Жекшемби, 16 Июнь, 2019 - 6:29
KYRGYZTODAY.KG Кыргызстан бүгүн

Рубрика боюнча архив: ТАРЫХ

Джохар Дудаев улуту боюнча ким эле? Же аны эмне үчүн еврейлерге байланыштырышат?

Чындыгында бул биз ойлогондон алда канча татаалыраак маселе болуп чыгат. Джохар Дудаев официалдуу түрдө, албетте, өзүн чечен улутунун өкүлүмүн деп эсептей турган. Ал тоолуу Ялхорой айылында туулган, бул айыл 1944-жылдагы […]

Долон бий

Домбул бийдин уулу Долон өз курактуулардын ичинен тың жигит болуп чыгат. Адегенде анын кадыр-баркы өз теңдүү жолдош-жоролорунун арасында өсүп, андан кийин эл оозуна алына баштайт. Үйлөнүп жайланат. Бара-бара кыргыз эли, […]

Айтылуу агартуучу, кыргыздын кыраан уулу Касым Тыныстановдун 118 жылдыгы айылында белгиленди

14-майда кыргыздын кымбат уулу Касым Тыныстановдун 118 жылдыгы киндик каны таамп, туулуп-өскөн айылы Ысык-Көл районунун Чырпыкты айылында өткөрүлдү. Эскерүү жыйыны Чырпыкты айылындагы К.Тыныстановго тургузулган эстеликтин алдында “Жарыгы өчпөйт жакшынын” аталышында […]

Кыяс Молдокасымов, тарыхчы: “Кыргыз тарыхы дагы сегиз кылымга ары жылды”

Кытай расмий жазма булактарынын маалыматтарына караганда кыргыздардын биздин заманга чейинки X кылымдагы маалыматтары табылды. «Кытай Коомдук илимдер академиясынын Тарых изилдөө институтунун окумуштууларынын кытай жазма булактарын жана архивдик документтерди иликтөөсүндө биздин […]

Барсбек кыргыздардын каганы

Барсбек – VII-VIII-кылымдардын аралыгында жашап өткөн. Ал «Кыргыз» этнонимин алып жүрушкөн Эне-Сайлык (Енисей) кыргыздарды VІІІ-кылымдын башында бийлеп турган каган болгон. Барсбек тууралуу Орхон түрктөрүнүн VIII-кылымга таандык Күл-Тегинге коюлган эстелигиндеги рухикалык […]

Чанаккале салгылашуусунун таржымалы

Биринчи дүйнөлүк согуштун алкагында Антанта үчилтиги (Улуу Британия, Франция жана Орус империясы) Стамбулду (Константинополь) колго алууну чечет. Тарыхта бул салгылашуу Чанаккале согушу же болбосо Дарданелла, Галиполия операциясы деген ат менен […]

Фото – Түркиядагы кыргыздар Изник шаарындагы «Кыргыздар күмбѳзүнүн» жанында эскерүү чараларын өткөрүштү

Үстүбүздѳгү жылдын 5-майында, Стамбул шаарындагы Маданият жана достук кыргыз Коому жана Кыргыз Республикасынын Түркиядагы Элчилигинин жардамы менен уюштурулган Түркиянын Стамбул, Анкара, Бурса ж.б. шаарларында жашап жаткан кыргыз тургундары, ошондой эле […]

Сенектик доорундагы жолбашчы

Провинциядан чыккан пролетарий Леонид Брежневдин cаясий Олимпке чыгышы таң калыштуу болгон, себеби, ал буга жетүүгө эч качан умтулган эмес. Бешенеге жазган тагдыр өзү айдап баргандай эле болуп, кээде аны өзү […]

Константинополь кантип Стамбулга айланган?

XI кылымдын аягында Византия империясы талкалануу дооруна барып такалат. Түрк-сельжуктар Сырткы Азиянын территориясын тез аранын ичинде басып алган кезде, Иран менен Месопотамиянын көп аймагын, Сирияны жана Палестинаны, анын ичинде Иерусалимди […]

Фото – Президент Сооронбай Жээнбеков КЭР окумуштуулары менен кыргыз тарыхы жөнүндө Кытай жазма булактарын биргелешип изилдөө маселесин талкуулады

Кыргыз Республикасынын Президенти Сооронбай Жээнбеков бүгүн, 26-апрелде КЭРге жумушчу визитинин алкагында Пекинде КЭР Коомдук илимдер академиясынын Тарых изилдөө институтунун директорунун орунбасары Тянь Бо жана Кытай Байыркы тарыхты изилдөө институтунун чет […]

Мамлекеттик ишмер Исхак Раззаковдун өмүрүндөгү урунттуу 10 учур

«Сен таза болсоң, мен таза болсом, коом да таза болот» деп айткан мамлекеттик ишмер, элдин уулу Исхак Раззаковдун жасап кеткен иштерин унутуп коюга мүмкүн эмес. Ал өз турмушунда катуу тагдырды […]

Акыркы самурай

Кыска өмүрдү нуска жашаш керек деген сөздү этибар да албай жашоодо канчалары эки жүздүүлүк менен кошоматчылык, ич тарлык менен таш боордук, ач көздүк менен алдамчылык сыяктуу көңүл иренжиткен көрүнүштөрдү көндүм […]

Видео – Каныбек Иманалиев: “Байыркы доордо биздин чөлкөмдө 7 кагандык болсо, азыр Кыргызстан менен Кытай калды”

Азыркы он эки айлык жана он эки жылдык ай-жыл календарынын чыныгы ээси – кыргыз эли. Ошондуктан, аны ЮНЕСКОдо кыргыз элинин руханий материалдык эмес баалуулугу катары каттоодон өткөрүү керек. Бул тууралуу […]

Абдувахаб Мониев: Сыймык эмне, “баатырың” ким, Кыргызстан!?

Президентке ачык кат Өткөн жылдын ноябрында атактуу партиялык-мамлекеттик ишмер Султан Ибраимовдун 90 жылдык маарекесине арналган жыйында Кыргыз Республикасынын президенти Сооронбай Жээнбековдун  “Султан Ибраимовго “Кыргыз Республикасынын Баатыры” наамын беришибиз керек” дегенин […]

Сулуулугу аңызга айланган, өлүмү сырдуу Акмөөр…

Аялзат сулуулугунун символу болгон Акмөөр жөнүндө эл оозунда көп айтылып келет. Ал тууралуу көркөм чыгармалар жазылып, кино тартылып, анда көбүнчө Акмөөрдүн Болотко жетпей калганы, аргасыздан Жантай ханга башын байлашы тууралуу […]

Борис Годунов же жан-жөкөрдөн падышага айлануу

Годуновдордун тукуму татар князынан башталган. Орус ак сөөктөрүнүн арасында өз тукумун ар кандай чет элдиктерден санжыралоо модалуу болчу. Алар адегенде Москва князына, андан соң орус государына кызматка өтүшкөн. Годуновдор – […]

Согуш ардагери: Атамбаев бизди аябай капа кылган…

Республикалык Баткен согушунун ардагерлер кеңешинин төрагасы Канат Бакалов өлкөнүн айрым тургундары 1999-2000-жылдары Баткенде эмне болгондугун билбей тургандыгын айтты. Согуш болгон жылдары ЖМК тарабынан калкка объективдүү маалымат жеткирүү чабал жүргүзүлгөн. Анын […]

100 жылдан кийинки жолугушуу

Өзбек ажосу Юлдаш Ахунбабаев кыргыздын күйөө баласы Бир топ жыл болуп калды, Кара-Кулжа айлынын Буйга айылына иш сапар менен барып калганбыз. Ошол айылдын Асан Боронбаев баш болгон аттуу-баштуу адамдардан Өзбекстандын […]

Кытайдын атактуу архитекторунун эмгегинен жаралган мечит

Ысык-Көл облусунда кылым карыткан кызыктуу жайлар көп. Андай жайлар Каракол шаарында да бар. Биз Каракол шаарынын 150 жылдыгына карата кылым карыткан курулуштар тууралуу маалыматтарды бермекчибиз. Бул жолу алардын бири- мусулманчылыкта […]

Чолпонбек Абыкеев, жазуучу: Эмне болдук? Эмне кылуу керек?

Өз алдыбызча эгемен мамлекет болгонубузга 30 жылга чукулдаган сайын Сталинди көп эстейм. 30 жылда Сакем жок жерден СССР деген империяны жаратпады беле.Баарыбызга түшүнүктүү болуш үчүн 1920-1950-жылдардагы Кыргызстандын тарыхын эле кайра […]

Калыгул Бай уулу – XIX кылымдын олуясы

Дүйнөдө турмуштун талуун жана татаал маселелерин талдай билип, башкалар көрбөгөндү көрө билген, доордун добушун тыңшап, тамырын кармаган нечен бир акылгөйлөр өткөн. Бирок ошол орошон ойчулдар менен даркан даанышмандардын арасында да […]

1990-жыл… Ош шаары, Өзгөндөгү апаат… же Ажонун атасы – Шарип акенин бейнеси туурасындагы кечиккен учкай кеп

“Өмүр бизден өтүп кетсе, эл эмгектен эскерсин” Аалы Токомбаев Адам баласынын улуулугу, анын көзү эбак өтүп кетсе да ал туурасында тирүүлөр арасында жылуу сөздүн айтылып келгенинде деп билем. Бул ирет, […]

Тарыхка төңкөрүш аркылуу кирген Пиночет

«Терең ойлоп, салмактап көрүшсө – менин жакшы жагым көп». Карылыктын кыл чокусуна келген, ак чач, ак көңүл абышка: «Эгерде терең ойлоп, салмактап көрүшсө – менин жакшы жагым көп экендигин билишет. […]

Сабыр Муканбетов, коомдук ишмер: “Ырайың суук болсо – күзгүнү тепкенден не пайда?”

– Сабыр байке, өткөн сандагы кыргыз-орус мамилелери тууралуу маекти уланталы деп турам. Коммунистик идеология банкрот бопуп, СССР деген улуу держава кыйрап, 15 өз алдынча мамлекеттер пайда болгонуна чейрек кылымдан ашты. […]

Жолдош Султанов, аюрвед илиминин доктору: ” Тибеттеги кыргыздар 160 жашка чейин жашашат”

—Жолдош мырза, Тибет, Индияны кыдырып, санскрит жазмасын окуп келдиңиз, сөздү ушундан баштасаңыз? —Санскриттен баштасак, аталган жазма накта биздин тилде жазылган деп айтсам жаңылышпайм. Сүйлөмдөрдүн куралышы, сөздөрдүн уңгусу накта эле азыркы […]

Тарыхчылар Ташкен архивин аңтармакчы

  Учурдагы көрүнүктүү тарыхчы-окумуштуулар, тарых илимдеринин докторлору Ташмамат Кененсариев менен Кыяс Молдокасымов Кыргызстандын жана кыргыз улут тарыхын изилдөөгө жаңы дем менен киришти. Эски Ташкен шаарынын бай архивин аңтарып, кыргыз тарыхынын […]

Жоош – элдин уюткусу

Улуу “Манас” эпосунда: “Каңды, тейит, муңгушту, Катарыңдан таштабай, Карайлаттың байкушту” – деген саптар бар. Кайсы бир кыйчалышта Чубак баатыр абасы Бакай акылманга ушинтип кайрылат… Ал эми биринчи бөлүгү 1503-1514-жылдары, а […]

Кыргыз Республикасынын Герби бүгүн 25 жашка толду

25-жыл мурда- 1994-жылы 14-январь күнү Жогорку Кеңештин депутаттары  өздөрүнүн токтому менен көз карандысыз Кыргыз Республикасынын  мамлекеттик белгиси-Мамлекеттик герби кабыл алынган. Герб кандайча түзүлгөн жана кабыл алынган? Бул тууралуу ИИМдин Басма […]

Көкөнбек бий – Памирдин миңбашысы!

Памирдеги Көкөнбек миңбашы боюнча тарыхый маалымат 2016-жылы «Де-Факто» гезитинин №46-санына (303) чыккан. Автору «Памир Манас» деген менин псевдоним менен жарыяланганын баса белгилей кетейин. Мен учугун чубаган жогорудагы чакан эмгек тарыхчылардын […]

Борбор Азиянын улуу айымдары

Борбор Азия чыгаан улуу айымдарга бай. Алардын ар бири тарыхта очпөс изин калтырган. Кийинки муундар болсо аларга дагы кылымдар бою ыраазычылыгын айтып, унутка калтырбайт. Томирис Сак элинин массагет уруусунун ханышасы. […]

Түрк тектүү орус падышалары

17-кылымдын жарымына чейин орус тактысын таза татар кандуу хандар ээлеп келген. Иван Грозный Иоанн IV (Грозный) князь Василий жана Елена Глинскаянын улуу баласы. Иван Грозныйдын апасы литивалык ханбийке деп саналат, […]

Новосибирск университетинин археологдору байыркы Энесайлык кыргыздардын күмбөздөрүн табышты

Россиянын Новосибирск мамлекеттик университетинин окумуштуулары жана археологдору Энесай кыргыздарына таандык жаңы археологиялык эстеликтерди табышкан. Таштык маданиятына караштуу 80ден ашуун күмбөздөрдү Хакасия Республикасынын  Энесай дарыясынын сол жээгинен казып чыгышкан. Новосибирск мамлекеттик […]

Ниязалы, Эркесары, Шекербек

Эркесары Бекбасар уулу Талас өрөөнүндөгү Калба деген жерде, 1884-жылы жарды-кембагалдын үй-бүлөсүндө туулса дагы жаш күнүнөн тартып эле, козу кайтарса да колунан комуз түшүрбөйт. Тогуз жашка чыкканда Стамбекке шакирт болуп андан […]

“Тарыхый эс тутум: саясий репрессиялар жана анын кесепети” деген аталыштагы Эл аралык илимий конференция болуп өттү

Бүгүн, 6-ноябрда Улуттук Илимдер академиясында “Тарыхый эс тутум: саясий репрессиялар жана анын кесепети” деген аталыштагы Эл аралык илимий конференция болуп өттү. Бул тууралу УИАнын Эл аралык кызматташуу жана коомчулук менен байланыш бөлүмү […]

Кыргыз дөөлөттөрүнүн сыры кылымдарда

Эгемен Кыргыз Республикасы жакын арада эле өзүнүн III Бүткүл Дүйнөлүк көчмөндөр оюнун эң жогорку жетишкендикте, абройдо өткөрүп алганга жетишти. Мындай чоң, эл аралык деңгээлдеги иш чарага узун элдин уз-усталары, кыйырлуу […]

Эрих Мария Ремарк генийби, уурубу, же аферистпи?

Атактуу жазуучу Эрих Мария Ремарктын өмүрүнөн алынган айрым анча белгисиз фактылар XX кылымдын адабияты жана искусствосу мезгил өткөн сайын бизден улам алыстап баражатат. Тарыхый фактыларды айтпаганда, адабият жана искусстводогу орун […]

Эртең Улуттук илимдер академиясында “Тарыхый эс тутум: саясий репрессиялар жана анын кесепети” аттуу эл аралык илимий конференция өтөт

Эртең, 6-ноябрда Улуттук илимдер академиясынын чоң жыйындар залында “Тарыхый эс тутум: саясий репрессиялар жана анын кесепети” деген аталыштагы эл аралык илимий конференция өтөт. Иш-чарага Кыргыз республикасынын жетекчилери, УИАнын академиктери жана корреспондент-мүчөлөрү, […]

Кыяс Молдокасымов, тарыхчы: Такталбаган шаар-райондордун мааракелерин өткөргөн аткаминерлер жоопко тартылсын!

Падышалык Оруссиянын аскер гарнизону курулган деп Нарын шаарынын 150 жылдыгы Өкмөт башчынын катышуусунда жалган өттү. Андан кийин архив кызматкерлери 83 жыл деген документти көргөзсө тоотпой Ноокен районунун токсон жылдыгын өткөрүштү. […]

Биринчи элчи Казы Дикамбаев

24-октябрда кыргыз дипломатиясы өздөрүнүн кесиптик күнүн белгилешти. Юбилейлик дата десек да болот. Анткени мындан туура 20 жыл мурун 24-октябрда Кыргыз Республикасынын дипломатиялык кызматкеринин күнүн белгилөө жөнүндө Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтому […]

Жусуп XX кылымындагы кыргыз элитасынын арстаны!

Редакциядан: “Жок, андай эмес” десеңер, анда кимиңер Жусуптай боло алдыңар эрендер? Ушундайда Кыргыз мамлекетин түптөгөн Ж. Абдрахмановдун асылдыгын, кеменгерлигин, анан анын аргасыздан “Менин шордуу элим!” деп жазганын эстейт экенсиң… Замандын […]

Ниязалы, Токтогул, Жеңижок

«Жеңижок ыр ырдап турганда мен күү эле чертейин, себеби, Жеңижоктой нөшөрлөтүп, ыр төгүш, таамай айтыш мага кайда. Ал эми Ниязалы тайкем комуз чертип, күү кайрыганда, мен комузду колго кармабайын, ыр […]

Мезгил кайраттууларды тандаган

…Тарых барактары далилдеген дей 1924-жылдын 14-октябрында СССРдин Бүткүл Союздук аткаруу комитети РСФСРдин курамында Кара-Кыргыз автономиялуу облусун түзүү жөнүндө чечим кабыл алган. Ошол эле жылдын 21-октябрында Кара-Кыргыз автономиядуу облусунун Революциялык комитети […]

Орусия, Орусия бир боор энем, Орунбордун кыргыздарга койну кенен

1937-жылы «Совет бийлигине каршы иш жүргүзгөн, контрреволюциялык Троцкийчилер уюмда турган» деген жалган жалаа менен камакка алынган Ж. Абдрахмановго 1938-жылы 4-ноябрда СССР Жогорку сотуну  аскер коллегиясынын атынан Совет бийлигин кулатуу, Кыргызстандын […]

Орусия, Орусия бир боор энем, Орунбордун кыргыздарга койну кенен

Союздук тутумдагы кыргыз мамлекеттүүлүгүн пайдубалын түптөгөн, кыргыз интеллигенциясынын алдыңкы өкүлдөрүнүн бири Жусуп Абдрахмановдун да акыркы күндөрү дал ушул Оренбург шаарында өтүп, облустук жер бөлүмүндө жетекчи кызматта иштеп турган мезгилде 4 […]

Нүзүп миңбашы ким болгон

Жакында Аксы районунун 90 жылдыгынын арналган иш-чаралардын алкагында Нүзүп миңбашынын 225 жылдыгы да белгиленип, Кербенде эстелиги ачылды. Ал мыйзам ченемдүү, анткени ал 18-19 кылымдарда Аксы аймагынан чыккан эң көрүнүктүү инсан […]

Жаклин Кеннеди тууралуу кызыктуу 10 факт

Американын ханайымы, сулуулуктун жана назиктиктин символу Жаклин Кеннеди өз учурунда өтө авторитеттүү айым болгон. Биздин доордун 60-жылдарынын жалпы аялзаты ага карай түздөнүп, андан үлгү алышкан. Эл аны Джеки деп да […]

Жиззахтык кыргыздар

Совет дооруна чейин көчмөн турмушта күн кечирген кыргыздар дүйнөнүн чар тарабында жашашкан. Алар Саян, Алтайдан тартып азыркы Казакстандын, Өзбекстандын, Кытайдын жана Тажикстан менен Ооганстандын аймактарында отурукташканы белгилүү. Бүгүн Өзбекстан республикасында […]

“Багыт”: Чүй, Нарын, Көл эли Тагай бийге чейин эле жашап келишкен

Акыркы учурда тарыхты, санжыраны билбегендер, билсе да чала бучук окуп, же угуп алгандар ошол чийки санжырасын көпчүлүккө таңуулап, тамтаңдап жүргөндөрдүн саны арбын. Ал тургай айрым тарыхчылар деле кыргыздын негизги санжырасын […]

Бүкөн Султанбекова: Дүйнөлүк залкар жазуучу Чынгыз агам менен бала кезибизде бир көмөч нанды чогуу жечүбүз

(Кара-Буура районунун Көк-Сай айылынын тургуну 84 жаштагы Бүкөн Султанбекова апанын эскерүүлөрүнөн)           Быйыл дүйнөлүк улуу жазуучу Чынгыз Айтматовдун 90 жылдык мааракеси ак мөңгүлүү Ала-Тоосун жердеген ак калпак кыргыз элинде эле […]

Сагымбай Орозбаковдун небереси, Келсинбүбү Кадыркулова: Таятамдын манасчылыгы өзү айткандай жээндерине өткөн. Бирок, баары эле…

Жалпы коомчулукка белгилүү болгондой ушул айдын этегинде заманыбызбын залкар манасчысы Сагынбай Оорозбак уулунун 150 жылдык мааракеси Кочкордун “Ормон Хан” айылында өткөнү турат. Мына ушул мааракеге карата улуу манасчынын урпактарынын биры […]