Дүйшөмбү, 6 Июль, 2020 - 22:51
KYRGYZTODAY.KG Кыргызстан бүгүн

Рубрика боюнча архив: ТАРЫХ

Видео – Каныбек Иманалиев: “Байыркы доордо биздин чөлкөмдө 7 кагандык болсо, азыр Кыргызстан менен Кытай калды”

Азыркы он эки айлык жана он эки жылдык ай-жыл календарынын чыныгы ээси – кыргыз эли. Ошондуктан, аны ЮНЕСКОдо кыргыз элинин руханий материалдык эмес баалуулугу катары каттоодон өткөрүү керек. Бул тууралуу […]

Абдувахаб Мониев: Сыймык эмне, “баатырың” ким, Кыргызстан!?

Президентке ачык кат Өткөн жылдын ноябрында атактуу партиялык-мамлекеттик ишмер Султан Ибраимовдун 90 жылдык маарекесине арналган жыйында Кыргыз Республикасынын президенти Сооронбай Жээнбековдун  “Султан Ибраимовго “Кыргыз Республикасынын Баатыры” наамын беришибиз керек” дегенин […]

Сулуулугу аңызга айланган, өлүмү сырдуу Акмөөр…

Аялзат сулуулугунун символу болгон Акмөөр жөнүндө эл оозунда көп айтылып келет. Ал тууралуу көркөм чыгармалар жазылып, кино тартылып, анда көбүнчө Акмөөрдүн Болотко жетпей калганы, аргасыздан Жантай ханга башын байлашы тууралуу […]

Борис Годунов же жан-жөкөрдөн падышага айлануу

Годуновдордун тукуму татар князынан башталган. Орус ак сөөктөрүнүн арасында өз тукумун ар кандай чет элдиктерден санжыралоо модалуу болчу. Алар адегенде Москва князына, андан соң орус государына кызматка өтүшкөн. Годуновдор – […]

Согуш ардагери: Атамбаев бизди аябай капа кылган…

Республикалык Баткен согушунун ардагерлер кеңешинин төрагасы Канат Бакалов өлкөнүн айрым тургундары 1999-2000-жылдары Баткенде эмне болгондугун билбей тургандыгын айтты. Согуш болгон жылдары ЖМК тарабынан калкка объективдүү маалымат жеткирүү чабал жүргүзүлгөн. Анын […]

100 жылдан кийинки жолугушуу

Өзбек ажосу Юлдаш Ахунбабаев кыргыздын күйөө баласы Бир топ жыл болуп калды, Кара-Кулжа айлынын Буйга айылына иш сапар менен барып калганбыз. Ошол айылдын Асан Боронбаев баш болгон аттуу-баштуу адамдардан Өзбекстандын […]

Кытайдын атактуу архитекторунун эмгегинен жаралган мечит

Ысык-Көл облусунда кылым карыткан кызыктуу жайлар көп. Андай жайлар Каракол шаарында да бар. Биз Каракол шаарынын 150 жылдыгына карата кылым карыткан курулуштар тууралуу маалыматтарды бермекчибиз. Бул жолу алардын бири- мусулманчылыкта […]

Чолпонбек Абыкеев, жазуучу: Эмне болдук? Эмне кылуу керек?

Өз алдыбызча эгемен мамлекет болгонубузга 30 жылга чукулдаган сайын Сталинди көп эстейм. 30 жылда Сакем жок жерден СССР деген империяны жаратпады беле.Баарыбызга түшүнүктүү болуш үчүн 1920-1950-жылдардагы Кыргызстандын тарыхын эле кайра […]

Калыгул Бай уулу – XIX кылымдын олуясы

Дүйнөдө турмуштун талуун жана татаал маселелерин талдай билип, башкалар көрбөгөндү көрө билген, доордун добушун тыңшап, тамырын кармаган нечен бир акылгөйлөр өткөн. Бирок ошол орошон ойчулдар менен даркан даанышмандардын арасында да […]

1990-жыл… Ош шаары, Өзгөндөгү апаат… же Ажонун атасы – Шарип акенин бейнеси туурасындагы кечиккен учкай кеп

“Өмүр бизден өтүп кетсе, эл эмгектен эскерсин” Аалы Токомбаев Адам баласынын улуулугу, анын көзү эбак өтүп кетсе да ал туурасында тирүүлөр арасында жылуу сөздүн айтылып келгенинде деп билем. Бул ирет, […]

Тарыхка төңкөрүш аркылуу кирген Пиночет

«Терең ойлоп, салмактап көрүшсө – менин жакшы жагым көп». Карылыктын кыл чокусуна келген, ак чач, ак көңүл абышка: «Эгерде терең ойлоп, салмактап көрүшсө – менин жакшы жагым көп экендигин билишет. […]

Сабыр Муканбетов, коомдук ишмер: “Ырайың суук болсо – күзгүнү тепкенден не пайда?”

– Сабыр байке, өткөн сандагы кыргыз-орус мамилелери тууралуу маекти уланталы деп турам. Коммунистик идеология банкрот бопуп, СССР деген улуу держава кыйрап, 15 өз алдынча мамлекеттер пайда болгонуна чейрек кылымдан ашты. […]

Жолдош Султанов, аюрвед илиминин доктору: ” Тибеттеги кыргыздар 160 жашка чейин жашашат”

—Жолдош мырза, Тибет, Индияны кыдырып, санскрит жазмасын окуп келдиңиз, сөздү ушундан баштасаңыз? —Санскриттен баштасак, аталган жазма накта биздин тилде жазылган деп айтсам жаңылышпайм. Сүйлөмдөрдүн куралышы, сөздөрдүн уңгусу накта эле азыркы […]

Тарыхчылар Ташкен архивин аңтармакчы

  Учурдагы көрүнүктүү тарыхчы-окумуштуулар, тарых илимдеринин докторлору Ташмамат Кененсариев менен Кыяс Молдокасымов Кыргызстандын жана кыргыз улут тарыхын изилдөөгө жаңы дем менен киришти. Эски Ташкен шаарынын бай архивин аңтарып, кыргыз тарыхынын […]

Жоош – элдин уюткусу

Улуу “Манас” эпосунда: “Каңды, тейит, муңгушту, Катарыңдан таштабай, Карайлаттың байкушту” – деген саптар бар. Кайсы бир кыйчалышта Чубак баатыр абасы Бакай акылманга ушинтип кайрылат… Ал эми биринчи бөлүгү 1503-1514-жылдары, а […]

Кыргыз Республикасынын Герби бүгүн 25 жашка толду

25-жыл мурда- 1994-жылы 14-январь күнү Жогорку Кеңештин депутаттары  өздөрүнүн токтому менен көз карандысыз Кыргыз Республикасынын  мамлекеттик белгиси-Мамлекеттик герби кабыл алынган. Герб кандайча түзүлгөн жана кабыл алынган? Бул тууралуу ИИМдин Басма […]

Көкөнбек бий – Памирдин миңбашысы!

Памирдеги Көкөнбек миңбашы боюнча тарыхый маалымат 2016-жылы «Де-Факто» гезитинин №46-санына (303) чыккан. Автору «Памир Манас» деген менин псевдоним менен жарыяланганын баса белгилей кетейин. Мен учугун чубаган жогорудагы чакан эмгек тарыхчылардын […]

Борбор Азиянын улуу айымдары

Борбор Азия чыгаан улуу айымдарга бай. Алардын ар бири тарыхта очпөс изин калтырган. Кийинки муундар болсо аларга дагы кылымдар бою ыраазычылыгын айтып, унутка калтырбайт. Томирис Сак элинин массагет уруусунун ханышасы. […]

Түрк тектүү орус падышалары

17-кылымдын жарымына чейин орус тактысын таза татар кандуу хандар ээлеп келген. Иван Грозный Иоанн IV (Грозный) князь Василий жана Елена Глинскаянын улуу баласы. Иван Грозныйдын апасы литивалык ханбийке деп саналат, […]

Новосибирск университетинин археологдору байыркы Энесайлык кыргыздардын күмбөздөрүн табышты

Россиянын Новосибирск мамлекеттик университетинин окумуштуулары жана археологдору Энесай кыргыздарына таандык жаңы археологиялык эстеликтерди табышкан. Таштык маданиятына караштуу 80ден ашуун күмбөздөрдү Хакасия Республикасынын  Энесай дарыясынын сол жээгинен казып чыгышкан. Новосибирск мамлекеттик […]

Ниязалы, Эркесары, Шекербек

Эркесары Бекбасар уулу Талас өрөөнүндөгү Калба деген жерде, 1884-жылы жарды-кембагалдын үй-бүлөсүндө туулса дагы жаш күнүнөн тартып эле, козу кайтарса да колунан комуз түшүрбөйт. Тогуз жашка чыкканда Стамбекке шакирт болуп андан […]

“Тарыхый эс тутум: саясий репрессиялар жана анын кесепети” деген аталыштагы Эл аралык илимий конференция болуп өттү

Бүгүн, 6-ноябрда Улуттук Илимдер академиясында “Тарыхый эс тутум: саясий репрессиялар жана анын кесепети” деген аталыштагы Эл аралык илимий конференция болуп өттү. Бул тууралу УИАнын Эл аралык кызматташуу жана коомчулук менен байланыш бөлүмү […]

Кыргыз дөөлөттөрүнүн сыры кылымдарда

Эгемен Кыргыз Республикасы жакын арада эле өзүнүн III Бүткүл Дүйнөлүк көчмөндөр оюнун эң жогорку жетишкендикте, абройдо өткөрүп алганга жетишти. Мындай чоң, эл аралык деңгээлдеги иш чарага узун элдин уз-усталары, кыйырлуу […]

Эрих Мария Ремарк генийби, уурубу, же аферистпи?

Атактуу жазуучу Эрих Мария Ремарктын өмүрүнөн алынган айрым анча белгисиз фактылар XX кылымдын адабияты жана искусствосу мезгил өткөн сайын бизден улам алыстап баражатат. Тарыхый фактыларды айтпаганда, адабият жана искусстводогу орун […]

Эртең Улуттук илимдер академиясында “Тарыхый эс тутум: саясий репрессиялар жана анын кесепети” аттуу эл аралык илимий конференция өтөт

Эртең, 6-ноябрда Улуттук илимдер академиясынын чоң жыйындар залында “Тарыхый эс тутум: саясий репрессиялар жана анын кесепети” деген аталыштагы эл аралык илимий конференция өтөт. Иш-чарага Кыргыз республикасынын жетекчилери, УИАнын академиктери жана корреспондент-мүчөлөрү, […]

Кыяс Молдокасымов, тарыхчы: Такталбаган шаар-райондордун мааракелерин өткөргөн аткаминерлер жоопко тартылсын!

Падышалык Оруссиянын аскер гарнизону курулган деп Нарын шаарынын 150 жылдыгы Өкмөт башчынын катышуусунда жалган өттү. Андан кийин архив кызматкерлери 83 жыл деген документти көргөзсө тоотпой Ноокен районунун токсон жылдыгын өткөрүштү. […]

Биринчи элчи Казы Дикамбаев

24-октябрда кыргыз дипломатиясы өздөрүнүн кесиптик күнүн белгилешти. Юбилейлик дата десек да болот. Анткени мындан туура 20 жыл мурун 24-октябрда Кыргыз Республикасынын дипломатиялык кызматкеринин күнүн белгилөө жөнүндө Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн токтому […]

Жусуп XX кылымындагы кыргыз элитасынын арстаны!

Редакциядан: “Жок, андай эмес” десеңер, анда кимиңер Жусуптай боло алдыңар эрендер? Ушундайда Кыргыз мамлекетин түптөгөн Ж. Абдрахмановдун асылдыгын, кеменгерлигин, анан анын аргасыздан “Менин шордуу элим!” деп жазганын эстейт экенсиң… Замандын […]

Ниязалы, Токтогул, Жеңижок

«Жеңижок ыр ырдап турганда мен күү эле чертейин, себеби, Жеңижоктой нөшөрлөтүп, ыр төгүш, таамай айтыш мага кайда. Ал эми Ниязалы тайкем комуз чертип, күү кайрыганда, мен комузду колго кармабайын, ыр […]

Мезгил кайраттууларды тандаган

…Тарых барактары далилдеген дей 1924-жылдын 14-октябрында СССРдин Бүткүл Союздук аткаруу комитети РСФСРдин курамында Кара-Кыргыз автономиялуу облусун түзүү жөнүндө чечим кабыл алган. Ошол эле жылдын 21-октябрында Кара-Кыргыз автономиядуу облусунун Революциялык комитети […]

Орусия, Орусия бир боор энем, Орунбордун кыргыздарга койну кенен

1937-жылы «Совет бийлигине каршы иш жүргүзгөн, контрреволюциялык Троцкийчилер уюмда турган» деген жалган жалаа менен камакка алынган Ж. Абдрахмановго 1938-жылы 4-ноябрда СССР Жогорку сотуну  аскер коллегиясынын атынан Совет бийлигин кулатуу, Кыргызстандын […]

Орусия, Орусия бир боор энем, Орунбордун кыргыздарга койну кенен

Союздук тутумдагы кыргыз мамлекеттүүлүгүн пайдубалын түптөгөн, кыргыз интеллигенциясынын алдыңкы өкүлдөрүнүн бири Жусуп Абдрахмановдун да акыркы күндөрү дал ушул Оренбург шаарында өтүп, облустук жер бөлүмүндө жетекчи кызматта иштеп турган мезгилде 4 […]

Нүзүп миңбашы ким болгон

Жакында Аксы районунун 90 жылдыгынын арналган иш-чаралардын алкагында Нүзүп миңбашынын 225 жылдыгы да белгиленип, Кербенде эстелиги ачылды. Ал мыйзам ченемдүү, анткени ал 18-19 кылымдарда Аксы аймагынан чыккан эң көрүнүктүү инсан […]

Жаклин Кеннеди тууралуу кызыктуу 10 факт

Американын ханайымы, сулуулуктун жана назиктиктин символу Жаклин Кеннеди өз учурунда өтө авторитеттүү айым болгон. Биздин доордун 60-жылдарынын жалпы аялзаты ага карай түздөнүп, андан үлгү алышкан. Эл аны Джеки деп да […]

Жиззахтык кыргыздар

Совет дооруна чейин көчмөн турмушта күн кечирген кыргыздар дүйнөнүн чар тарабында жашашкан. Алар Саян, Алтайдан тартып азыркы Казакстандын, Өзбекстандын, Кытайдын жана Тажикстан менен Ооганстандын аймактарында отурукташканы белгилүү. Бүгүн Өзбекстан республикасында […]

“Багыт”: Чүй, Нарын, Көл эли Тагай бийге чейин эле жашап келишкен

Акыркы учурда тарыхты, санжыраны билбегендер, билсе да чала бучук окуп, же угуп алгандар ошол чийки санжырасын көпчүлүккө таңуулап, тамтаңдап жүргөндөрдүн саны арбын. Ал тургай айрым тарыхчылар деле кыргыздын негизги санжырасын […]

Бүкөн Султанбекова: Дүйнөлүк залкар жазуучу Чынгыз агам менен бала кезибизде бир көмөч нанды чогуу жечүбүз

(Кара-Буура районунун Көк-Сай айылынын тургуну 84 жаштагы Бүкөн Султанбекова апанын эскерүүлөрүнөн)           Быйыл дүйнөлүк улуу жазуучу Чынгыз Айтматовдун 90 жылдык мааракеси ак мөңгүлүү Ала-Тоосун жердеген ак калпак кыргыз элинде эле […]

Сагымбай Орозбаковдун небереси, Келсинбүбү Кадыркулова: Таятамдын манасчылыгы өзү айткандай жээндерине өткөн. Бирок, баары эле…

Жалпы коомчулукка белгилүү болгондой ушул айдын этегинде заманыбызбын залкар манасчысы Сагынбай Оорозбак уулунун 150 жылдык мааракеси Кочкордун “Ормон Хан” айылында өткөнү турат. Мына ушул мааракеге карата улуу манасчынын урпактарынын биры […]

Талас: “Манас-Ордодогу” улуттук рух каякта?

Быйыл, 2018-жылдын июнь айында ММКларга жана сайттарга Талас облусундагы улуттук “Манас-Ордо” тарыхый-этнографиялык комплекси жана анын 14 жылдан бери иштеп келе жаткан  алмашкыс  жетекчиси Чоюнбаев Ормош Жетигенович жөнүндө бир топ сын […]

Алымкул аталык

Ушул жылдын май айларында Анжиян шаарына барып келдим. Чынында, Өзбекстандын Анжиян шаарына болгон чыгармачыл сапар мен үчүн күтүүсүз болду. Досум Кыяс Молдокасымовго жолугуп, андан Анжиян шаарында өтө турган, XIX кылымда […]

Бегиш Аматов, “легендарлуу” парламенттин депутаты: «Медеткан Шеримкуловго 31-августта эгемендүү мамлекет болгонубузду жарыя кылалы десем, колу менен 7-кабатты көрсөтүп, “тигил билет” деп тим болгон»

— Бегиш аке, сиз Кыргызстан эгемендүү мамлекет болуш керек деп демилге көтөрүп, ошол демилге менен 1991-жылдын 31-август күнү көз карандысыздык кабыл алынган болчу. 31-август күнү бир топ саясий-коомдук ишмерлердин арасында сиздин […]

Кыяс Молдокасымов, тарыхчы: Кытай архивинде кыргыздарга тиешелүү өтө кызыктуу маалыматтар бар

-Аз күн мурун Кытайдан келген тарыхчы, окумуштуулар менен бирге президент Сооронбай Жээнбеков менен жолуктуңуздар, Кытай архивиндеги тарыхый булактарды иликтөө аракетин ким сунуштаган, президент Сооронбай Жээнбековбу же тарыхчылар сиздерби? -Кыргыз тарыхынын […]

Жусуп Абдрахманов ХХ кылымдагы кыргыз элитасынын арстаны

Редакциядан: “Жок, андай эмес” десеңер, анда кимиңер Жусуптай боло алдыңар эрендер? Ушундайда, өлкөдө болуп жаткан кырдаалда эгемендүү Кыргыз мамлекетин түптөгөн Ж. Абдрахмановдун асылдыгын, кеменгерлигин, анан анын аргасыздан “Менин шордуу элим!” […]

Мекендин он жети чакырымы…

Үзөңгү-Кууш менен Каркыраны жана көл боюнан элге белгисиз дагы канча жерибизди эгемендиктин энөө, алкы бузук жана маңкурт мамлекеттик кызматкерлери менен жетесиз жетекчилигинин айынан алдырып жибергенибизге салыштырганда Маймак темир жол станциясынын […]

Болот Шамшиев: “1916-жылы эч кандай көтөрүлүш болгон эмес, орус бийлиги түстүү кыргыздарды сүрүп чыгып, Ысык-Көлдү “ак адамдардын зонасына” айланткысы келген”

СССРдин Мамлекеттик сыйлыгынын лауреаты, СССРдин Эл артисти, кинорежиссер Болот Шамшиевдин “5-каналга” берген интервьюсунан үзүндү жарыялайбыз: Болот Шамшиев: Кыргыз менталитети боюнча ызы-чуу, жаңжалды сүйбөйт. Кыргыз менталитети дайыма татаалдашкан кагылышууларды жумшартууга, жымсалдоого […]

Тынчтыкбек Чоротегин, илимпоз: Ооган кыргыздарынын ханынын ысымын Ажы Буту эмес Ажы Буто деп атайлы

Белгилүү тарыхчы илимпоз жана журналист, тарых илимдеринин доктору Тынчтыкбек Чоротегиндин ооган кыргыздарынын жаңы шайланган ханынын ысмы тууралу социалдык тармактарда жарыяланган жаңы постун сунуш кылабыз: Кесиптеш карындашыбыз Жаңыл Жусупжан быйыл (2018-жылы) […]

“Манас” жөнүндө жети дарс же улуттук коломтобуздагы улуу өрнөктөр

Эгемендүү Кыргызстандын саясий ишмерлерине, мамлекет жетекчилерине, журт башчыларына улуу “Манас” эпопеясынын казынасынан кыска нуска дарстар. КЫСКАЧА АЛГЫ СӨЗ Эгемендүүлүктүн жылдарында калк ишенген калдайлардын, аткаминерлердин жемкорлугу, казына тономою, эл кызыкчылыгына кыянаттык […]

Үр­күн : Ошондо деле бай – манаптар “эшектин тушагын” чече алган эмес…

Негизинен эле кыргыздын башына нелер келип, нелер кеткен жок. Соңку, бир кылым мурунку эле тарыхыбызды карасак Кыргыз улу­тун геноцитке айланткан 1916-жылдагы Үр­күн деп аталган кандуу окуяны кайдан унутмак элек. Ошол […]

Өзгөн мунарасынын жага мавзолейинин Юнесконун баалуу мурастар тизмесине кийирүү аракети күчөдү

Кыргызстандагы эң байыркы Өзгвн шаарынын чок ортосунда жайланышкан Мунарадан жана Мавзолейден зртели-кеч адам аягы узулбвйт. Ушул талта бул кылым карыткан тарыхый эстеликтерди реставрациялоо жараяны ого бете күчөдү. 2016-жылы Сооронбай Жээнбеков […]

Кубан Мамбеталиев, публицист: “Приехали, абышка”

2017-жылдын октябрь айында тарых музейинде 63 жылдан бери сакталып жаткан “мумияны” Баткенге жеткирип, Кара-Булак деген көрүстөнгө коюшту. Ошол жерден аны 1954-жылы археолог Юрий Баруздин тапкан эле. Бальзамдалган сөөктүн жашын болсо […]