Укуктук мамлекетти түзүүдө сот тутумуна өзгөчө милдеттер жүктөлөт же Батукаевден улам айтылган ой

Учурда республикабыздын саясий айдыңында “мыйзамдагы ууру” Батукаевдин мөөнөтүнөн мурда бошотулушунун айланасында бир катар жарандарга козголгон кылмыш иши коомчулуктун көңүл  борборундагы  орчундуу окуялардын бири экендиги талашсыз.

“Сот системасында эмне жүрүп жатат,- деген “Ачык саясат” газетасындагы  макаласында (2016-жылдын 16-декабрь  №044саны) журналист Зыйнат Адамкулова “убагында ойлонбой берилген убадалардын аркасы менен реформа башталды деген  сөздүн өзүнүн  маани маңызы  кеткенин, ошол башталды делген реформалардын жыйынтыгы көрүнбөй, ага кошумча популист саясатчылар ылайыгы келген, келбеген жерден сот тармагында реформа болгон жокту айтып келе жатканын,  бирок, реформа деген бир жылда, беш жылда мүмкүн андан көп убакытта барып жемишин берерине” жакындан түшүнгөндүгүн  келтирген.

Деги эле демократиялык коомдо  сот системасы  коомчулуктун көз алдында болуп, тиешелүү  жерден аргументүү сындарга туш болуусу бул мыйзам ченемдүү көрүнүш экендиги да белгилүү.

Ал эми  учурда  биз жашап жаткан  коомдо сот системасы мезгил-мезгили менен тушугуп жаткан сындар ошол  демократиялык коомго мүнөздүү аргументтүү сындардын талабына жооп береби.? Эң башкысы айтылган сындын өзү юридикалык жактан канчалык деңгээлде такталып, сары эсеп салынган? Кыргыз Республикасынын Кылмыш жаза, Жазык процесстик кодекстеринин жана башка колдонуудагы мыйзамдардын кайсыл статьясын тигил же бул Фемиданын өкүлү кандайча бурмалагандыгы тууралуу юридикалык өңүттөн анализделген, тагыраак айтканда көзгө сая көрсөткөн дооматтуу сындар айтылабы деген суроолор түйшөлтпөй койбойт.

Массалык маалымат каражаттарында болсун, эл арасында болсун тигил же бул судья  кармалган кылмышкерди чыгарып жиберди же болбосо жаза мөөнөтүн аз берип койду,- деген  сыяктуу  айтылган  дооматтар арбын, же болбосо буга чейин эле  “Нарын шаарынын түрмөсүнөн мыйзамдагы ууру А. Батукаевди бошотуп жиберген судья кайра эле иштеп жатат”,- деген сыяктуу мисалдар  айтылып келген. Андыктан Батукаев боюнча бир катар жылдардан  бери айтылып келе жаткан күбүр-шыбыр сөздөрдун аягына тергөө иштеринин жыйынтыгы менен биротоло чекит коюлганы калган сыяктуу.

Арийне,  бул маселеге кайрылганыбыздын башкы себеби эле ошол убактагы Нарын шаардык сотунун  Батукаевди бошотуу  тууралуу токтомунунун тегерегинде гана журтчулукка маалымат берип коюну туура көрдүм. Албетте шаардык соттун токтомунун канчалык деңгээлде мыйзам чегинде экендигин тиешелүү органдар тактап алат деп ойлойм.

Белгилей кетсек, “бүгүн-эртең өлгөнү калды, өлсө да үйүнө барып өлсүн”,- кыязындагы  А. Батукаевди эркиндикке чыгаруу боюнча иш 2013-жылдын 9-апрелинде Нарын шаардык  соту тарабынан каралып, ал ошол эле күнү Кыргызстандан чыгып кеткен.   Арийне, аталган  иштин “күнгөй-тескейи” менен жакындан  таанышканга  чейин  менде да башкалар сыяктуу эле  сот эмнени караган дегендей   бүдөмүк ойлор болуп келген. Андыктан 2013-жылдын 9-апрелиндеги   Нарын шаардык соту тарабынан каралган А.Батукаевди бошотуу боюнча шаардык соттун токтому жана ишке тиркелген материал менен  жеринде таанышууга туура келди.

Кызыгы мына ушул соттун кароосуна №24 (СИЗО-4) мекемесинин жетекчилиги  тарабынан соттолуучу А.Батукаевдин катуу ооруга  чалдыкканына байланыштуу  жаза өтөөдөн бошотууну  сураган сунуш  жана “оорусу өтүшүп бараткандыктан 1-2 же 6-8 айдын аралыгында  өлөт”,- делген  курамы 7 кишиден турган  атайын медициналык комиссиянын  (СМК)  чыгарып берген  медициналык тастыктамалары мыйзамдагы уурунун андан аркы жазасын өтөөдөн бошотулушунун   негизги лейтмотиви болгондугун байкоого болот.

Ошондой эле ал күнү соттук отурумга   катышкан Кыргыз Республикасынын башкы прокуратурасынын өкүлү К.Жуматаев №24 (СИЗО) мекемесинин администрациясы тарабынан А.Батукаевди  мөөнөтүнөн мурда бошотуу сунушун канааттандырууну жана  соттолуучуну оорусуна байланыштуу жазадан бошотууну сураган.  Атайын медициналык  комиссиянын (СМК)  мөөр  басылган  корутундусуна колдорун коюшкан комиссиянын төрагасы,  Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнө караштуу Жазаларды аткаруу мамлекеттик кызматынын медициналык-санитардык камсыздоону  уюштуруу башкармасынын начальниги  полковник А.Асанов анын  орун басары Э.А.Эсентаева,    ЖАМКнын ( ГСИН)  юридикалык бөлүмүн инспектору, врач-терапевт,  врач фтизиатр    С.М. Узакбаев, Д.Бегалиев,  Кыргыз    Республикасынын  саламаттыкты сактоо министрлигинин өкүлү К.Т.Бектемиров жана  №24 (СИЗО-4)мекемесинин дарыгери М.Кайкиева  соттолуучуга карата медициналык корутунду туура чыгарылганын сот отурумунда  тастыктап беришкен.

Ал эми соттолуучу А. Батукаевге карата  медициналык корутунду төмөндөгүдөй коюлган: (медициналык терминдерге байланыштуу корутунду түп нускасы менен берилет)     Заключительный диагноз:   Острый миелообластный  лейкоз(М2 вариант).Хронический  вирусный гепатит “С” с переходом в цирроз печени в стадии декомпенсации. Гепатоспленомегалия. Портальная гипертензия, Печеночно клеточная недостаточность.Смешанная анемия.Хроническая гастрит   тип “А” атрофический в стадии обострения. Хронический холецистит.Спастический колит.Хронический  бронхит. Хронический пиеонефрит в стадии обострения.Хронический простатит.Мочекаменная  болезнь Сердечная недостаточность ФК  II-III по NУНА  Отдаленные последствие ЗЧМТ) сотрясение головного мозга) Остеохандроз шейно-грудного отдела позвоночника. Цервикокраниальная дисциркуляторная энцефалопатия смешанного генеза   ОРВИ средней тяжести.

  В соответствии с пунктами 2. Новообразовании :-острый лейкоз ( формы ) Перечня заболеваний, явлающихся  основанием  для представленому  осужденных к освобождению  от отбывания наказания. Утвержденном  постановоленим Правительства Кыргызской Республики  от 20 ноября  2011 года № 745 осужденный Батукаев  Азис Алашевич  может быть представлен к освобождению от отбывания наказания.

Ал эми 2011-жылдын 29-ноябрындагы Кыргыз Республикасынын Өкмөтүнүн № 745 токтомунун биринчи пунктунда   «Утвердить прилагаемый Порядок медицинского освидетельствования осужденных к лишению свободы, страдающих тяжелыми заболеваниями, и их представления к освобождению от дальнейшего отбывания наказания.» деп турат.

Бир сөз менен айтканда жогорудагы  коюлган медициналык тастыктамалардан     (диагноздордон )    улам белгилүү болгондой  судья Кыргыз Республикасынын  Кылмыш Жаза Кодексинин 71-беренесин  ( Өкүм чыгарылгандан кийин өзүнүн аракеттеринин маанисин аңдап билүү же аларды башкаруу мүмкүнчүлүгүнөн ажыраткан психикалык ооруга чалдыккан адам, ошондой эле тизмеги Кыргыз Республикасынын Өкмөтү тарабынан аныкталуучу жазаны өтөөгө тосколдук кылуучу башка катуу ооруга чалдыккан адам, медициналык комиссиянын корутундусу боюнча жазаны өтөөдөн бошотулат)  жана Кыргыз Республикасынын Жаза Процесстик Кодексинин 363-беренесин (Соттолгон адам жазаны өтөөнүн убагында жазаны өтөөгө жолтоо кылуучу жин оорусуна же башка катуу ооруга чалдыкса, сот жазаны аткарууну жүргүзүүчү мекеменин зардалынын же органдын сунушу боюнча, врачтык комиссиянын корутундусунун негизинде соттолгон адамды жазаны андан ары өтөөдөн бошотууга укуктуу.) жетекчиликке алуу менен соттолуучу  бошогон.

Мыйзам боюнча соттук отурумда судья бир гана каралып жаткан ишти (предметти) мыйзамдын рамкасында караарын эске алган күнү коомчулук арасында бүгүнкү күнгө чейин бүдөмүктөрдү жаратып,   келе  жаткан маселенин  негизги өзөгү кайдан  экендигин  байкоо анчалык деле кыйынчылыкты жаратпас.

Тагыраак айтканда сот өндүрүшүндө ишти карап жаткан  кайсы гана судья болбосун четке кага албаган,  жана ошолорго таянып чечим кабыл алган нерселер бар. Бул сот өңдүрүшүнүнун лексикасы менен айтканда соттук курулуш-техникалык экспертизасы, соттук баллистикалык экспертизасы, соттук биологиялык, соттук медициналык, соттук психиатриялык, соттук психологиялык, соттук кол жазма таануу, соттук бухагалтердик  экспертизалары. Андыктан жогоруда биз атап өткөн экспертизалар тарабынан чыгарылган  корутундулар сот өндүрүшундө кабыл алынган тигил же бул чечимдин негизи болуп калат. Ал эми жөнөкөйлөтүп айтканда аталган  корутундулар  медицинадагы Рентген, же УЗИ аппараттары тарабынан чыгарылып  берилген диагноздор сыяктуу  күчкө ээ десек  деле жанылышпайбыз.

Белгилүү  болгондой  талаш-тартыштарынын соңу акыркы келип сотко такалат. Иш  “адилеттүү” же “адилетсиз” каралгандыгы же чечилгендиги тууралуу акыркы баа да ушул жерден коюлат. Андыктан ар бир каралган сот процессинин жыйынтыгы жүрүп олтуруп      бүтүндөй сот системасына берилген баа болуп эсептелет. Бирок өкүнүчтүү жери республикабыздагы  акыркы бир катар жылдардын практикасынан улам белгилүү болгондой “саясий оюндардын”, “интригалардын”  “крайнийи” соттор болуп келишет.

РS: Эскерте кетсек токтомдогу беренелер 2019-жылга чейинки колдонулуп келген  Кыргыз Республикасынын  кодекстерине негизделген.

Б. Белеков, Нарын облустук  сотунун басма-сөз катчысы

Нет комментариев

Добавить комментарий

Ваш e-mail не будет опубликован. Обязательные поля помечены *