Жума, 25 Сентябрь, 2020 - 20:46
KYRGYZTODAY.KG Кыргызстан бүгүн

Рубрика боюнча архив: ТАРЫХ

Тынчтыкбек Чоротегин, профессор: “Чала сабат, “таза кандуу” кыргыздарга кыстармам – 3000 жылдык тарыхыбызда каныбыз кимге гана аралашпады…”

Чала сабат “тазачылдарга” Эң таза кыргыз – Семетей. Атасы – Манас. Энеси – Букар ханынын кызы Каныкей. Семетейдин ДНКсын текшерип көргүлө. 3000 жылдык тарыхында кыргыз уулу кимге гана үйлөнбөгөн! Эне […]

“Москва олимпиадасы – Кыргыз спортунун туу чокусу” аттуу китеп чыкты

Быйыл Москва олимпиадасынын 40 жылдык мааракеси учурдагы коронавирус жана пандемия илдеттеринен улам салтанаттуу белгиленбей калганы менен күйөрмандардын эсинде бекем сакталуу. СССРдин курамындагы Кыргызстан дагы Москва олимпиадасында 5 алтын, 1 күмүш […]

Москва олимпиадасына 40 жыл: Шаршен Касенов: Москва олимпиадасы – ынтымактын, достуктун, биримдиктин данакери болгон

Быйыл  Москва олимпиадасынын 40 жылдык мааракеси учурдагы коронавирус жана пандемия илдеттеринен улам салтанаттуу белгиленбей калганы менен күйөрмандардын эсинде бекем сакталуу.  СССРдин курамындагы Кыргызстан дагы Москва олимпиадасында 5 алтын, 1 күмүш […]

Москва олимпиадасына 40 жыл. Аскар Салымбеков: Москва олимпиадасы –жаштыктын, шаттыктын, спорттун керемети

Москва олимпиадасына 40 жыл Быйыл  Москва олимпиадасынын 40 жылдык мааракеси учурдагы коронавирус жана пандемия илдеттеринен улам салтанаттуу белгиленбей калганы менен күйөрмандардын эсинде бекем сакталуу.  СССРдин курамындагы Кыргызстан дагы Москва олимпиадасында […]

Москва олимпиадасына 40 жыл: жеңил атлетчи Марина Сысоева

Быйыл  Москва олимпиадасынын 40 жылдык мааракеси учурдагы коронавирус жана пандемия илдеттеринен улам салтанаттуу белгиленбей калганы менен күйөрмандардын эсинде бекем сакталуу.  СССРдин курамындагы Кыргызстан дагы Москва олимпиадасында 5 алтын, 1 күмүш […]

Москва олимпиадасына 40 жыл:  Коло байге ээси, дулдул Сатымкул Жуманазаров

Мезгилдин учкулдугун караңыз. Москва олимпиадасы кечээ эле болгондой элес калтырат. Андан бери жылдар жылга жалгашып 40 жыл өтүптүр. Чынында эле 1980-жылкы Москва олимпиадасы айрым спорт күйөрмандардын, адистердин көз алдында дале […]

Москва олимпиадасына 40 жыл: Коло байге ээси Александр Абушахметов

Быйыл  Москва олимпиадасынын 40 жылдык мааракеси учурдагы коронавирус жана пандемия илдеттеринен улам салтанаттуу белгиленбей калганы менен күйөрмандардын эсинде бекем сакталуу.  СССРдин курамындагы Кыргызстан дагы Москва олимпиадасында 5 алтын, 1 күмүш […]

Москва олимпиадасына 40 жыл: чемпион Александр Блинов

Быйыл  Москва олимпиадасынын 40 жылдык мааракеси учурдагы коронавирус жана пандемия илдеттеринен улам салтанаттуу белгиленбей калганы менен күйөрмандардын эсинде бекем сакталуу.  СССРдин курамындагы Кыргызстан дагы Москва олимпиадасында 5 алтын, 1 күмүш […]

Москва олимпиадасына 40 жыл. Олимпиада чемпиону, жөө күлүк Николай Чернецкий

Быйыл  Москва олимпиадасынын 40 жылдык мааракеси учурдагы коронавирус жана пандемия илдеттеринен улам салтанаттуу белгиленбей калганы менен күйөрмандардын эсинде бекем сакталуу.  СССРдин курамындагы Кыргызстан дагы Москва олимпиадасында 5 алтын, 1 күмүш […]

Москва олимпиадасына 40 жыл. Олимпиада чемпиону Татьяна Колпакова

Москва олимпиадасына 40 жыл Быйыл  Москва олимпиадасынын 40 жылдык мааракеси учурдагы коронавирус жана пандемия илдеттеринен улам салтанаттуу белгиленбей калганы менен күйөрмандардын эсинде бекем сакталуу.  СССРдин курамындагы Кыргызстан дагы Москва олимпиадасында […]

Фото – Москва олимпиадасына 40 жыл. Дүйнөнүн 4 жолку жана олимпиаданын чемпиону Каныбек Осмоналиев

2020-жылы  Москва шаарында өткөн жайкы олимпиадалык оюндарынын 40 жылдык мааракеси учурдагы коронавирус жана пандемия илдеттеринен улам салтанаттуу белгиленбей калганы  менен 20-июлда  “Дордой” спорт комплексинде Кыргызстандын Олимпиадачылар ассоцациясынын президенти Шаршен Касеновдун […]

Москва олимпиадасына 40 жыл. Кыргызстандык олимпиада чемпиондору, байге ээлери. Александр Мелентьев

Мезгилдин учкулдугун караңыз. Москва олимпиадасы кечээ эле болгондой элес калтырат. Андан бери жылдар жылга жалгашып 40 жыл өтүптүр. Ошол жылы төрөлгөн балдарга чемпиондордун урматына Каныбек, Александр, Сатымкул, Николай, кыздарга Татьяна […]

Москва олимпиадасына 40 жыл. Москва олимпиадасы – Кыргыз спортунун туу чокусу

Мезгилдин учкулдугун караңыз. Москва олимпиадасы кечээ эле болгондой элес калтырат. Андан бери жылдар жылга жалгашып 40 жыл өтүптүр. Ошол жылы төрөлгөн балдарга чемпиондордун урматына Каныбек, Александр, Сатымкул, Николай, кыздарга Татьяна […]

Тынчтыкбек Чоротегин, профессор: Казактын ханы Кенесары баскынчы болгон

Чынында, казак тарыхында казак боордоштордун кыргыз жергесине баш калкалап качып келип, аман-эсен калган учурлары болгон. Өзгөчө 1930-жылдардын башындагы советтик Казакстандагы ачарчылык мезгилинде. Бирок Замир Өсөровдун бул фолк-хистори чүргөмөсүн тарыхчылар кескин […]

Сарымсак датка – Кокон ордосунда Шералы хандын оң колу болгон

Сарымсак датка ушул мезгилге чейин тарыхтын көмүскөсүндө көпкө катылып калган мыкты, чыгаан датка болгон. Долон бийден Тагай бий, Тагай бийден Карачоро, Карачородон Багыш. Анын урпактарынын көрүнүктүүлөрүнөн: Чайкөз, Баястан, кийинкилерден Бекбото […]

Видео – Ташманбет Кененсариев, профессор: “1876-жылы Россия Түштүк Кыргызстанды басып алганга чейин кыргыз-өзбек кагылышуусу болгон эмес, “сартия” экономиканы, көчмөндөр мамлекетти башкарышкан”

“2010-жылдагы июнь окуялары тууралу айтардан мурун 1990-жылдагы июнь окуяларын кошо айтышыбыз керек. Анткени экөөнүн себеби, тамыры, келип чыгышы, жалпы эле жаратылышы бирдей”, – деп билдирди бүгүн, 10-июнда тарых илимдеринин доктору, […]

Алгач Кокон хандыгына, кийин Россия колонизаторлоруна каршы кыргыз элинин азаттыгы үчүн күрөшкер Мамыр Мерген уулу (1838-1879)

Мамыр Мерген уулу Фергана өрөөнүндөгү Нарын менен Кара-Дарыянын аралыгындагы Эки-Суу-Арасы деп аталган аймагында жашаган сол канат кыргыздарынын мундуз уруусунан чыккан инсан болгон. Мамыр азыркы Базар-Коргон районунун Акман айыл аймагынын Колот […]

Геронтологиянын бардык мыйзамдарына каршы, кыргызча жашап, бирок 100 жашты багындырган согуш ардагери Канкул Усупбеков

Аксы районунун Кош-Дөбө айылынын тургуну, Экинчи дүйнөлүк согуштун же бизче айтканда Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу Усупбеков Канкул аба адам организминин каруу процесстерин, узак жашоонун сырларын иликтеген дүйнө геронтологдорунун “канткенде […]

Кытайда Кызыл-Суу кыргыз автоном облусунан башка да 6 кыргыз автоном айылы бар

Кытай Эл Республикасынын СУАР (Синьцзян Уйгур автономдук району) Коомдук илимдер Академиясына караштуу Орто Азия институтунун орунбасар изилдөөчүсү Кайрат Токомбай уулунун билдирүүсүндө Кытайда Кызыл-Суу кыргыз автоном облусунан башка да 6 кыргыз […]

Фото – Кыргыз милициясы согуш жылдарында, Чаткалда 13 дезертирден турган бандиттик топту жок кылган

Мындан, 75 жыл мурун фашизмди жеңүү менен аяктаган Улуу Ата-Мекендик согуш, биздин Ата-Мекенибиздин тарыхында  эң оор, ошол эле учурда эң баатырлык жылдардан болду. Бул согуш, 26 миллиондой адамдардын өмүрүн алып […]

Улуу Жеңишке 75 жыл: Уулун кырк жыл күткөн эне

Кырк жылы кабарсыз кетсем да, Кыйкырып алдымдан чыгарым… Акын Анатай Өмүркановдун бул эки сабы алдыдагы баянымды толук сүрөттөп тургандай… Анда эмесе сөз башынан болсун. Ысык-Көлдүн жети акесинин кадырлуусу, акелердин акеси […]

Улуу Жеңишке 75 жыл: Дүйшөбай уулу Сатыбек 1944-жылы согуштан жарадар болуп, кайтып келип, 1945-жылы өзү суранып Япония менен согушка кайра кеткен

Улуу Жеңиштин 75 жылдык маарекесине утурлай Улуу Ата Мекендик согуштун ардагери, көп жыл бою мугалимдик кесипти аркалаган Сатыбек атабыздын ийгиликтери, эрдиктери тууралуу балдарынын эскерүүсүн сунуштайлы деп чечтик. Анда Кыргыз Республикасынын […]

1942-1943-жылдарда 18 жашында Кара-Кулжадан согушка кетишкен Жунус жана Таши Жакыповдордун тагдырлары

Улуу Ата-Мекендик согуштагы күжүрмөн эрдиги 75 жылдан кийин билинген жоокер Жакыпов Жунус, 1924-1944-жылдар 1944-жылы Кыргызстандагы туугандарына Жакыпов Жунус согушта курман болгондугуна байланыштуу «кара кагаз» келген. Андан башка эч кандай маалымат […]

Мурунку Жаңы-Турмуш айылы – азыркы Талас шаарынын кулуну Өзбек Шамбетов Варшава шаарындагы эрдиги үчүн “Кызыл жылдыз” ордени менен сыйланган

Улуу Жеңиштин 75 жылдык маарекесине карата, согуш талаасында жана орукта эмгектенген ата-энелеринин эмгектерин Чүй облусунун ички иштер органдарынын кызматкерлери да эскерет. Бул тууралу Чүй ОИИББдин Басма сөз кызматы билдирет. Улуу […]

Байболот Абытов, профессор: Кара-Кулжалыктар Улуу Ата Мекендик согушта кандай согушкан?

Советтер Союзунун баардык элдеринин тарыхына ташка тамга бас­­­­кан­дай из калтырган мезгил экинчи дүйнөлүк согуштун негизги бөлүгү, Улуу Ата Мекендик согуш жылда­ры, бул апаат со­гуш­тагы Улуу Жеңишке кыр­гыз эли, Кыргызстан жана […]

Ташманбет Кененсариев, профессор: Кыргыз-кытай тарыхы – «Азаттыктын» «Кытайда чыккан макалага Бишкек жооп береби?» аттуу макаласы жөнүндө

2020-жылдын апрель айынын орто ченинде, ааламда жүрүп жаткан апаатка аралаш “кокуй кытайлар кыргыз жери биздин аймак болгон” деп жатышат. Тезинен ага расмий нота жиберип, каршылык көрсөтүү керек деген сыяктуу “кооптонуулар” […]

Б.Абытов, профессор: Ленинге 150 жыл. 1917-жылы Орус империясынын тагдырын элеттик Симбирскинин эки гимназисти чечкен

Адам тагдырындагы тарыхтын тамашасы кызык. Кээде бир эле адамга ата- энеси төрөлгөндө бир ат койсо, турмуш агымы экинчи бир каймана атты коет, а жашоодогу орду үчүн­чү атты коюшу ыктымал. Ошондой […]

Генерал Молдомуса Коңгайтиевдин жан сакчысынын 2010-жылдын 6-апрелиндеги Таластагы окуяларды эскерүүсү

2010-жылы 6-7-апрелде Таласта Ички иштер министри Молдомуса Коңгайтиевди коргоп жүргөн жан сакчыларынын бири Маратбек (аты өзгөртүлдү) бизге ал окуялар кандайча өрчүп-өнүккөнүн айтып берди: “2010-жылы мен генерал Молдомуса Конгайтиевдин жан сакчысы […]

Профессор Сулайман Кайыповдун тарыхчы-журналист Арслан Койчиевге каяша каты: “Бизге баарынан мурда, кыргыздардын этностук монолиттүүлүгү керек”

Арслан иним, сенин жазгандарыңды окуп жүрөм. Откөндө эле ушул сайтка кандай сонун документтерди жарыяладың. Рахмат. Архив материалдарын “сүйлөтүү” жагынан кыйладан бери мыкты иштерди жасап келе жатасың. Жазуучулук, журналисттик менен тарыхчылыкты […]

Кыпчактар (кыргыздын кыпчак уруусу эмес) жана эл каттоо

Быйылкы эл каттоо маалында кыпчак маселеси кантээр экен деп аттым эле. Эл каттоо кийинкиге жылып, алар тууралуу чакан пост жазуунун кыябы келип турат. 1999-жылкы, анан 2009-жылкы эл каттоонун алдында жана […]

Кыргызстандын өкмөтү Кытайдын өкмөтүнө атайын нота жибериши зарылбы?

Кыргызстан тарыхы бир жактуу чагылдырылган ханзуча макала toutiao.com барагында жарык көргөн. 20.9.2016.   Евразия жана кыргыз тарыхы: Жаатташпастан, ынтымакка көпүрө салуу кезеңи Айрым кытайлык жана башка интернет макалаларындагы Борбордук Азия […]

Кыргыздын XIX кылымдагы ич ара бийлик, амал талашуу тарыхынан

1861-жылы бугу кыргыздарынын ага манабы, майор Качыбек Шералин дүйнөдөн кайтат. Орус акимчилиги анын ордуна бугу кыргыздарынын кичирээк тобунун өкүлүн дайындамакчы болот. Бир тууган Шералиндердин (Шералы бийдин уулдары) күйбөгөн жери күл […]

Видео – Бир сүйүүнүн тарыхы: Адилет Айтикеев акын Камбаралы Бобуловдун жаш жубайы өз досу менен кетип калганда жазган арман ырын Америкада жаңыртты

Бүгүн, 30-мартта АКШда жашаган жаш талант Адилет Айтикеев колуна домбра алып, унутулуп бараткан бир сүйүүнүн тарыхын кайра козгоду. Анан артынан ал сүйүүгө арналган ырды (сөзү Камбаралы Бобулов, обону Чубак Сатаевдики) […]

Каган Барс бек- кыргыз мамлекет башчысы

Барс бек каган VII кылымдын акыркы чейрегинен – VIII кылымдын башталыш мезгилинде Борбордук Азиядагы саясий кыйчалыш доорунда мамлекетибиздин эгемендүүлүгү үчүн күрөшкөн, өрнөктүү өмүр жол баскан, азырынча Орхон-Енисей жазма тарыхый булактарда […]

Елена Чаушескунун өмүрү жана трагедиясы

Аны «Красная императрица» деше турган. Анын кийим-кечек жасалгалары тууралуу легендалар жаралып, эбегейсиз байлыкка ээ экендиги аңыз кепке айланчу. Кездешкенде сый көрсөтүшкөнү менен, тымызын жек көрүшчү. Ошол каргашалуу 1989-жылдын 25-декабрында да […]

Хакастар 21-мартта “чыл пазы” майрамын белгилешет экен, кыргыздар качан “жыл ажыратты” майрамын белгилешет?

Бүгүн “Хакас маданияты” сайты билдиргендей Хакасия 21-мартта “чыл пазы” – “жыл башы” майрамын белгилешет экен. Бир тууган хакастар эзелтен эле жаңы жылды жаздын күн менен түн тогошкон күнүндө белгилешип келет. […]

“Тегиңди биле жүр, ал сени маңкуртчулуктан сактайт” же тегин билбеген сабатсыз тажик генералына кулак кагыш

Байыркы Шумерлер баяны же алардан белүнүп чыккан улуттар, уруулар жөнүндө (тарыхый эссе) Жер жүзүндө жашаган түрдүү элдер, улуттар, уруулар натары өзү эле же кокустан пайда боло калган жери жок. Алар […]

Кыяс Молдокасымов, тарыхчы: «Тарыхка араң тапкан акчабызды алдырып ийе жаздадык»

Белгилүү тарыхчы Кыяс Молдокасымов “Тарыхка араң тапкан акчабызды алдырып ийе жаздадык” аталышта өзүнүн “Фейсбуктагы баракчасына төмөндөгүдөй пост калтырды. “Бүгүн Жогорку Кеңешке чакырылдык. 8-маселе деп көптөн бери депутаттардан суранып жүрүп, Кытайдагы, […]

Түркияда Курманжан датканын элесине арналган иш-чара өткөрүлөт. “Датка”, “Алай ханышасы” наамын ким ыйгарган?

Түркияда Курманжан датканын элесине арналган иш-чара өткөрүлөт. Бул тууралуу Тышкы иштер министрлигинин басма сөз кызматы бүгүн, 21-январда билдирди. Алардын айтымында, Кыргызстандын Түркиядагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси Кубанычбек Өмүралиев Түркиянын […]

Бишкекке СССРдин баатыры Чолпонбай Түлөбердиевге эстелик орнотулат

Бул тууралуу 20-январда мамлекеттик сатып алуулардын порталына жарыяланды. Ага ылайык, «Бишкекасфальтсервис» муниципалдык ишканасы эстеликти жасоого тендер жарыялаган. Бул максатта 3,5 млн сом коротуу каралган. Эстелик колодон болуп, калыңдыгы – 1 […]

АКШ өлтүргөн Иран генералы Сулеймани учурунда аял министрди эмнеге аттырган эле?

Фарруху Парса – врач, мугалим, Ирандын билим берүүдөгү алгачкы аял министри. 1963-жылы Парса Иран парламентине депутат болуп шайланып, шах Пехлевиге ирандык аялдарга добуш берүү укугун берүү өтүнүчүн келтирип келген. 1968-жылы […]

Арслан Койчиев, тарыхчы: Кыргыз урууларынын жер чегин аныктоодогу ишмердиги үчүн Түлөберди баатыр Жамансарт уулунун аты бир районго берилиш керек

Түлөберди баатыр – өз заманынын эң көрүнүктүү уулдарынын бири, Совет дооруна чейинки тарыхыбыздагы чыгаан ишмер. Кыргыз урууларынын жер чегин аныктоодогу кызматы өлчөөсүз. Жер чегин аныктоодогу ишмердиги Совет жана пост-Советтик доордогу […]

Суу ташыгычтын уулу кантип Афганистандын королуна айланган?

Чыгыш өлкөлөрүндө, айрыкча мусулман мамлекеттеринде бийлик атадан балага калат деген түшүнүк калыптанып калган. Бирок, бул бардык эле учурда мындай боло бербесин тарыхтагы айрым фактылар жокко чыгарып тургансыйт. Кээде ата-теги өтө […]

Кыяз Молдокасымов, тарыхчы: “Өзбекстандык окумуштуу Курманжан датканы даңазалап жатса, Кыргызстандык жаш тарыхчы эмнеге каршы чыгат?”, – деп мени жек көргөндөр чыккан”

Белгилүү тарыхчы Кыяз Молдокасымов Ташкентке табылга издеп кеткенин, андан тапкандарын социалдык тармактарга жазып келет. Тарыхчынын жазгандарын  окуп, билбегендерибизди билип жатабыз. Бу жолу академик Хайдарбек Бабабеков менен маектешкенин “Фейсбуктагы” баракчасына жазып, […]

СССРдеги дарыяларды артка буруу аракеттери

Жакында республиканы союз учурунда чейрек кылым башкарган Турдакун Усубалиевдин 100 жылдыгы белгиленди. Анын тушунда жасалган оң жана терс иштерге калыс баа берүүнүн ордуна, курулай шаңдануу, ашыра көкөлөтүп мактоо сыяктуу далалаттар […]

Сатыкей баатыр баяны

Кылым карыткан кыргыз эли биздин заманга чейин канчалаган мезгилдин сыноосунан өтүп, башынан кандай гана оор күндөрдү кечирбеди. Элинин биримдигин, жеринин бүтүндүгүн сактаган ал үчүн канын-жанын аябаган баатырларыбыз мекен үчүн салгылашып, […]

Видео – Кыргызстандын көз карандысыздыгынын Декларациясы 1991-жылы 31-августта кабыл алынып калышынын башкы себепчиси Бегиш Аматов 70 жашта

Бегиш Аматов 70 жашта. Кыргызстандын көз карандысыздыгынын Декларациясы 1991-жылы 31-августта кабыл алынып калышынын башкы себепчиси болуп калуусуна беттегенин бербеген көктүгү, ар-намысы менен адалдыгы түрткү берген көрүнөт… Фильмдин авторлору Курманбек Рыспаев […]

Белгилүү тарыхчы Кыяз Молдокасымов Ташкенттеги архивден өз бабасын тапты. Окуясы эми укмуш…

Белгилүү тарыхчы Кыяз Молдокасымов Ташкентте архив карап жүргөнүнө көп болду. Бул жолу ал өзүнүн бабасын таап алганын өзүнүн “Фейсбуктагы” баракчасы аркылуу билдирди. Анда ал төмөндөгүдөй пост калтырды. «Атам Сатар. Чоң […]

Фото – Андропов жана Черненколор же эң соңку генсектердин балдарынын кийинки тагдырлары

Мурдагы мамлекет башчыларынын балдарынын кийинки тагдырлары тууралуу тема көп адамдарды кызыктырат. Азыркы кезде эл арасында азыраак маалымат берилгени — соңку лидерлер Юрий Андропов менен Константин Черненко болууда. Себеби, алар СССРди […]

Румынияны 24 жыл башкарган Николае Чаушескунун жашоосу жана өлүмү

Николае Чаушеску — 1965-жылдан 1989-жылга чейин Социалисттик Румыния Республикасын башкарган. Румыниялык варианттагы Иосиф Сталин сыяктуу болгон. Бийликтеги алгачкы жылдарында ал Румыния жарандарынын сүйүүсүнө чындап эле арзыган. Ал сүйүү, урматтоо сезимдери […]