Бейшемби, 2 Июль, 2020 - 22:33
KYRGYZTODAY.KG Кыргызстан бүгүн

Рубрика боюнча архив: ТАРЫХ

Сарымсак датка – Кокон ордосунда Шералы хандын оң колу болгон

Сарымсак датка ушул мезгилге чейин тарыхтын көмүскөсүндө көпкө катылып калган мыкты, чыгаан датка болгон. Долон бийден Тагай бий, Тагай бийден Карачоро, Карачородон Багыш. Анын урпактарынын көрүнүктүүлөрүнөн: Чайкөз, Баястан, кийинкилерден Бекбото […]

Видео – Ташманбет Кененсариев, профессор: “1876-жылы Россия Түштүк Кыргызстанды басып алганга чейин кыргыз-өзбек кагылышуусу болгон эмес, “сартия” экономиканы, көчмөндөр мамлекетти башкарышкан”

“2010-жылдагы июнь окуялары тууралу айтардан мурун 1990-жылдагы июнь окуяларын кошо айтышыбыз керек. Анткени экөөнүн себеби, тамыры, келип чыгышы, жалпы эле жаратылышы бирдей”, – деп билдирди бүгүн, 10-июнда тарых илимдеринин доктору, […]

Алгач Кокон хандыгына, кийин Россия колонизаторлоруна каршы кыргыз элинин азаттыгы үчүн күрөшкер Мамыр Мерген уулу (1838-1879)

Мамыр Мерген уулу Фергана өрөөнүндөгү Нарын менен Кара-Дарыянын аралыгындагы Эки-Суу-Арасы деп аталган аймагында жашаган сол канат кыргыздарынын мундуз уруусунан чыккан инсан болгон. Мамыр азыркы Базар-Коргон районунун Акман айыл аймагынын Колот […]

Геронтологиянын бардык мыйзамдарына каршы, кыргызча жашап, бирок 100 жашты багындырган согуш ардагери Канкул Усупбеков

Аксы районунун Кош-Дөбө айылынын тургуну, Экинчи дүйнөлүк согуштун же бизче айтканда Улуу Ата Мекендик согуштун катышуучусу Усупбеков Канкул аба адам организминин каруу процесстерин, узак жашоонун сырларын иликтеген дүйнө геронтологдорунун “канткенде […]

Кытайда Кызыл-Суу кыргыз автоном облусунан башка да 6 кыргыз автоном айылы бар

Кытай Эл Республикасынын СУАР (Синьцзян Уйгур автономдук району) Коомдук илимдер Академиясына караштуу Орто Азия институтунун орунбасар изилдөөчүсү Кайрат Токомбай уулунун билдирүүсүндө Кытайда Кызыл-Суу кыргыз автоном облусунан башка да 6 кыргыз […]

Фото – Кыргыз милициясы согуш жылдарында, Чаткалда 13 дезертирден турган бандиттик топту жок кылган

Мындан, 75 жыл мурун фашизмди жеңүү менен аяктаган Улуу Ата-Мекендик согуш, биздин Ата-Мекенибиздин тарыхында  эң оор, ошол эле учурда эң баатырлык жылдардан болду. Бул согуш, 26 миллиондой адамдардын өмүрүн алып […]

Улуу Жеңишке 75 жыл: Уулун кырк жыл күткөн эне

Кырк жылы кабарсыз кетсем да, Кыйкырып алдымдан чыгарым… Акын Анатай Өмүркановдун бул эки сабы алдыдагы баянымды толук сүрөттөп тургандай… Анда эмесе сөз башынан болсун. Ысык-Көлдүн жети акесинин кадырлуусу, акелердин акеси […]

Улуу Жеңишке 75 жыл: Дүйшөбай уулу Сатыбек 1944-жылы согуштан жарадар болуп, кайтып келип, 1945-жылы өзү суранып Япония менен согушка кайра кеткен

Улуу Жеңиштин 75 жылдык маарекесине утурлай Улуу Ата Мекендик согуштун ардагери, көп жыл бою мугалимдик кесипти аркалаган Сатыбек атабыздын ийгиликтери, эрдиктери тууралуу балдарынын эскерүүсүн сунуштайлы деп чечтик. Анда Кыргыз Республикасынын […]

1942-1943-жылдарда 18 жашында Кара-Кулжадан согушка кетишкен Жунус жана Таши Жакыповдордун тагдырлары

Улуу Ата-Мекендик согуштагы күжүрмөн эрдиги 75 жылдан кийин билинген жоокер Жакыпов Жунус, 1924-1944-жылдар 1944-жылы Кыргызстандагы туугандарына Жакыпов Жунус согушта курман болгондугуна байланыштуу «кара кагаз» келген. Андан башка эч кандай маалымат […]

Мурунку Жаңы-Турмуш айылы – азыркы Талас шаарынын кулуну Өзбек Шамбетов Варшава шаарындагы эрдиги үчүн “Кызыл жылдыз” ордени менен сыйланган

Улуу Жеңиштин 75 жылдык маарекесине карата, согуш талаасында жана орукта эмгектенген ата-энелеринин эмгектерин Чүй облусунун ички иштер органдарынын кызматкерлери да эскерет. Бул тууралу Чүй ОИИББдин Басма сөз кызматы билдирет. Улуу […]

Байболот Абытов, профессор: Кара-Кулжалыктар Улуу Ата Мекендик согушта кандай согушкан?

Советтер Союзунун баардык элдеринин тарыхына ташка тамга бас­­­­кан­дай из калтырган мезгил экинчи дүйнөлүк согуштун негизги бөлүгү, Улуу Ата Мекендик согуш жылда­ры, бул апаат со­гуш­тагы Улуу Жеңишке кыр­гыз эли, Кыргызстан жана […]

Ташманбет Кененсариев, профессор: Кыргыз-кытай тарыхы – «Азаттыктын» «Кытайда чыккан макалага Бишкек жооп береби?» аттуу макаласы жөнүндө

2020-жылдын апрель айынын орто ченинде, ааламда жүрүп жаткан апаатка аралаш “кокуй кытайлар кыргыз жери биздин аймак болгон” деп жатышат. Тезинен ага расмий нота жиберип, каршылык көрсөтүү керек деген сыяктуу “кооптонуулар” […]

Б.Абытов, профессор: Ленинге 150 жыл. 1917-жылы Орус империясынын тагдырын элеттик Симбирскинин эки гимназисти чечкен

Адам тагдырындагы тарыхтын тамашасы кызык. Кээде бир эле адамга ата- энеси төрөлгөндө бир ат койсо, турмуш агымы экинчи бир каймана атты коет, а жашоодогу орду үчүн­чү атты коюшу ыктымал. Ошондой […]

Генерал Молдомуса Коңгайтиевдин жан сакчысынын 2010-жылдын 6-апрелиндеги Таластагы окуяларды эскерүүсү

2010-жылы 6-7-апрелде Таласта Ички иштер министри Молдомуса Коңгайтиевди коргоп жүргөн жан сакчыларынын бири Маратбек (аты өзгөртүлдү) бизге ал окуялар кандайча өрчүп-өнүккөнүн айтып берди: “2010-жылы мен генерал Молдомуса Конгайтиевдин жан сакчысы […]

Профессор Сулайман Кайыповдун тарыхчы-журналист Арслан Койчиевге каяша каты: “Бизге баарынан мурда, кыргыздардын этностук монолиттүүлүгү керек”

Арслан иним, сенин жазгандарыңды окуп жүрөм. Откөндө эле ушул сайтка кандай сонун документтерди жарыяладың. Рахмат. Архив материалдарын “сүйлөтүү” жагынан кыйладан бери мыкты иштерди жасап келе жатасың. Жазуучулук, журналисттик менен тарыхчылыкты […]

Кыпчактар (кыргыздын кыпчак уруусу эмес) жана эл каттоо

Быйылкы эл каттоо маалында кыпчак маселеси кантээр экен деп аттым эле. Эл каттоо кийинкиге жылып, алар тууралуу чакан пост жазуунун кыябы келип турат. 1999-жылкы, анан 2009-жылкы эл каттоонун алдында жана […]

Кыргызстандын өкмөтү Кытайдын өкмөтүнө атайын нота жибериши зарылбы?

Кыргызстан тарыхы бир жактуу чагылдырылган ханзуча макала toutiao.com барагында жарык көргөн. 20.9.2016.   Евразия жана кыргыз тарыхы: Жаатташпастан, ынтымакка көпүрө салуу кезеңи Айрым кытайлык жана башка интернет макалаларындагы Борбордук Азия […]

Кыргыздын XIX кылымдагы ич ара бийлик, амал талашуу тарыхынан

1861-жылы бугу кыргыздарынын ага манабы, майор Качыбек Шералин дүйнөдөн кайтат. Орус акимчилиги анын ордуна бугу кыргыздарынын кичирээк тобунун өкүлүн дайындамакчы болот. Бир тууган Шералиндердин (Шералы бийдин уулдары) күйбөгөн жери күл […]

Видео – Бир сүйүүнүн тарыхы: Адилет Айтикеев акын Камбаралы Бобуловдун жаш жубайы өз досу менен кетип калганда жазган арман ырын Америкада жаңыртты

Бүгүн, 30-мартта АКШда жашаган жаш талант Адилет Айтикеев колуна домбра алып, унутулуп бараткан бир сүйүүнүн тарыхын кайра козгоду. Анан артынан ал сүйүүгө арналган ырды (сөзү Камбаралы Бобулов, обону Чубак Сатаевдики) […]

Каган Барс бек- кыргыз мамлекет башчысы

Барс бек каган VII кылымдын акыркы чейрегинен – VIII кылымдын башталыш мезгилинде Борбордук Азиядагы саясий кыйчалыш доорунда мамлекетибиздин эгемендүүлүгү үчүн күрөшкөн, өрнөктүү өмүр жол баскан, азырынча Орхон-Енисей жазма тарыхый булактарда […]

Елена Чаушескунун өмүрү жана трагедиясы

Аны «Красная императрица» деше турган. Анын кийим-кечек жасалгалары тууралуу легендалар жаралып, эбегейсиз байлыкка ээ экендиги аңыз кепке айланчу. Кездешкенде сый көрсөтүшкөнү менен, тымызын жек көрүшчү. Ошол каргашалуу 1989-жылдын 25-декабрында да […]

Хакастар 21-мартта “чыл пазы” майрамын белгилешет экен, кыргыздар качан “жыл ажыратты” майрамын белгилешет?

Бүгүн “Хакас маданияты” сайты билдиргендей Хакасия 21-мартта “чыл пазы” – “жыл башы” майрамын белгилешет экен. Бир тууган хакастар эзелтен эле жаңы жылды жаздын күн менен түн тогошкон күнүндө белгилешип келет. […]

“Тегиңди биле жүр, ал сени маңкуртчулуктан сактайт” же тегин билбеген сабатсыз тажик генералына кулак кагыш

Байыркы Шумерлер баяны же алардан белүнүп чыккан улуттар, уруулар жөнүндө (тарыхый эссе) Жер жүзүндө жашаган түрдүү элдер, улуттар, уруулар натары өзү эле же кокустан пайда боло калган жери жок. Алар […]

Кыяс Молдокасымов, тарыхчы: «Тарыхка араң тапкан акчабызды алдырып ийе жаздадык»

Белгилүү тарыхчы Кыяс Молдокасымов “Тарыхка араң тапкан акчабызды алдырып ийе жаздадык” аталышта өзүнүн “Фейсбуктагы баракчасына төмөндөгүдөй пост калтырды. “Бүгүн Жогорку Кеңешке чакырылдык. 8-маселе деп көптөн бери депутаттардан суранып жүрүп, Кытайдагы, […]

Түркияда Курманжан датканын элесине арналган иш-чара өткөрүлөт. “Датка”, “Алай ханышасы” наамын ким ыйгарган?

Түркияда Курманжан датканын элесине арналган иш-чара өткөрүлөт. Бул тууралуу Тышкы иштер министрлигинин басма сөз кызматы бүгүн, 21-январда билдирди. Алардын айтымында, Кыргызстандын Түркиядагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси Кубанычбек Өмүралиев Түркиянын […]

Бишкекке СССРдин баатыры Чолпонбай Түлөбердиевге эстелик орнотулат

Бул тууралуу 20-январда мамлекеттик сатып алуулардын порталына жарыяланды. Ага ылайык, «Бишкекасфальтсервис» муниципалдык ишканасы эстеликти жасоого тендер жарыялаган. Бул максатта 3,5 млн сом коротуу каралган. Эстелик колодон болуп, калыңдыгы – 1 […]

АКШ өлтүргөн Иран генералы Сулеймани учурунда аял министрди эмнеге аттырган эле?

Фарруху Парса – врач, мугалим, Ирандын билим берүүдөгү алгачкы аял министри. 1963-жылы Парса Иран парламентине депутат болуп шайланып, шах Пехлевиге ирандык аялдарга добуш берүү укугун берүү өтүнүчүн келтирип келген. 1968-жылы […]

Арслан Койчиев, тарыхчы: Кыргыз урууларынын жер чегин аныктоодогу ишмердиги үчүн Түлөберди баатыр Жамансарт уулунун аты бир районго берилиш керек

Түлөберди баатыр – өз заманынын эң көрүнүктүү уулдарынын бири, Совет дооруна чейинки тарыхыбыздагы чыгаан ишмер. Кыргыз урууларынын жер чегин аныктоодогу кызматы өлчөөсүз. Жер чегин аныктоодогу ишмердиги Совет жана пост-Советтик доордогу […]

Суу ташыгычтын уулу кантип Афганистандын королуна айланган?

Чыгыш өлкөлөрүндө, айрыкча мусулман мамлекеттеринде бийлик атадан балага калат деген түшүнүк калыптанып калган. Бирок, бул бардык эле учурда мындай боло бербесин тарыхтагы айрым фактылар жокко чыгарып тургансыйт. Кээде ата-теги өтө […]

Кыяз Молдокасымов, тарыхчы: “Өзбекстандык окумуштуу Курманжан датканы даңазалап жатса, Кыргызстандык жаш тарыхчы эмнеге каршы чыгат?”, – деп мени жек көргөндөр чыккан”

Белгилүү тарыхчы Кыяз Молдокасымов Ташкентке табылга издеп кеткенин, андан тапкандарын социалдык тармактарга жазып келет. Тарыхчынын жазгандарын  окуп, билбегендерибизди билип жатабыз. Бу жолу академик Хайдарбек Бабабеков менен маектешкенин “Фейсбуктагы” баракчасына жазып, […]

СССРдеги дарыяларды артка буруу аракеттери

Жакында республиканы союз учурунда чейрек кылым башкарган Турдакун Усубалиевдин 100 жылдыгы белгиленди. Анын тушунда жасалган оң жана терс иштерге калыс баа берүүнүн ордуна, курулай шаңдануу, ашыра көкөлөтүп мактоо сыяктуу далалаттар […]

Сатыкей баатыр баяны

Кылым карыткан кыргыз эли биздин заманга чейин канчалаган мезгилдин сыноосунан өтүп, башынан кандай гана оор күндөрдү кечирбеди. Элинин биримдигин, жеринин бүтүндүгүн сактаган ал үчүн канын-жанын аябаган баатырларыбыз мекен үчүн салгылашып, […]

Видео – Кыргызстандын көз карандысыздыгынын Декларациясы 1991-жылы 31-августта кабыл алынып калышынын башкы себепчиси Бегиш Аматов 70 жашта

Бегиш Аматов 70 жашта. Кыргызстандын көз карандысыздыгынын Декларациясы 1991-жылы 31-августта кабыл алынып калышынын башкы себепчиси болуп калуусуна беттегенин бербеген көктүгү, ар-намысы менен адалдыгы түрткү берген көрүнөт… Фильмдин авторлору Курманбек Рыспаев […]

Белгилүү тарыхчы Кыяз Молдокасымов Ташкенттеги архивден өз бабасын тапты. Окуясы эми укмуш…

Белгилүү тарыхчы Кыяз Молдокасымов Ташкентте архив карап жүргөнүнө көп болду. Бул жолу ал өзүнүн бабасын таап алганын өзүнүн “Фейсбуктагы” баракчасы аркылуу билдирди. Анда ал төмөндөгүдөй пост калтырды. «Атам Сатар. Чоң […]

Фото – Андропов жана Черненколор же эң соңку генсектердин балдарынын кийинки тагдырлары

Мурдагы мамлекет башчыларынын балдарынын кийинки тагдырлары тууралуу тема көп адамдарды кызыктырат. Азыркы кезде эл арасында азыраак маалымат берилгени — соңку лидерлер Юрий Андропов менен Константин Черненко болууда. Себеби, алар СССРди […]

Румынияны 24 жыл башкарган Николае Чаушескунун жашоосу жана өлүмү

Николае Чаушеску — 1965-жылдан 1989-жылга чейин Социалисттик Румыния Республикасын башкарган. Румыниялык варианттагы Иосиф Сталин сыяктуу болгон. Бийликтеги алгачкы жылдарында ал Румыния жарандарынын сүйүүсүнө чындап эле арзыган. Ал сүйүү, урматтоо сезимдери […]

Кемел Ашыралиев, коомдук ишмер: “Раззаковдун кызматтан кетүүсүнө Усубалиев эмес, Муканбет Исаев себепкер болгон…”

Эл алдында таза иштеген, бүткүл журтка жүзү жарык, учурда коомдогу окуяларга калыс пикирин айтып, кадыр күткөн аксакалдар саналуу. Алардын бири, чындыкты бурмалабай, жалтанбай айтып жүргөн Кемел Ашыралиевди Турдакун Усубалиевдин 100 […]

Тарыхчы Кыяз Молдокасымовдун Ташкенттен тапкан табылгалары

Белгилүү тарыхчы Кыяз Молдокасымов тарыхчы тууралуу Ташкенттен табылган жаңы табылгаларын “Фейсбуктагы”  баракчасы аркылуу пост калтырды. “Жакында кайрадан Ташкентке архивде иштегени барам. Көпчүлүктөн: “Ташкентке эле барып жатасың, жаңы нерсе таптыңбы?”, – […]

2019-жылы – Жуучи Улустун (Алтын Ордонун) 750 жылдыгы

Бул ногой элинин кылымдарды карытып келе жаткан эң мерчемдүү күндөрүнүн бири. Жуучи Улус, Уллы Улус – орто кылымдагы Евразиядагы эң ири мамлекет, азыркы тарыхта ал Алтын Ордо деген аталыш менен […]

Табылды Акеров, тарых илимдеринин кандидаты: “Чыңгыз Айтматов Осмоновго Е. Пирмаков Ю. Абдрахмановдун баласы деп айткан экен”

– Табылды мырза, 7-ноябрды дайыма майрам катары белгилеп келдик. Бирок, СССРдин кулаганына 30 жылдай болуп калды. Кыргызстан бүгүн эгемендүү өлкө. 7-ноябрь майрамы эмнеси менен белгилүү жана кайсы окуялар менен байланыштырсак […]

Видео – Каныбек Иманалиев: «Кыргыздын тарыхында Абдыкадыр Орозбеков гана биринчи спикер, биринчи премьер-министр, биринчи президент болгон, ал башкарган жылдары кыргыздын сабаттуулугу 1%дан 67%га көтөрүлгөн”

“Кыргыздын тарыхында Абдыкадыр Орозбеков гана биринчи спикер, биринчи премьер-министр, биринчи президент болгон, ал башкарган жылдары кыргыздын сабаттуулугу 1%дан 67%га чейин көтөрүлгөн», деп билдирди бүгүн, 1-ноябрда Жогорку Кеӊеште көрүнүктүү мамлекеттик жана […]

Видео – Апас Жумагулов: “Абдыкадыр Орозбеков алгач Кыргызстанды автономиялуу облус, кийин республика кылып түзүп, 12 жыл башкарган феномен”

“Абдыкадыр Орозбеков алгач, 1925-жылы Кыргызстанды автономиялуу облус кылып түзүп, кийин аны автономиялуу республикага айлантып, 12 жыл башкарган феномен”, – деп билдирди бүгүн, 1-ноябрда Жогорку Кеӊеште көрүнүктүү мамлекеттик жана коомдук-саясый ишмер […]

Видео – Медеткан Шеримкулов: “Абдыкадыр Орозбеков Кыргыз элинин 1-президенти катары 12 жыл өлкөнү башкарганда, Кыргызстандын территориясы улам көбөйүп олтурган”

Бүгүн, 1-ноябрда Жогорку Кеӊеште көрүнүктүү мамлекеттик жана коомдук-саясый ишмер Абдыкадыр Орозбековдун 130 жылдык маарекесине арналган илимий-тажрыйбалык конференция өтүп жатат. Ага катышкан “легендарлуу парламенттин” төрагасы Медеткан Шеримкулов “Абдыкадыр Орозбеков Кыргыз элинин […]

“Легендарлуу парламенттин” легендарлуу төрагасы

Биз союз мезгилинде окуп, калыптанып калгандар 80-жылдардын орто ченинен карай кандайдыр бир көңүл калгандык, келечекке бүдөмүктөп, коммунизмдин бийик идеалдары бизди анча ишендире бербей, идеологияны тейлеген (Москвадан) адамдардын сүйлөгөн сөздөрүнөн, жазган […]

Көрөгөч көсөмдүн мааракесине маани беришер бекен?

Мезгил баарына тараза. Мезгил баарына күбө. Мезгил баарына ортоктош. Элден өткөн калыс жок деп коёт. Анткени, эл татыктуу адамын эзелтеден бери электен өткөрүп келет. Минтип сөз учугун улаганыбыздын да жөнү […]

Видео – Билим Берүү министри Каныбек Исаков белгилүү окумуштууга эмнелерди берип жиберген?

Бүгүн, 19-октябрда, «Манас жана Чыңгыз Айтматов Улуттук академиясында тарых илимдеринин доктору, профессор Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдык мааракесине жана 50 жылдык илимий ишмердигине арналган «Манас таануунун, кыргыз таануунун жана Ата Мекен […]

Видео – Кыяс Молдокасымов, профессор: “Ташманбет Кененсариев Кокон хандыгы, оторчулук доору жана белгилүү инсандардын тарыхын изилдөө боюнча эң алдыңкы сапта турган окумуштуу”

Бүгүн, 19-октябрда, «Манас жана Чыңгыз Айтматов Улуттук академиясында тарых илимдеринин доктору, профессор Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдык мааракесине жана 50 жылдык илимий ишмердигине арналган «Манас таануунун, кыргыз таануунун жана Ата Мекен […]

Видео – Тынчтыкбек Чоротегин, профессор: «Кыргызстан Россияга өз ыктыяры менен кошулган деген калп идеологияны элге Турдакун Усубалиев ойлоп таап, таңуулаган”

Бүгүн, 19-октябрда, «Манас жана Чыңгыз Айтматов Улуттук академиясында тарых илимдеринин доктору, профессор Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдык мааракесине жана 50 жылдык илимий ишмердигине арналган «Манас таануунун, кыргыз таануунун жана Ата Мекен […]

“Шолоховдун жолдош Ежовдун аялы менен интимдик байланышы катталды”

25 жашында өзүнүн «Тынч Дон» романы менен атак-даңкка ээ болгон Михаил Шолохов советтик адабияттын жылдызына гана айланбастан, советтик аялдардын арзуу-кыялына да айланган. Алардын бири ошол кездеги мамлекеттик коопсуздук боюнча эл комиссары […]

Тарыхка тактык киргизген окумуштуу

Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдыгына карата. Мен Ташманбет Кененсариевдин бир тууган иниси Эрманбет менен Улуттук университеттин тарых факультетинде сырттан бирге окугам. Ошондон улам бул кишини жашымдан бери жердеш катары да, тарыхчы […]