштарды жана кызмат көрсөтүүлөрдү сатуу учурунда;

– салык салуунун патенттик системасына тиешелүү иштин түрлөрүн оптималдаштырууну;

– орточо айлык эмгек акысынын деңгээли жалпы республика боюнча эмгек акынын орточо деңгээлинен 50 пайыздан жогору болгон ишканалар жана уюмдар боюнча маалыматтарды эске албастан, тандалган салык режимине карабастан жеке ишкерлер үчүн (кыймылдуу жана кыймылсыз мүлктү ижарага берген, тигүү жана текстиль өндүрүшүндө иштегендерден тышкары) камсыздандыруу төгүмдөрүнүн тарифтеринин ставкаларын Кыргыз Республикасынын райондору жана шаарлары боюнча орточо айлык эмгек акынын өлчөмүнөн 6 % өлчөмүндө белгилөөнү;

– салык органынын жетекчисинин чечими менен салык кызматынын органдарынын кызмат адамдарын тартиптик жорук жасаганда ээлеген кызматынан бошотуунун жана дайындоонун өзгөчө тартибин киргизүүнү;

2) контролдук-кассалык машиналарды колдонуу боюнча талаптарды бузгандыгы үчүн айыптардын өлчөмдөрүн мыйзамдуу жөнгө салганга чейин жарандардын даттануулары, башка мамлекеттик органдардан алынган маалыматтар боюнча жана салык кызматы тарабынан жүргүзүлүүчү кассалык чектерди талап кылуу боюнча кызыктыруучу лотереяны ойнотуунун жүрүшүндө аныкталган бузуулар фактылары боюнча контролду жүргүзүү учурларын кошпогондо,  кассалык чектерди берүү маселелери боюнча контролдук сатып алууну жүргүзүүнү убактылуу токтотуп турсун;

3) контролдук-кассалык машиналарды, электрондук эсеп-фактураларды жана электрондук товардык-транспорттук коштомо кагазды милдеттүү колдонуу менен алкоголдук продукцияны чекене сатууга лицензия берүү боюнча талаптарды жөнөкөйлөштүрсүн;

4) аймагында товарлардын акциздик топторун, дары-дармек каражаттарын жана медициналык буюмдарды сатууну кошпогондо, рыноктордо жана кичи-рыноктордо контролдук-кассалык машиналарды колдонууну киргизүү боюнча мөөнөттөрдү узартсын;

5) төмөнкүлөрдү контролдук-кассалык машиналарды колдонуудан бошотсун:

– көчмө соода жүргүзүү жайларын, киоскторду жана ларекторду пайдалануу менен гүл өстүрүүчүлүк продукциялары, айыл чарба продукциялары, нан азыктары, улуттук жана сергитүүчү суусундуктар менен көчөдө соода жүргүзгөн жеке жактарды;

– окуу жайларында жайгашкан ашканаларда жана буфеттерде иш жүргүзгөн коомдук тамактануу субъекттерин;

6) контролдук-кассалык машиналарды техникалык тейлөө борборлорунун кызмат көрсөтүүлөрүнө бааларды мамлекеттик жөнгө салууну киргизсин, ошондой эле аларды контролдук-кассалык машиналарды колдонууну окутуу боюнча кызматтарды акысыз көрсөтүүгө милдеттендирсин.

  1. Кыргыз Республикасынын Улуттук банкына Кыргыз Республикасынын Финансы министрлигине караштуу Мамлекеттик салык кызматына реалдуу убакыт режиминде маалыматтарды өткөрүп берүүнү камсыздаган контролдук-кассалык машиналардын функциялары бар POS-терминалдарды милдеттүү түрдө колдонууга Кыргыз Республикасынын коммерциялык банктарын өткөрүү боюнча таасирдүү чараларды көрүү сунушталсын.
Меню