Шаршемби, 22 Январь, 2020 - 12:52
KYRGYZTODAY.KG Кыргызстан бүгүн

Рубрика боюнча архив: ТАРЫХ

Түркияда Курманжан датканын элесине арналган иш-чара өткөрүлөт. “Датка”, “Алай ханышасы” наамын ким ыйгарган?

Түркияда Курманжан датканын элесине арналган иш-чара өткөрүлөт. Бул тууралуу Тышкы иштер министрлигинин басма сөз кызматы бүгүн, 21-январда билдирди. Алардын айтымында, Кыргызстандын Түркиядагы атайын жана ыйгарым укуктуу элчиси Кубанычбек Өмүралиев Түркиянын […]

Бишкекке СССРдин баатыры Чолпонбай Түлөбердиевге эстелик орнотулат

Бул тууралуу 20-январда мамлекеттик сатып алуулардын порталына жарыяланды. Ага ылайык, «Бишкекасфальтсервис» муниципалдык ишканасы эстеликти жасоого тендер жарыялаган. Бул максатта 3,5 млн сом коротуу каралган. Эстелик колодон болуп, калыңдыгы – 1 […]

АКШ өлтүргөн Иран генералы Сулеймани учурунда аял министрди эмнеге аттырган эле?

Фарруху Парса – врач, мугалим, Ирандын билим берүүдөгү алгачкы аял министри. 1963-жылы Парса Иран парламентине депутат болуп шайланып, шах Пехлевиге ирандык аялдарга добуш берүү укугун берүү өтүнүчүн келтирип келген. 1968-жылы […]

Арслан Койчиев, тарыхчы: Кыргыз урууларынын жер чегин аныктоодогу ишмердиги үчүн Түлөберди баатыр Жамансарт уулунун аты бир районго берилиш керек

Түлөберди баатыр – өз заманынын эң көрүнүктүү уулдарынын бири, Совет дооруна чейинки тарыхыбыздагы чыгаан ишмер. Кыргыз урууларынын жер чегин аныктоодогу кызматы өлчөөсүз. Жер чегин аныктоодогу ишмердиги Совет жана пост-Советтик доордогу […]

Суу ташыгычтын уулу кантип Афганистандын королуна айланган?

Чыгыш өлкөлөрүндө, айрыкча мусулман мамлекеттеринде бийлик атадан балага калат деген түшүнүк калыптанып калган. Бирок, бул бардык эле учурда мындай боло бербесин тарыхтагы айрым фактылар жокко чыгарып тургансыйт. Кээде ата-теги өтө […]

Кыяз Молдокасымов, тарыхчы: “Өзбекстандык окумуштуу Курманжан датканы даңазалап жатса, Кыргызстандык жаш тарыхчы эмнеге каршы чыгат?”, – деп мени жек көргөндөр чыккан”

Белгилүү тарыхчы Кыяз Молдокасымов Ташкентке табылга издеп кеткенин, андан тапкандарын социалдык тармактарга жазып келет. Тарыхчынын жазгандарын  окуп, билбегендерибизди билип жатабыз. Бу жолу академик Хайдарбек Бабабеков менен маектешкенин “Фейсбуктагы” баракчасына жазып, […]

СССРдеги дарыяларды артка буруу аракеттери

Жакында республиканы союз учурунда чейрек кылым башкарган Турдакун Усубалиевдин 100 жылдыгы белгиленди. Анын тушунда жасалган оң жана терс иштерге калыс баа берүүнүн ордуна, курулай шаңдануу, ашыра көкөлөтүп мактоо сыяктуу далалаттар […]

Сатыкей баатыр баяны

Кылым карыткан кыргыз эли биздин заманга чейин канчалаган мезгилдин сыноосунан өтүп, башынан кандай гана оор күндөрдү кечирбеди. Элинин биримдигин, жеринин бүтүндүгүн сактаган ал үчүн канын-жанын аябаган баатырларыбыз мекен үчүн салгылашып, […]

Видео – Кыргызстандын көз карандысыздыгынын Декларациясы 1991-жылы 31-августта кабыл алынып калышынын башкы себепчиси Бегиш Аматов 70 жашта

Бегиш Аматов 70 жашта. Кыргызстандын көз карандысыздыгынын Декларациясы 1991-жылы 31-августта кабыл алынып калышынын башкы себепчиси болуп калуусуна беттегенин бербеген көктүгү, ар-намысы менен адалдыгы түрткү берген көрүнөт… Фильмдин авторлору Курманбек Рыспаев […]

Белгилүү тарыхчы Кыяз Молдокасымов Ташкенттеги архивден өз бабасын тапты. Окуясы эми укмуш…

Белгилүү тарыхчы Кыяз Молдокасымов Ташкентте архив карап жүргөнүнө көп болду. Бул жолу ал өзүнүн бабасын таап алганын өзүнүн “Фейсбуктагы” баракчасы аркылуу билдирди. Анда ал төмөндөгүдөй пост калтырды. «Атам Сатар. Чоң […]

Фото – Андропов жана Черненколор же эң соңку генсектердин балдарынын кийинки тагдырлары

Мурдагы мамлекет башчыларынын балдарынын кийинки тагдырлары тууралуу тема көп адамдарды кызыктырат. Азыркы кезде эл арасында азыраак маалымат берилгени — соңку лидерлер Юрий Андропов менен Константин Черненко болууда. Себеби, алар СССРди […]

Румынияны 24 жыл башкарган Николае Чаушескунун жашоосу жана өлүмү

Николае Чаушеску — 1965-жылдан 1989-жылга чейин Социалисттик Румыния Республикасын башкарган. Румыниялык варианттагы Иосиф Сталин сыяктуу болгон. Бийликтеги алгачкы жылдарында ал Румыния жарандарынын сүйүүсүнө чындап эле арзыган. Ал сүйүү, урматтоо сезимдери […]

Кемел Ашыралиев, коомдук ишмер: “Раззаковдун кызматтан кетүүсүнө Усубалиев эмес, Муканбет Исаев себепкер болгон…”

Эл алдында таза иштеген, бүткүл журтка жүзү жарык, учурда коомдогу окуяларга калыс пикирин айтып, кадыр күткөн аксакалдар саналуу. Алардын бири, чындыкты бурмалабай, жалтанбай айтып жүргөн Кемел Ашыралиевди Турдакун Усубалиевдин 100 […]

Тарыхчы Кыяз Молдокасымовдун Ташкенттен тапкан табылгалары

Белгилүү тарыхчы Кыяз Молдокасымов тарыхчы тууралуу Ташкенттен табылган жаңы табылгаларын “Фейсбуктагы”  баракчасы аркылуу пост калтырды. “Жакында кайрадан Ташкентке архивде иштегени барам. Көпчүлүктөн: “Ташкентке эле барып жатасың, жаңы нерсе таптыңбы?”, – […]

2019-жылы – Жуучи Улустун (Алтын Ордонун) 750 жылдыгы

Бул ногой элинин кылымдарды карытып келе жаткан эң мерчемдүү күндөрүнүн бири. Жуучи Улус, Уллы Улус – орто кылымдагы Евразиядагы эң ири мамлекет, азыркы тарыхта ал Алтын Ордо деген аталыш менен […]

Табылды Акеров, тарых илимдеринин кандидаты: “Чыңгыз Айтматов Осмоновго Е. Пирмаков Ю. Абдрахмановдун баласы деп айткан экен”

– Табылды мырза, 7-ноябрды дайыма майрам катары белгилеп келдик. Бирок, СССРдин кулаганына 30 жылдай болуп калды. Кыргызстан бүгүн эгемендүү өлкө. 7-ноябрь майрамы эмнеси менен белгилүү жана кайсы окуялар менен байланыштырсак […]

Видео – Каныбек Иманалиев: «Кыргыздын тарыхында Абдыкадыр Орозбеков гана биринчи спикер, биринчи премьер-министр, биринчи президент болгон, ал башкарган жылдары кыргыздын сабаттуулугу 1%дан 67%га көтөрүлгөн”

“Кыргыздын тарыхында Абдыкадыр Орозбеков гана биринчи спикер, биринчи премьер-министр, биринчи президент болгон, ал башкарган жылдары кыргыздын сабаттуулугу 1%дан 67%га чейин көтөрүлгөн», деп билдирди бүгүн, 1-ноябрда Жогорку Кеӊеште көрүнүктүү мамлекеттик жана […]

Видео – Апас Жумагулов: “Абдыкадыр Орозбеков алгач Кыргызстанды автономиялуу облус, кийин республика кылып түзүп, 12 жыл башкарган феномен”

“Абдыкадыр Орозбеков алгач, 1925-жылы Кыргызстанды автономиялуу облус кылып түзүп, кийин аны автономиялуу республикага айлантып, 12 жыл башкарган феномен”, – деп билдирди бүгүн, 1-ноябрда Жогорку Кеӊеште көрүнүктүү мамлекеттик жана коомдук-саясый ишмер […]

Видео – Медеткан Шеримкулов: “Абдыкадыр Орозбеков Кыргыз элинин 1-президенти катары 12 жыл өлкөнү башкарганда, Кыргызстандын территориясы улам көбөйүп олтурган”

Бүгүн, 1-ноябрда Жогорку Кеӊеште көрүнүктүү мамлекеттик жана коомдук-саясый ишмер Абдыкадыр Орозбековдун 130 жылдык маарекесине арналган илимий-тажрыйбалык конференция өтүп жатат. Ага катышкан “легендарлуу парламенттин” төрагасы Медеткан Шеримкулов “Абдыкадыр Орозбеков Кыргыз элинин […]

“Легендарлуу парламенттин” легендарлуу төрагасы

Биз союз мезгилинде окуп, калыптанып калгандар 80-жылдардын орто ченинен карай кандайдыр бир көңүл калгандык, келечекке бүдөмүктөп, коммунизмдин бийик идеалдары бизди анча ишендире бербей, идеологияны тейлеген (Москвадан) адамдардын сүйлөгөн сөздөрүнөн, жазган […]

Көрөгөч көсөмдүн мааракесине маани беришер бекен?

Мезгил баарына тараза. Мезгил баарына күбө. Мезгил баарына ортоктош. Элден өткөн калыс жок деп коёт. Анткени, эл татыктуу адамын эзелтеден бери электен өткөрүп келет. Минтип сөз учугун улаганыбыздын да жөнү […]

Видео – Билим Берүү министри Каныбек Исаков белгилүү окумуштууга эмнелерди берип жиберген?

Бүгүн, 19-октябрда, «Манас жана Чыңгыз Айтматов Улуттук академиясында тарых илимдеринин доктору, профессор Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдык мааракесине жана 50 жылдык илимий ишмердигине арналган «Манас таануунун, кыргыз таануунун жана Ата Мекен […]

Видео – Кыяс Молдокасымов, профессор: “Ташманбет Кененсариев Кокон хандыгы, оторчулук доору жана белгилүү инсандардын тарыхын изилдөө боюнча эң алдыңкы сапта турган окумуштуу”

Бүгүн, 19-октябрда, «Манас жана Чыңгыз Айтматов Улуттук академиясында тарых илимдеринин доктору, профессор Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдык мааракесине жана 50 жылдык илимий ишмердигине арналган «Манас таануунун, кыргыз таануунун жана Ата Мекен […]

Видео – Тынчтыкбек Чоротегин, профессор: «Кыргызстан Россияга өз ыктыяры менен кошулган деген калп идеологияны элге Турдакун Усубалиев ойлоп таап, таңуулаган”

Бүгүн, 19-октябрда, «Манас жана Чыңгыз Айтматов Улуттук академиясында тарых илимдеринин доктору, профессор Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдык мааракесине жана 50 жылдык илимий ишмердигине арналган «Манас таануунун, кыргыз таануунун жана Ата Мекен […]

“Шолоховдун жолдош Ежовдун аялы менен интимдик байланышы катталды”

25 жашында өзүнүн «Тынч Дон» романы менен атак-даңкка ээ болгон Михаил Шолохов советтик адабияттын жылдызына гана айланбастан, советтик аялдардын арзуу-кыялына да айланган. Алардын бири ошол кездеги мамлекеттик коопсуздук боюнча эл комиссары […]

Тарыхка тактык киргизген окумуштуу

Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдыгына карата. Мен Ташманбет Кененсариевдин бир тууган иниси Эрманбет менен Улуттук университеттин тарых факультетинде сырттан бирге окугам. Ошондон улам бул кишини жашымдан бери жердеш катары да, тарыхчы […]

Видео – Ташманбет Кененсариев, профессор: “Москвага барганда атамдын айткан сөзү алигүнчө эсимде. Ал сөзү академиктерге да жаккан”

Кыргызстандын XIX кылымдагы жана Кокон хандыгы тарыхы боюнча адистердин бири, тарых илиминин доктору, профессор Ташманбет Кененсариевдин 70 жылдык мааракесине арналган эл аралык илимий конференция жана «Кыргызстан оторчулук доорунда» деген аталыштагы […]

Бегиш Ааматов: “Дүйнөнү дүңгүрөткөн Чыңгыз хан кыргыз болгон”

Уландысы. Башталышы ишемби, 12-октябрь күнү жарыяланган. ТӨРТ УЛУС ТАРЫХЫ  Жогорудагы «Ай батып, күнгө ордун берээрге жакын калганда ал кудум эле куйругун шыйпаңдаткан сары ит сыяктуу шашыла чыгып кетчү; кетип баратканда […]

Бегиш Ааматов: “Дүйнөнү дүңгүрөткөн Чыңгыз хан кыргыз болгон”

Редакциядан: Бегиш Ааматов аксакалды көпчүлүк тааныйт. Ал СССР кезинде райкомдун катчысы, Ош обкомунун бөлүм башчысы, Жогорку партиялык мектептин бүтүрүүчүсү, Кыргыз ССРинин Жогорку Кеңешинин депутаты болгон. Ал эми 1991-жылы Кыргызстандын көз […]

Келдибек Ниязов, КР эл артисти: Турдакун Усубалиев эки сөзү менен көлдүн үстүн кантип тартипке келтирген?

80-жылдардын орто чени болсо керек, баягы эле толбогон планды толтурабыз деп көлгө жөнөп калдык, сентябрь айынын ортосу болуп калган. Жетекчибиз Эстебес Турсуналиев. Эстекени барган жердин баары сыйлап турчу эле. Чолпон-Атанын […]

Муграб кыргыздын жери экенин далилдеген факты чыкты!

1925-жылы май айында РСФСР ББАКтын чечими менен Кара-Кыргыз автономиялуу областынын «кара» деген сөзү алынып, «Кыргыз автономиялуу» областы болуп өзгөргөн. Ошол жылдагы, тактап айтканда, азыркы Кыргызстандын алгачкы түзүлгөн саясий картасы Интернет […]

Трамптардын үч мууну: же үй-бүлөлүк империянын жаралыш тарыхы

Фридрих Трамп: алтын иштеткендердин акчасын алуу Трамптардын тукумунан Американы багынтууга АКШнын азыркы президентинин чоң атасы – Фридрих Трамп киришкен. Балалык чагы Германиядагы вино жасашкан чакан кыштакчада өткөн өспүрүм өз мекенинде […]

Депутат Зулпукаров маданият министри Жаманкуловдон “экзамен” алды. Ал Алымбек Датканы билбей калдыбы?

Алымбек Датканын 220-жылдык мааракесин белгилөө ноябрь айынын башында өткөрүү болжолдонууда. Бул тууралуу бүгүн Жогорку Кеңештин бүджет жана каржы боюнча комитетинин жыйынында маданият, маалымат жана туризм министри Азамат Жаманкулов айтты. Салтанатты […]

Гитлердин ойношу, советтик шпионка, же фюрердин сүйүктүү актрисасы Ольга Чехова жөнүндө баян

Ольга Чехованын ысымына көп легендалар байланышкан. Батыш басма сөзүндө аны «шпион, Гитлерди жетектеп алган» деп жазышкан. Аны СССРге фюрердин ден соолугу жана Германиянын согуштук маанайы тууралуу маалыматтарды берип турат дешчү. […]

Мамлекеттүүлүк башатындагы өрнөктүү инсан. Абдыкадыр Орозбековдун туулган күнүнүн 130 жылдыгына карата

Абдыкадыр Орозбеков Кыргызстандын мамлекет болуп түзүлүшүнө жана калыптанышына кыргыз элинин бүткүл советтик өлкөлөр менен бирге социалисттик коомду куруу ишине катышуусуна, анын басмачылар менен күрөшүү, жер реформасын ишке ашыруу, колхоздоштуруу, райондорду […]

300 төөгө жүктөлүп, жерге көмүлгөн Чыңгыз хандын алтындары алигүнчө изделүүдөбү?

Ысык-Көл облусунун Түп районуна караштуу Ак-Булак айылынан эки чакырым алыс жайгашкан жерде айтылуу Чыңгыз хандын алтындары 300 төөгө жүктөлүп, жерге катылганы жөнүндө уламыш ушул убакка чейин айтылып келет. Бу жолу […]

Ванга болгондо, жашоо жыргал болмок…

Адам жакшы иштерди жасоо үчүн жаралган. Ар бир жаман иш жазасыз калбайт. Эгер бирөөгө жамандык кылган адамга жамандык келбесе, анда ал анын укум-тукумуна өтүп кетет” (Ванганын айткандарынан) Наристе чагы Ванга […]

Талгат Нигматулин – көп кырдуу талант

Советтик киноэкран жылдызына айланган Талгат Нигматулин аз жашады. Бирок артында кинодо гана эмес, көп тармактарда из калтырды… Талгат Нигматулиндин өмүр баянында көп ак тактар калган, ар түркүн айтылган фактылар да […]

Өлүмү табышмак жараткан Генрих Мюллер

Үчүнчү Рейхтин мамлекеттик жашыруун полициясынын (гестапо) жетекчиси, ССтин группенюрери, полициянын генерал-лейтенанты Генрих Мюллердин тагдырын XX кылымдын табышмактарынын бири (!) десек болот. Ал 1900-жылы 28-апрелде Мюнхенде туулганы, биринчи дүйнөлүк согуш учурунда […]

Турдакун Усубалиевди төпөштөгөн Ыдырыс

Турдакун Усубалиев Кыргызстан Коммунистик Партиясынын Борбордук комитетинин биринчи катчысы болуп 25 жыл иштеди. Жалпак тил менен айтканда кыргыз элине 25 жыл «падыша» болду. Бул жылдар аралыгында (ага чейин деле) Т.Усубалиевдин […]

Улуу улустун атасы

Быйыл улуу улус – кайраттуу Алтын Ордонун курулганына 750 жыл толду. Буга байланыштуу Казакстандын президенти Касым-Жомарт Токаевдин Алтын Ордонун 750 жылдыгын баркына жараша жакшылап белгилөөнү жана мамлекеттин негиздөөчүсү Жучу хан […]

Адамзаттын жашоо маңызын изилдеген философ Томас Гоббс тууралуу кызыктуу маалыматтар

“Ара төрөлсө да 91 жашка чыккан” Томас Гоббс XVII кылымдагы эң ири англиялык философ. Ара төрөлгөн. Испан армиясы Англияга жакындап келе жатат деген кабарды угуп тынчсызданган энеси аны эрте төрөп коёт. […]

Кыргыздар тажиктерге Каратегин чөлкөмүн берип, мамлекет куруп алууга мүмкүнчүлүк берген

Кыргызстанда чек ара маселеси Акаев-Бакиев доорунан бери эле өтө талаштуу, чырлуу маселелердин бири болуп келатат. Бирок, анын өзөгү тээ мурда СССР мамлекети курулуп баштаган өткөн кылымдын 20-жылдарына барып такалат. 1918-жылы […]

Президенттин ата-теги ким?

Үстүбүздөгү жылдын 20-июнунда Кыргызстандын Ысык-Көл облусунун 80 жылдыгы айтылуу Каркыра жайлоосунда чоң салтанат менен белгиленди. Бул мааракеге Бишкектен чакырылган меймандардын катарында мен дагы барып калдым. Убагында Көкөтөй бабабыздын ашы өткөн […]

Ата-Журттан алыс калган тагдырлар

Айтылуу Ала-Бука жергесиндеги кутчу-кушчу уруусунан чыккан Эсенгелди байдын алтынчы уулу Эрбайдын Осмону Кочкоралы, Үкүш, Сүйүнбек аттуу үч уулу менен эл катары “Күйгүмөн” айылында жай турмушта жашоо өткөрүп жаткан кез эле. […]

Усубалиев диктатор болгон эмес, тактеке болгон

Комузун Москва черткен Белгилүү адабий сынчы, омоктуу окумуштуу Салижан Жигитов менен публицист Алым Токтомушевдин бул маеги учурда Турдакун Усубалиевди кыргыз элинин пайгамбары көрсөткөн тарыхка кылчайбас тазбайматтарды артка кайрылып ой калчатабы, […]

Баш сөөгү Кунсткамерада калган Хаджи-Мурат

Айрым учурларда XIX кылымдын классиктери тарабынан жазылган, Дагестандын улуттук баатырына айланган Хаджи-Мурат Хунзахскийдин улуту ким экендиги так эмес деген пикирлерди угуп  калууга болот. Аварлык Хаджи Мурат Адегенде тоолуу Дагестанда XIX […]

Калык Акиевдин биз билбеген, элге өтөгөн эмгектери

Көп кырдуу талант Калык Акиев Жез таңдай акын, айтылуу дастанчы, обончу, комузчу, эл артисти Калык Акиев 1883-жылы Жумгалдын Кара-Ой деген жеринде туулган. Тубаса талант бала чагынан оор күндөрдү башынан өткөрүп, […]

Манастын тулга ташынын үлгүсү табылды

Кочкор районунун Ийри-Суу аймагындагы Кара-Кол суусунун түндүк капталынан Соң-Көлдөгү Манастын тулга ташынын байыркы үлгүсү табылды. Өткөн жылы (30-июль, 2018-жылы) Жусуп Баласагын атындагы Кыргыз Мамлекеттик университетинин окутуучусу, астроном Абакир Калыбеков, тарых […]

Кыргыз эли Кененсары ханды кантип жеңген?

Тарых бул элибиздин басып өткөн жолун чагылдырган күзгүсү. Тарыхтын татаал жолунда ата-бабаларыбыздын биз сыймыктанарлык ишине көкүрөк кере сыймыктанып алардын жолун андан ары улоого, айрым кемчиликтерин эске алып болтурбоого үйрөтөт. Өз […]