Жума, 15 Ноябрь, 2019 - 4:06
KYRGYZTODAY.KG Кыргызстан бүгүн

Рубрика боюнча архив: ТАРЫХ

Тарыхчы Кыяз Молдокасымовдун Ташкенттен тапкан табылгалары

Белгилүү тарыхчы Кыяз Молдокасымов тарыхчы тууралуу Ташкенттен табылган жаңы табылгаларын “Фейсбуктагы”  баракчасы аркылуу пост калтырды. “Жакында кайрадан Ташкентке архивде иштегени барам. Көпчүлүктөн: “Ташкентке эле барып жатасың, жаңы нерсе таптыңбы?”, – […]

2019-жылы – Жуучи Улустун (Алтын Ордонун) 750 жылдыгы

Бул ногой элинин кылымдарды карытып келе жаткан эң мерчемдүү күндөрүнүн бири. Жуучи Улус, Уллы Улус – орто кылымдагы Евразиядагы эң ири мамлекет, азыркы тарыхта ал Алтын Ордо деген аталыш менен […]

Табылды Акеров, тарых илимдеринин кандидаты: “Чыңгыз Айтматов Осмоновго Е. Пирмаков Ю. Абдрахмановдун баласы деп айткан экен”

– Табылды мырза, 7-ноябрды дайыма майрам катары белгилеп келдик. Бирок, СССРдин кулаганына 30 жылдай болуп калды. Кыргызстан бүгүн эгемендүү өлкө. 7-ноябрь майрамы эмнеси менен белгилүү жана кайсы окуялар менен байланыштырсак […]

Видео – Каныбек Иманалиев: «Кыргыздын тарыхында Абдыкадыр Орозбеков гана биринчи спикер, биринчи премьер-министр, биринчи президент болгон, ал башкарган жылдары кыргыздын сабаттуулугу 1%дан 67%га көтөрүлгөн”

“Кыргыздын тарыхында Абдыкадыр Орозбеков гана биринчи спикер, биринчи премьер-министр, биринчи президент болгон, ал башкарган жылдары кыргыздын сабаттуулугу 1%дан 67%га чейин көтөрүлгөн», деп билдирди бүгүн, 1-ноябрда Жогорку Кеӊеште көрүнүктүү мамлекеттик жана […]

Видео – Апас Жумагулов: “Абдыкадыр Орозбеков алгач Кыргызстанды автономиялуу облус, кийин республика кылып түзүп, 12 жыл башкарган феномен”

“Абдыкадыр Орозбеков алгач, 1925-жылы Кыргызстанды автономиялуу облус кылып түзүп, кийин аны автономиялуу республикага айлантып, 12 жыл башкарган феномен”, – деп билдирди бүгүн, 1-ноябрда Жогорку Кеӊеште көрүнүктүү мамлекеттик жана коомдук-саясый ишмер […]

Видео – Медеткан Шеримкулов: “Абдыкадыр Орозбеков Кыргыз элинин 1-президенти катары 12 жыл өлкөнү башкарганда, Кыргызстандын территориясы улам көбөйүп олтурган”

Бүгүн, 1-ноябрда Жогорку Кеӊеште көрүнүктүү мамлекеттик жана коомдук-саясый ишмер Абдыкадыр Орозбековдун 130 жылдык маарекесине арналган илимий-тажрыйбалык конференция өтүп жатат. Ага катышкан “легендарлуу парламенттин” төрагасы Медеткан Шеримкулов “Абдыкадыр Орозбеков Кыргыз элинин […]

“Легендарлуу парламенттин” легендарлуу төрагасы

Биз союз мезгилинде окуп, калыптанып калгандар 80-жылдардын орто ченинен карай кандайдыр бир көңүл калгандык, келечекке бүдөмүктөп, коммунизмдин бийик идеалдары бизди анча ишендире бербей, идеологияны тейлеген (Москвадан) адамдардын сүйлөгөн сөздөрүнөн, жазган […]

Көрөгөч көсөмдүн мааракесине маани беришер бекен?

Мезгил баарына тараза. Мезгил баарына күбө. Мезгил баарына ортоктош. Элден өткөн калыс жок деп коёт. Анткени, эл татыктуу адамын эзелтеден бери электен өткөрүп келет. Минтип сөз учугун улаганыбыздын да жөнү […]

Видео – Билим Берүү министри Каныбек Исаков белгилүү окумуштууга эмнелерди берип жиберген?

Бүгүн, 19-октябрда, «Манас жана Чыңгыз Айтматов Улуттук академиясында тарых илимдеринин доктору, профессор Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдык мааракесине жана 50 жылдык илимий ишмердигине арналган «Манас таануунун, кыргыз таануунун жана Ата Мекен […]

Видео – Кыяс Молдокасымов, профессор: “Ташманбет Кененсариев Кокон хандыгы, оторчулук доору жана белгилүү инсандардын тарыхын изилдөө боюнча эң алдыңкы сапта турган окумуштуу”

Бүгүн, 19-октябрда, «Манас жана Чыңгыз Айтматов Улуттук академиясында тарых илимдеринин доктору, профессор Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдык мааракесине жана 50 жылдык илимий ишмердигине арналган «Манас таануунун, кыргыз таануунун жана Ата Мекен […]

Видео – Тынчтыкбек Чоротегин, профессор: «Кыргызстан Россияга өз ыктыяры менен кошулган деген калп идеологияны элге Турдакун Усубалиев ойлоп таап, таңуулаган”

Бүгүн, 19-октябрда, «Манас жана Чыңгыз Айтматов Улуттук академиясында тарых илимдеринин доктору, профессор Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдык мааракесине жана 50 жылдык илимий ишмердигине арналган «Манас таануунун, кыргыз таануунун жана Ата Мекен […]

“Шолоховдун жолдош Ежовдун аялы менен интимдик байланышы катталды”

25 жашында өзүнүн «Тынч Дон» романы менен атак-даңкка ээ болгон Михаил Шолохов советтик адабияттын жылдызына гана айланбастан, советтик аялдардын арзуу-кыялына да айланган. Алардын бири ошол кездеги мамлекеттик коопсуздук боюнча эл комиссары […]

Тарыхка тактык киргизген окумуштуу

Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдыгына карата. Мен Ташманбет Кененсариевдин бир тууган иниси Эрманбет менен Улуттук университеттин тарых факультетинде сырттан бирге окугам. Ошондон улам бул кишини жашымдан бери жердеш катары да, тарыхчы […]

Видео – Ташманбет Кененсариев, профессор: “Москвага барганда атамдын айткан сөзү алигүнчө эсимде. Ал сөзү академиктерге да жаккан”

Кыргызстандын XIX кылымдагы жана Кокон хандыгы тарыхы боюнча адистердин бири, тарых илиминин доктору, профессор Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдык мааракесине арналган эл аралык илимий конференция жана «Кыргызстан оторчулук доорунда» деген аталыштагы […]

Бегиш Ааматов: “Дүйнөнү дүңгүрөткөн Чыңгыз хан кыргыз болгон”

Уландысы. Башталышы ишемби, 12-октябрь күнү жарыяланган. ТӨРТ УЛУС ТАРЫХЫ  Жогорудагы «Ай батып, күнгө ордун берээрге жакын калганда ал кудум эле куйругун шыйпаңдаткан сары ит сыяктуу шашыла чыгып кетчү; кетип баратканда […]

Бегиш Ааматов: “Дүйнөнү дүңгүрөткөн Чыңгыз хан кыргыз болгон”

Редакциядан: Бегиш Ааматов аксакалды көпчүлүк тааныйт. Ал СССР кезинде райкомдун катчысы, Ош обкомунун бөлүм башчысы, Жогорку партиялык мектептин бүтүрүүчүсү, Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин депутаты болгон. Ал эми 1991-жылы Кыргызстандын көз […]

Келдибек Ниязов, КР эл артисти: Турдакун Усубалиев эки сөзү менен көлдүн үстүн кантип тартипке келтирген?

80-жылдардын орто чени болсо керек, баягы эле толбогон планды толтурабыз деп көлгө жөнөп калдык, сентябрь айынын ортосу болуп калган. Жетекчибиз Эстебес Турсуналиев. Эстекени барган жердин баары сыйлап турчу эле. Чолпон-Атанын […]

Муграб кыргыздын жери экенин далилдеген факты чыкты!

1925-жылы май айында РСФСР ББАКтын чечими менен Кара-Кыргыз автономиялуу областынын «кара» деген сөзү алынып, «Кыргыз автономиялуу» областы болуп өзгөргөн. Ошол жылдагы, тактап айтканда, азыркы Кыргызстандын алгачкы түзүлгөн саясий картасы Интернет […]

Трамптардын үч мууну: же үй-бүлөлүк империянын жаралыш тарыхы

Фридрих Трамп: алтын иштеткендердин акчасын алуу Трамптардын тукумунан Американы багынтууга АКШнын азыркы президентинин чоң атасы – Фридрих Трамп киришкен. Балалык чагы Германиядагы вино жасашкан чакан кыштакчада өткөн өспүрүм өз мекенинде […]

Депутат Зулпукаров маданият министри Жаманкуловдон “экзамен” алды. Ал Алымбек Датканы билбей калдыбы?

Алымбек Датканын 220-жылдык мааракесин белгилөө ноябрь айынын башында өткөрүү болжолдонууда. Бул тууралуу бүгүн Жогорку Кеңештин бүджет жана каржы боюнча комитетинин жыйынында маданият, маалымат жана туризм министри Азамат Жаманкулов айтты. Салтанатты […]

Гитлердин ойношу, советтик шпионка, же фюрердин сүйүктүү актрисасы Ольга Чехова жөнүндө баян

Ольга Чехованын ысымына көп легендалар байланышкан. Батыш басма сөзүндө аны «шпион, Гитлерди жетектеп алган» деп жазышкан. Аны СССРге фюрердин ден соолугу жана Германиянын согуштук маанайы тууралуу маалыматтарды берип турат дешчү. […]

Мамлекеттүүлүк башатындагы өрнөктүү инсан. Абдыкадыр Орозбековдун туулган күнүнүн 130 жылдыгына карата

Абдыкадыр Орозбеков Кыргызстандын мамлекет болуп түзүлүшүнө жана калыптанышына кыргыз элинин бүткүл советтик өлкөлөр менен бирге социалисттик коомду куруу ишине катышуусуна, анын басмачылар менен күрөшүү, жер реформасын ишке ашыруу, колхоздоштуруу, райондорду […]

300 төөгө жүктөлүп, жерге көмүлгөн Чыңгыз хандын алтындары алигүнчө изделүүдөбү?

Ысык-Көл облусунун Түп районуна караштуу Ак-Булак айылынан эки чакырым алыс жайгашкан жерде айтылуу Чыңгыз хандын алтындары 300 төөгө жүктөлүп, жерге катылганы жөнүндө уламыш ушул убакка чейин айтылып келет. Бу жолу […]

Ванга болгондо, жашоо жыргал болмок…

Адам жакшы иштерди жасоо үчүн жаралган. Ар бир жаман иш жазасыз калбайт. Эгер бирөөгө жамандык кылган адамга жамандык келбесе, анда ал анын укум-тукумуна өтүп кетет” (Ванганын айткандарынан) Наристе чагы Ванга […]

Талгат Нигматулин – көп кырдуу талант

Советтик киноэкран жылдызына айланган Талгат Нигматулин аз жашады. Бирок артында кинодо гана эмес, көп тармактарда из калтырды… Талгат Нигматулиндин өмүр баянында көп ак тактар калган, ар түркүн айтылган фактылар да […]

Өлүмү табышмак жараткан Генрих Мюллер

Үчүнчү Рейхтин мамлекеттик жашыруун полициясынын (гестапо) жетекчиси, ССтин группенюрери, полициянын генерал-лейтенанты Генрих Мюллердин тагдырын XX кылымдын табышмактарынын бири (!) десек болот. Ал 1900-жылы 28-апрелде Мюнхенде туулганы, биринчи дүйнөлүк согуш учурунда […]

Турдакун Усубалиевди төпөштөгөн Ыдырыс

Турдакун Усубалиев Кыргызстан Коммунистик Партиясынын Борбордук комитетинин биринчи катчысы болуп 25 жыл иштеди. Жалпак тил менен айтканда кыргыз элине 25 жыл «падыша» болду. Бул жылдар аралыгында (ага чейин деле) Т.Усубалиевдин […]

Улуу улустун атасы

Быйыл улуу улус – кайраттуу Алтын Ордонун курулганына 750 жыл толду. Буга байланыштуу Казакстандын президенти Касым-Жомарт Токаевдин Алтын Ордонун 750 жылдыгын баркына жараша жакшылап белгилөөнү жана мамлекеттин негиздөөчүсү Жучу хан […]

Адамзаттын жашоо маңызын изилдеген философ Томас Гоббс тууралуу кызыктуу маалыматтар

“Ара төрөлсө да 91 жашка чыккан” Томас Гоббс XVII кылымдагы эң ири англиялык философ. Ара төрөлгөн. Испан армиясы Англияга жакындап келе жатат деген кабарды угуп тынчсызданган энеси аны эрте төрөп коёт. […]

Кыргыздар тажиктерге Каратегин чөлкөмүн берип, мамлекет куруп алууга мүмкүнчүлүк берген

Кыргызстанда чек ара маселеси Акаев-Бакиев доорунан бери эле өтө талаштуу, чырлуу маселелердин бири болуп келатат. Бирок, анын өзөгү тээ мурда СССР мамлекети курулуп баштаган өткөн кылымдын 20-жылдарына барып такалат. 1918-жылы […]

Президенттин ата-теги ким?

Үстүбүздөгү жылдын 20-июнунда Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун 80 жылдыгы айтылуу Каркыра жайлоосунда чоң салтанат менен белгиленди. Бул мааракеге Бишкектен чакырылган меймандардын катарында мен дагы барып калдым. Убагында Көкөтөй бабабыздын ашы өткөн […]

Ата-Журттан алыс калган тагдырлар

Айтылуу Ала-Бука жергесиндеги кутчу-кушчу уруусунан чыккан Эсенгелди байдын алтынчы уулу Эрбайдын Осмону Кочкоралы, Үкүш, Сүйүнбек аттуу үч уулу менен эл катары “Күйгүмөн” айылында жай турмушта жашоо өткөрүп жаткан кез эле. […]

Усубалиев диктатор болгон эмес, тактеке болгон

Комузун Москва черткен Белгилүү адабий сынчы, омоктуу окумуштуу Салижан Жигитов менен публицист Алым Токтомушевдин бул маеги учурда Турдакун Усубалиевди кыргыз элинин пайгамбары көрсөткөн тарыхка кылчайбас тазбайматтарды артка кайрылып ой калчатабы, […]

Баш сөөгү Кунсткамерада калган Хаджи-Мурат

Айрым учурларда XIX кылымдын классиктери тарабынан жазылган, Дагестандын улуттук баатырына айланган Хаджи-Мурат Хунзахскийдин улуту ким экендиги так эмес деген пикирлерди угуп  калууга болот. Аварлык Хаджи Мурат Адегенде тоолуу Дагестанда XIX […]

Калык Акиевдин биз билбеген, элге өтөгөн эмгектери

Көп кырдуу талант Калык Акиев Жез таңдай акын, айтылуу дастанчы, обончу, комузчу, эл артисти Калык Акиев 1883-жылы Жумгалдын Кара-Ой деген жеринде туулган. Тубаса талант бала чагынан оор күндөрдү башынан өткөрүп, […]

Манастын тулга ташынын үлгүсү табылды

Кочкор районунун Ийри-Суу аймагындагы Кара-Кол суусунун түндүк капталынан Соң-Көлдөгү Манастын тулга ташынын байыркы үлгүсү табылды. Өткөн жылы (30-июль, 2018-жылы) Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Мамлекеттик университетинин окутуучусу, астроном Абакир Калыбеков, тарых […]

Кыргыз эли Кененсары ханды кантип жеңген?

Тарых бул элибиздин басып өткөн жолун чагылдырган күзгүсү. Тарыхтын татаал жолунда ата-бабаларыбыздын биз сыймыктанарлык ишине көкүрөк кере сыймыктанып алардын жолун андан ары улоого, айрым кемчиликтерин эске алып болтурбоого үйрөтөт. Өз […]

XX кылымдагы кыргыз элитасынын арстандары

Замандын оомалуу төкмөлүүлүгүнө, жарыгы жанды жалтантып турган тарыхый турмуштун талаштуу тамырына, көз караштардын кызыл кыргын түшкөн күрөштөрүнө карабастан, Жусуп Абдрахманов каракулак кабыландай чындык, эркиндик үчүн ак ниети менен арекеттенген. Ал […]

Ишеналы Арабаев, агартуучу: “Кыргыздар канча жүз жылдардан бери эл катарына кире албай, эркеги – кул, катындары – тул болуп келгендиги анык белгилүү”

“Кыргыздар канча жүз жылдардан бери эл катарына кире албай, жалгыз сыйынганы Тоо болуп, жайыкка чыкса жан-жанындагы күчтүу улуттар канын суудай агызып, эркеги –кул, катындары—тул болуп келгендиги анык белгилүү. Кыргыз калкы […]

Франклин Рузвельт, АКШнын 32-президенти: “Мен минтип коляскада олтурам, мамлекетим болсо сазга батып баратат, деги мен киммин…?!”

Чыныгы мамлекеттик ишмерлердин эмгеги алтынды дат баспагандай жылдар эмес доорлор алмашса да эч качан унутулбайт. Ошондуктан, “түбөлүк калчу нерсе атак, даңк, бедел, асылдык, өлбөстүк дегендин өзөгү да ушунда! Дал ушундай […]

СССР дүйнөлүк картадан кантип жок болгон?

1991-жылдын 19-августу, бул күн дүйнөлүк тарыхта өзгөчө окуянын чордону болуп жазылып калган. Мындан 18-жыл мурун саратан жайдын так ушул күнү гербиндеги орок менен балка жер планетасынын бардык учуна жетип турган […]

Видео – Өзбекстан: 2000 жыл мурун жоголгон Александрия Оксианская шаарчасы табылды

Термез шаарында өткөн эл аралык археологиялык форумда Сурхандарыя облусунда табылган Кампиртепа шаарчасы эки миң жыл мурун жоголгону жарыяланды. «Кампиртепа – бул айтылуу Александрия Оксианскаянын аймагы экенин билдик. Биз бул боюнча […]

Төрөбек палван Абакиров

19-20 кылымда Азияны дүңгүрөткөн алп балбандар саналуу гана болгон.Ошолордун бири Кожомкул палван атабызга теңдеш Төрөбек палван Абакиров. Учурунда бул легендарлуу палван атабызды жердештери туугандары эстебесе, мамлекеттик деңгээлде унутта калып кеткен. […]

“Атамды эч кимге алмаштыбайм!” же Жол башчы Сталиндин уулунун – Василийдин жарыяланбаган жана тыюу салынган мемуарлары

Турмуш, өмүр деген нерсе баардыгын өз ордуна коёт… Ошентип ар ким өзүнүн буйруган жерине жетип орун алат… ал эми адамдардын эсинде биз унутууга болбой турган адамдар гана калат экен.. Сталин өткөнгө […]

“Атын Шабдан койсо да, Асили туулбас сендей эр…”

Шабдан баатырдын ашы Ал жерде турган чиновниктер, көпөстөр, аскер адамдары сый тамак менен берилген ичкиликке бир аз кызып алышып, жергиликтүүлөрдү теңине албай, сөөлөттөнө басып-турушуп, баш байгени орустар байгеге кошкон таза […]

Кыргыз мамлекетинин тунгуч төрагасы Абдыкадыр Орозбековго урматыбыз ушулбу?

Үстүбүздөгү жылы буюрса Кыргызстандын Борбордук Аткаруу Комитетинин тунгуч төрагасы, кыргыз мамлекетинин түзүлүшүнө эбегейсиз чон салым кошуп, бүткүл өмүрүн арнаган аксакалыбыз Абдыкадыр Орозбековдун 130 жылдык маарекеси белгиленет. Ага карата кыргыз өкмөтүнүн […]

Кочкор өрөөнүндөгү ааламат (топон суудан) селден Суяб шаарынын жок болушу

Талаштан тактык жаралат. Тарыхыбызды талашып тактап албасак, азыркы окуп жаткан тарых купулга толбойт. Сабырдуулук кылып, биздин да жазган версияга да көңүл бөлүп коюңуздар, урматтуу тарыхчы археологдор. Махмуд Кашгаринин “Диван лугат-ат-Түрк” […]

Аслан Масхадовдун балдарынын тагдыры

Ичкериянын экинчи президенти, мурдагы советтик офицер Аслан Масхадов 2005-жылдын март айында киши колдуу болуп өлгөн. Бул табышмактуу болгон. Ал беш жылча тоо арасындагы кичинекей кыштакта ийгиликтүү жашырынып жүргөн соң ишке […]

Кытай жазмаларында кыргыздарга 3000 жыл

Кыргыздар тууралуу кытай жазмаларында 3000 жыл мурда маалыматтар кездешээрин кытайлык көрүнүктүү окумуштуу Ю Тайшан өз изилдөөсүндө билдирди. Мындай маалыматты кыргыз коомчулугу кубануу менен кабыл алышты. Бирок ошол эле учурда биздин […]

Сергей Есениндин сүйүктүү аялдары

Периштедей кебетеси, жумшак мүнөздүү мамилеси менен табигый жагымдуулугунан улам, аны көрүшкөн аялдар дароо эле баштары айланышып, сүйүп калыша турган. Бир гана өкүнүчтүүсү — ошол сүйүү романдарынын баарынын аягы өкүнүчтүү, долуланган […]