Menu

Чыңгыз Айтматов

Апсамат Масалиевдин көзү өтөрү менен резиденциядагы үйүн балдары мамлекетке өткөрүп берген, ал эми Усубалиевдин, Айтматовдун, Бакаевдин балдары өткөрбөй жатышат

Кыргызстанды башкарган инсандар Турдакун Усубалиевге, Апсамат Масалиевге, Роза Отунбаевага, Сооронбай Жээнбековго жана залкар жазуучу Чыңгыз Айтматовго, УКМКнын генералы Анарбек Бакаевге мамлекеттик толук камсыздоодогу “Ала-Арча” резиденциясынан бирден хансарай бөлүнүп берилип, аны “дача” деп тергеп коюшкан. Ал хансарайлардын бардык чыгымдары элдин эсебинен төлөнөт.

Апсамат Масалиевдин көзү өткөндөн кийин балдары ал үйдү дароо мамлкетке өткөрүп беришкен. Ал эми Турдакун Усубалиевдин, Чыңгыз Айтматовдун, Анарбек Бакаевдин балдары ал хансарайларда бүгүнкү күнгө чейин мамлекеттик камсыздоодо жашап келе жатышат. Алтургай Чыңгыз Айтматовдун баласы хансарайдын жарымын хирург Мамбет Мамакеевге сатып жиберип, ал да көчүп барып кирип алган.

Буга байланыштуу КР Жогорку Кеңешинин депутаты Жеңишбек Токторбаев жаңы мыйзам долбоорун жазып, мамлекетти башкарган кишилер кызматтан кеткенден кийин 1 айдын ичинде резиденциядагы үйдү бошотуш керек деген норманы киргизип жатат.

Төмөндө мыйзам долбоорунун негиздемесинин текстин толук жарыйлайбыз:

«Кыргыз Республикасынын Президентинин ишмердигинин кепилдиктери жана Кыргыз Республикасынын экс-президентинин статусу жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамына өзгөртүүлөрдү киргизүү тууралуу” Кыргыз Республикасынын Мыйзам долбоору мамлекеттин бюджеттик каражаттарын жана мүлкүн рационалдуу пайдаланууга багытталган.

«Кыргыз Республикасынын Президентинин ишинин кепилдиктери жана Кыргыз Республикасынын Экс-Президентинин статусу жөнүндө» Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 13, 15, 16-статьяларына ылайык, Кыргыз Республикасынын экс-Президенти өмүр бою мамлекеттик күзөт менен толук өлчөмдө камсыз кылынат, ошондой эле мамлекеттик дачалардын бири өмүр бою пайдаланууга берилет. Экс-президент аэропорттордун жана аэровокзалдардын, темир жол вокзалдарынын жана станцияларынын кызмат адамдары жана делегациялар үчүн залдарынан акысыз пайдаланууга укуктуу. Экс-президент мамлекеттик бийлик органдарына, жергиликтүү өз алдынча башкаруу органдарына жана уюмдарга таандык болгон мамлекеттик байланыштарды жана байланыштын башка түрлөрүн акысыз пайдаланууга, ошондой эле байланыш кызмат көрсөтүүлөрүн кезектен тышкаркы тартипте алууга укуктуу.

Жогорудагылардан тышкары, Кыргыз Республикасынын экс-президенти Кыргыз Республикасынын мыйзамдарында белгиленген пенсия курагына жеткенге чейин Кыргыз Республикасынын Президентинин айлык маянасынын 75 пайызы өлчөмүндө ай сайын өмүр бою акчалай каржы алууга, ал эми пенсия курагына жеткенде – Кыргыз Республикасынын Президентинин айлык акысынын 75 пайызы өлчөмүндө пенсияга укуктуу. Муну менен катар, акчалай каржылоонун (пенсиянын) өлчөмү Кыргыз Республикасынын Президентинин эмгек акысынын өсүшүн эске алуу менен көбөйтүлөт.

Дүйнөлүк практикага кайрыла турган болсок, Түркия экономикалык кубаттуулугу боюнча дүйнөдөгү жыйырма мамлекеттин катарына киргендиктен, Түркиянын экс-президенттери бардык артыкчылыктардан жана кепилдиктерден пайдаланса болмок эле, а бирок Түркиянын экс-президенттери өздөрүнүн ыйгарым укуктарын тапшыргандан кийин, мамлекеттин эсебинен пенсия гана алышат.

Ушундай эле практика Украинада да калыптанган, 2014-жылдан бери бийлик мурдагы бардык чиновниктер үчүн жеңилдиктерди жана артыкчылыктарды жокко чыгарганын жарыялаган.

Корея Республикасы калктын жан башына кирешеси жогору, экономикалык жактан өнүккөн мамлекет экенин баарыбыз билебиз (2018-жылдын сентябрына карата орточо эмгек акы айына 3 323 АКШ долларын түзөт, 2022-жылдын 1-январынан баштап минималдуу эмгек акы саатына 7,70 АКШ долларын түзөт). Экономикалык жактан ушундай өнүккөн мамлекеттин экс-президенти Кыргыз Республикасынын экс-президентиндей артыкчылыктарга ээ эмес.

Бюджеттик каражаттарды сарамжалдуу пайдалануу максатында жана аларды мамлекеттин башка маанилүү муктаждыктарына багыттоо үчүн Мыйзамга төмөнкүдөй өзгөртүүлөрдү киргизүү сунушталууда:

– 10-1-статья, Кыргыз Республикасынын Президентин кошпогондо, убактылуу жашаган кызмат адамдарынын өз каражаттарынын эсебинен коммуналдык кызмат көрсөтүүлөрдү төлөөнү караган абзац менен толукталсын.

– 13-статья жаңы редакцияда баяндалган, анда Кыргыз Республикасынын экс-президентинин жеке каражаттарынан мамлекеттик күзөт кызматын пайдалануу укугу каралган;

– 15-статьянын 1-бөлүгү жана 16-статья күчүн жоготту деп таануу сунушталууда.

Каралып жаткан мыйзам долбоорун кабыл алуу социалдык, экономикалык, укуктук, укук коргоо, гендердик, экологиялык, коррупциялык терс кесепеттерге алып келбейт.

Сунушталган мыйзам долбоору колдонуудагы мыйзамдарга, ошондой эле Кыргыз Республикасы катышуучу болгон, белгиленген тартипте күчүнө кирген эл аралык келишимдерге каршы келбейт.

Сунушталып жаткан мыйзам долбоорун кабыл алуу Кыргыз Республикасынын республикалык бюджетинен кошумча чыгымдарды талап кылбайт.

Сунушталган мыйзам долбоору ишкердик ишин жөнгө салуу маселелерин камтыбайт, демек, жөнгө салуу таасирлерине талдоо жүргүзүүнү талап кылбайт.

“Кыргыз Республикасынын ченемдик укуктук актылары жөнүндө” Кыргыз Республикасынын Мыйзамынын 22-беренесине ылайык коомдук талкуулоодон өткөрүү үчүн бул Мыйзам долбоору Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин расмий сайтында жайгаштырылган.

 

Тажик бийлиги Чыңгыз Айтматовдун романы боюнча коюлган "Маңкурт. Реквием" спектаклине тыюу салышты

Тажикстандын Маданият министрлиги Душанбеде Чыңгыз Айтматовдун “Кылым карытар бир күн” романынын негизинде даярдалган “Маңкурт. Реквием” спектаклинин коюлбай калганы боюнча түшүндүрмө берди.

Белгилүү тажик режиссеру Барзу Абдураззаковдун “Маңкурт. Реквием” спектакли быйыл 20-майда Душанбедеги “Падида” театрында коюлушу керек болчу. Бирок 19-майда бийлик көрсөтүлөрдүн алдында спектакль көркөм кеңеш тарабынан жактырылышы керектигин айтып, аны коюуга уруксат берген эмес.

Тажикстандын маданият министри Зульфия Давлатзода көркөм кеңеш спектаклди июнь айында көрүп чыкканын жана терс корутунду чыгарганын билдирди.

“Режиссер романдын автору Чыңгыз Айтматовдун текстинен четтеп, ага өз кошумчасын киргизип, чыгарманын мазмунун бурмалаган. Мындай формадагы жана мазмундагы спектакль өлкөнүн азыркы ички жана тышкы саясатына туура келбейт. Мындан тышкары өсүп келе жаткан муунга билим берүү жана тарбиялоо максатында колдонууга болбойт. Ушул себептен көркөм кеңеш спектаклди жактырган жок”, – деди Давлатзода.

Өз кезегинде режиссер Барзу Абдураззаков Чыңгыз Айтматовдун чыгармасынын мазмунун өзгөртпөгөнүн, болгону окуяны жана каармандарды Тажикстандагы чындыкка тууралаганын билдирүүдө.

“Биз чыгарманы Тажикстандагы чындыкка ылайыктап, тажик аялы менен анын маңкурт-уулунун трагедиясы жөнүндө сюжет кылдык. Биз саясатка таптакыр аралашкан жокпуз. Чыгармага тажиктердин улуттук иденттүүлүгү жагынан карадык. Маңкуртчулук – азыр биздин элдин эң маанилүү көйгөлөрүнүн бири деп эсептейм. Бийликтин спектакль ички жана тышкы саясатка туура келбейт дегени орустар таарынып калат деп коркуп жаткандагысы”, – деди режиссер.

“Манкурт. Реквием” – Барзу Абдураззаковдун акыркы бир нече жылдан берки Тажикстандагы алгачкы режиссердук эмгеги. Андагы ролдорду жаш актерлор, анын ичинде жакында эле камакка алынган блогер Далери Имомали да аткарышы керек болчу.

Тажик бийлиги 2009-жылы Барзу Абдураззаковдун “Безумие. Год 93-й” спектаклин да коюуга уруксат берген эмес.

Барзу Абдураззаков буга чейин бир канча убакыт Кыргызстанда, Казакстанда жана Өзбекстанда иштеген. 2013-жылы Кыргызстанга келген Абдураззаков эки жылдан кийин өлкөнүн мыкты театралдык режиссеру деп табылган. 2017-жылдан бери режиссер негизинен Казакстанда иштеп келген. Кезинде Хожент облустук театрында жана Душанбедеги Жаштар театрында башкы режиссер болуп иштеген.

Пакистанда Чыңгыз Айтматовдун повесттери урду тилине которулуп, жарыкка чыкты

Кечээ, 6-июлда Исламабад шаарында Кыргыз Республикасынын Пакистандагы Элчилигинин демилгеси менен Пакистан Адабият Академиясы тарабынан урду тилине которулуп жана чыгырылган Ч.Айтматовдун “Жамийла”, “Кош бол Гүлсары” жана ” Деңиз бойлой жорткон ала дөбөт ” повесттери кирген китебинин бет ачары болуп өттү. Бул тууралу ТИМдин  басма сөз кызматы билдирет.

Иш-чарага жазуучулар, илимпоздор, дипломатиялык корпустун жана жалпыга маалымдоо каражаттарынын өкүлдөрү катышты.

Кыргыз Республикасынын Элчиси Э.Бейшембиев өз сөзүндө Чыңгыз Айтматовдун китебинин бет ачары Кыргыз Республикасынын эгемендүүлүгүнүн 30 жылдыгында болгонун белгилеп, кыргыз мамлекеттүүлүгүнүн өнүгүшүнүн негизги этаптары, Айтматовдун өмүр жолу жана бай адабий мурасы, анын чыгармарлары 176 тилге которулганы жөнүндө айтып берди.

Иш-чаранын алкагында Элчилик тарабынан ошондой эле Ч.Айтматов жөнүндө документалдык тасма көрсөтүлдү, сүрөт көргөзмөсү, стенддер жана туристтик  буклеттер, кыргыз ырларынын аткарылышы уюштурулду.

Президент Садыр Жапаров: Улуу жазуучу Чыңгыз Айтматов — планетардык аң-сезимге салым кошкон адам

Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров менен Түркия Республикасынын Президенти Режеп Тайып Эрдоган 9-июнда Анкара шаарында өткөн Чыңгыз Айтматов атындагы IV эл аралык Ысык-Көл форумунун жабылыш аземине катышты.

Мамлекет башчылары иш-чарага келгенден кийин Кыргызстан менен Түркиянын гимндери жаңырды. Андан соң форумдун катышуучуларына Чыңгыз Айтматовдун чыгармачылыгы жана анын дүйнөлүк маданият менен адабиятты өнүктүрүүдөгү чоң ролу жөнүндө видеоролик көрсөтүлдү.

Алгачкы сөз Президент Садыр Жапаровго берилип, ал түрк элине жана Режеп Тайып Эрдоганга залкар жазуучунун планетардык масштабдагы мурасын даңктоо уланып жаткандыгын тастыктаган Чыңгыз Айтматов атындагы Ысык-Көл форумун уюштургандыгы үчүн терең ыраазычылыгын билдирди.

«Чыңгыз Айтматовдун адабий аренада жарк этип жаралуусу беш континенттин миллиондогон окурмандарын таң калтырды. Кыргыз элинен бүткүл түрк тилдүү дүйнөнүн кадыр-баркын көтөргөн таланттуу жазуучунун чыкканы күтүүсүз болду. Ал  XX кылымда Орто Азия республикаларынын тарыхында болуп көрбөгөндөй секирик жасады», — деп айтты Мамлекет башчысы.

Ал 1986-жылы биринчи жолу Чыңгыз Айтматов адамзаттын келечектеги глобалдык көйгөйлөрүн талкуулоо жана алар боюнча пикир алмашуу максатында дүйнөлүк интеллектуалдардын расмий эмес жолугушуусун Ысык-Көл жээгине уюштурган форумдун тарыхына кыскача токтолду.

Президент Чыңгыз Айтматовдун өмүр жолу, адабий мурасы, айткан акыл сөзү, даанышман ойлору терең изилдөөнү талап кылган эбегейсиз руханий байлык экенин баса белгиледи.

Садыр Жапаров Кыргыз Республикасынын Президенти кызматына расмий киришкенден кийин биринчи Жарлыгына — «Инсандын руханий-адеп-ахлактык өнүгүүсү жана дене тарбиясы жөнүндө» Жарлыкка кол койгондугуна токтолду.

Ал Жарлыктын негизги максаттары: жогорку моралдык ченемдер, улуттук каада-салттар, үй-бүлөлүк жана коомдук салттуу баалуулуктар менен катар, бардык элдердин маданияттарынын кайталангыстыгын жана бирдиктүүлүгүн чагылдырган жалпы адамзаттык баалуулуктар аркылуу жарандарды тарбиялоо тууралуу айтып берди.

«Демек, Айтматов жар салгандай, адамзаттык баалуулуктар кайсы бир этникалык жана улуттук кызыкчылыктардан жогору турат, ал эми акыл-эстүү адамдын жаратмандык күчү тынчтыкка жол ачат.

Ошол эле учурда адамзат цивилизациясынын өнүгүшүндө улуттук маданияттын ролу үстөмдүк кылат. Бир эле тил, бир эле маданият жок болсо, дүйнөнүн боёгу өчө түшөт, бир жери кемий түшөт. Көп түрдүүлүктү сактоо көп кырдуу жана бирдиктүү аракеттерди талап кылат», — деди Мамлекет башчысы.

Мындан улам, Садыр Жапаров Дүйнөлүк көчмөндөр оюндары дүйнө элинин улуттук оюндарын, каада-салтын сыймык менен ааламга таркатуучу аянтчага айлангандыгын белгиледи. Анын айтымында, бул оюндардын өткөрүлүшү — көчмөндөр цивилизациясынын маданий мурасынын маанилүү бөлүгүн сактап калууга жасалган аракет. Ал кийинки жылы Түркия жергесинде өткөрүлүүчү IV Дүйнөлүк көчмөндөр оюндарына ийгилик каалады.

«Айтматовдун дагы бир сабагы — Ак илбирс Жаабарс, бөрү эне Акбаранын образдары, Арал деңизи, мөңгүлөр аркылуу туюнтулган экологиялык проблема. Табияттын чынжырына кыпындай доо кетсе, калыбына келтирүү кыйын. Айтматовдун чыгармаларында булар туурасында принципиалдуу жаңы ой жүгүртүүлөрдүн башталышына негиздер салынган.

Демек, биздин Айтматов — планетардык аң-сезимге салым кошкон адам. Түрк элдеринин улуу жазуучусунун улуу ойлору түбөлүк даңазаланууга татыктуу», — деп билдирди Президент Садыр Жапаров бардыгын Айтматовдун идеяларын бүткүл адамзатка жайылтууга чакырып.

Баяндамалардан соң форумду уюштуруучулар эки өлкөнүн президенттерине Форумдун жыйынтыктоочу документин салтанаттуу турдө тапшырышты.

Меню