Menu

Сөз эркиндиги

Өзбекстанда журналист сотто аткаминерден кечирим сурады

6-июлда Ташкенттин Шайхонтахур районунда Uzmetronom.com сайтынын негиздөөчүсү Сергей Ежковдун иши каралды.

Өзбекстандын Улуттук маалымат каражаттарын өнүктүрүү жана колдоо боюнча коомдук фондунун төрагасы Комил Алламжоновго жалаа жабууга айыпталган журналист сотто жарбырлануучудан кечирим сурады. Бул тууралуу Uzmetronom сайты билдирди.

Буга чейин Алламжонов Ежковго каршы укук коргоо органдарына арыз жазган. Февралдын аягында Uzmetronom сайтында “Бриллиантовый мальчик” жана “Слив с дальним прицелом” (азыр өчүрүлгөн) деген макалалар жарыяланган. Анда Алламжонов 4,2 миллион долларга тете алтын жасалгаларды Өзбекстанга мыйзамсыз алып кирүүгө катышы бар экени айтылган.

Алламжонов быйыл апрелде: “Мен жеке өзүм Ежков менен тааныш эмесмин, бирок эл ал 2016-жылга чейин кайсы бир атайын кызматтын буюртмасын аткарып, айрым кишилердин кадыр-баркына доо кетирүүнүн куралы катары колдонулуп келгенин айтып жүрөт. Бул чынбы же калппы, билбейм, тергөө аныкташы керек”, – деп жазган.

Сот жыйынында жабырлануучу жана соттолуучу макала боюнча өз пикирлерин айтышканы белигенет. Uzmetronom сайтынын негиздөөчүсү материалды жетиштүү далилдерсиз жарыялаганына өкүнүп, жабырлануучудан кечирим сураган.

Алламжонов максаты журналистти жазалоо эмес, ак экенин тастыктоо экенин айтып, арызын кайтарып алган.

Сот жараянынын аягында Алламжонов Ежковго “Алламжонов виноват” деген китебин кол таммгасы менен белекке берген.

БУУ Украинадагы согушта 17 журналист каза болгонун ырастады

Орусия Украинага кол салгандан берки согуштук аракеттердин жүрүшүндө 17 журналист өлүп, дагы 14ү жарадар болду. Бул тууралуу БУУнун Адам укуктары боюнча жогорку комиссары Мишель Бачелет билдирди.

Улуттар уюмунун маалыматына ылайык, журналисттердин бери дегенде жетөө аткылоолор маалында окко учса, алардын бешөө болжол менен орусиялыктардын огунан каза тапкан. Дагы беш журналист кармаштар жүрүп жаткан аймактарда набыт болгон. Аларга ким кол салганы аныкталган эмес. Дагы бир кабарчыны орусиялык аскерлер уурдап кетип, кыйнашкан. Бошотулгандан көп өтпөй ал көз жумган. Жапа чеккен төрт журналист кесибине байланыштуу куугунтукталганын айтып берген.

БУУ курман болгон же жараат алгандардын бери дегенде бешөө аял экенин белгилейт. Арасында “Азаттыктын” украин редакциясынын кызматкери Вера Гирич жана орусиялык журналист Оксана Баулина бар.

Мындан тышкары БУУнун мониторинг миссиясы орусиялыктар оккупациялаган аймактарда маалымат каражаттарынын жети кызматкери уурдалып кеткен учурларды каттаган.

Орус аскерлери кеминде эки жолу журналисттер бараткан машинелерди атайылап аткылаганы такталды. Ал унааларда ак желек байланып, PRESS деген жазуу бар болчу.

Казакстанда Токаевдин жээни жөнүндө жазган журналист эки айга камалды

5-июнда Нур-Султанда район аралык тергөө соту “ири көлөмдө акча опузалоого” шектелген журналист Махамбет Абжанды эки айга камоо тууралуу санкция чыгарды. Сот анын адвокатынын үй камагына чыгаруу жөнүндө арызын канааттандырган жок. Бул тууралуу журналисттин жактоочусу Бауржан Азанов билдирди.

Жекшемби күнү Телеграм-каналдарда Махабет Абжандын кармалган маалы тартылган сүрөттөр жарыяланган. Анда кара кийимчен жана беткапчан эки киши Абжанды колдон кармап турганын көрүүгө болот. Дагы бир киши жерде акча санап жатат. Коррупцияга каршы күрөшүү агенттиги Абжан бир ишкерден кадыр-баркына доо кетирген маалыматты ЖМКларда жарыялоо опузасы менен 50 млн теңге опузалап алууга шектелип жатканын кабарлаган.

Кармалардан мурун Абжан өзүнүн Abzhan News Телеграм-каналына Касым-Жомарт Токаевдин жээни Каныш Избастиндин ыктымал активдери жөнүндө материал жарыялаган. Криптавалюта майнинги боюнча да кеп болгон. Материал жарык көргөндөн кийин журналист Телеграм-каналына өзүн каралаган маалыматтар чыгып жатканын жазган.

Махамбет Абжандын Телеграм-каналында 20 миңден ашуун катталуучусу бар. Соңку күндөрү ал Каракалпакстандагы нааразылыктарга байланыштуу видеолор менен бөлүшүп жаткан.

Орусия: Мамдума ЖМКларды сотсуз жабууга укук берген мыйзам долбоорун жактырды

Мамлекеттик дума Башкы прокуратурага “фейк таратканы”, “бийликке сый көрсөтпөгөнү”, “армияны каралаганы” жана “санкцияга үндөгөнү” үчүн ЖМКларды жабууга укук берген мыйзам долбоорун үчүнчү окууда кабыл алды.

Бул тууралуу парламенттин төмөнкү палатасынын сайтында кабарланды.

Башкы прокуратура “мыйзамга каршы жана кооптуу”, ошондой эле “Орусия Федерациясынын Конституциясын жана коомун сыйлабаган” маалыматтарды тараткан медиалардын лицензияларын кайтарып алуу укугуна да ээ болот. Лицензияны кайтарып алуу жөнүндө чечим Роскомназдорго жөнөтүлөт.

ЖМК 3-6 ай ичинде “катачылыгын” жойсо, анда ал Роскомназдордун чечими менен ишин жандандырууга кайрадан мүмкүндүк ала алат.

Мыйзамды бир нече жолу бузган ЖМК толугу менен жабылат.

Документте чет өлкөлүк маалымат каражаттарынын ишине тыюу салууга мүмкүндүк берген эреже да бар.

Amnesty International: өзбек бийлиги блогерлердин укуктарын чектеп жатат

Өзбекстанда онлайн-платформалар менен социалдык түйүндөрдө өз пикирин айткан активисттердин жана блогерлердин укуктары чектелип жатат. Бул тууралуу Amnesty International (AI) эл аралык укук коргоо уюмунун 25-июнда жарыяланган билдирүүсүндө айтылат.

Анда өлкөнүн борбордук жана жергиликтүү бийлик өкүлдөрүн сындаганы үчүн куугунтукка, кысымга кабылып же камакка алынган өзбекстандык блогерлердин аты-жөнү жазылган.

Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев 2019-жылы “блогерлерди дайыма колдой турганын” айткан. Андан бери мамлекет башчысы туруктуу түрдө соцтармактарды карап турарын жана блогерелер менен журналисттердин сындары болуп турушу керектигин бир нече жолу белгилеген.

Бирок уюмдун маалыматына караганда, жергиликтүү ЖМКларда көп чагылдырылбаган темаларды анализдеп чыгарган блогерлердин көбү жыйынтыгында куугунтукка кабылууда. Ошол эле маалда өлкөдөгү блогерлер жогорку кызмат адамдарынын – президенттин, анын үй-бүлө мүчөлөрүнүн, премьер-министрдин, Ташкенттин акиминин жана облус башчыларынын ыктымал коррупциялык иштерине байланышкан темаларга көп кайрылбоого аракет кылышат. Акыркы убактарда Өзбекстанда аталган тема тууралуу айткан блогерлерге басым күчөп, айрымдары камакка алынган учурлар катталууда:

– жергиликтүү бийлик өкүлдөрүн сындаган сурхандарыялык блогер Отабек Саттори жети жылга соттолду;

– бийликти коррупция үчүн сындап, сөз эркиндиги менен ЛГБТ өкүлдөрүнүн укуктары тууралуу айткан ташкенттик блогер Миразиз Базаров үч жылга эркинен ажыратылды;

– өзбек бийлигинин дин саясатын ачык сынга алган ташкенттик блогер Фозилхожа Арифхожаев 7,5 жылга соттолду.

Human Rights Watch, “Чек арасыз кабарчылар”, “Журналисттерди коргоо комитети”, эл аралык “Мунапыс уюму”, ошондой эле АКШнын Мамлекеттик департаменти менен Батыш өлкөлөрү өзбек блогерлерине карата жасалып жаткан кысым менен куугунтукту айыптап келишет.

Булак: Борбор Азия жаңылыктар кызматы

АКШ дүйнө жүзүндөгү журналисттерди коргойт

АКШнын мамлекеттик катчысы Энтони Блинкен үч жыл мурда Сауд Арабиясынын Стамбулдагы консулдугунун имаратында өлтүрүлгөн журналист Жамал Хашоггини эскерген билдирүүсүн жарыялады. Бул тууралуу “Америка үнү” басылмасы кабарлады.

“Кошмо Штаттар ар дайым дүйнөдөгү бардык адамдардын жазадан же зыян тартуудан коркпостон өз жарандык укуктарын ишке ажырууга мүмкүндүгү болушу керек деген принципти коргойт”, – деп жазылган билдирүүдө.

Быйыл февралда Конгресске Хашоггинин өлүмү боюнча тергөөнүн материалдары жөнөтүлгөндөн кийин АКШ мындай окуялардын алдын алуу үчүн кадамдарды жасай баштаган.

“Биз өкмөттөрдүн өлкө сыртында жүргөн журналисттерге, активисттерге жана диссиденттерге кол салуусун болтурбоо жана аларга реакция кылуу боюнча аракеттерди координация кыла баштадык. Мындан тышкары биз Хашогги деп аталган америкалык визаларды берүүнү чектөө боюнча глобалдык саясатты иштеп чыктык. Ага ылайык, Кошмо Штаттар дүйнөнүн кайсыл жеринде болбосун журналисттерди, активисттерди же диссиденттерди куугунтуктоого тиешеси бар адамдарга берилген визаларды кайра чакыртып ала алат”, — деп билдирди Блинкен.

Буга чейин Мамлекеттик департамент өлкө сыртындагы диссиденттерди куугунтуктоого, анын ичинде Хашоггини өлтүрүүгө тиешеси бар Сауд Арабиясынын 76 жаранына визалык чектөө киргизген.

“Президент Байден өлкөнүн тышкы саясатында адам укуктары негизги орунда турарын ачык айтты… Адам укуктарын коргоо — Американын улуттук кызыкчылыктарына түздөн-түз жооп берет жана биздин улуттук коопсуздугубузду бекемдейт. Кошмо Штаттар журналисттер, активисттер жана диссиденттер кайда гана болбосун өз ишин коопсуз шарттарда аткарышына көз салып туруу үчүн бардык ылайыктуу ыкмаларды колдонот, — деп кошумчалады Блинкен.

Журналисттерди коргоо боюнча эл аралык комитет (CPJ) Садыр Жапаровду сөз эркиндигин чектеген мыйзамга кол койбоого чакырды

Журналисттерди коргоо боюнча эл аралык комитет (CPJ) Кыргызстандын президенти Садыр Жапаровго жакында парламент кабыл алган “Жалган жана анык эмес маалыматтан коргоо жөнүндө” мыйзам долбоорун четке кагып, аны артка кайтарууну сунуштады.

Эл аралык уюмдун маалымдашынча, бул мыйзам долбоору Кыргызстандагы сөз эркиндиги үчүн олуттуу коркунуч туудурат.

Кайрылууда кыргыз бийлиги журналисттерге каршы колдонулушу мүмкүн болгон мыйзамдарды иштеп чыгуудан алыс болушу керектиги көрсөтүлгөн.

Журналисттерди коргоо комитетинин (CPJ) программалык директору Карлос Мартинестин айтымында, Кыргызстанда бул мыйзамды кабыл албаган күндө деле атайылап ойдон чыгарылган жалган ушактарды таратууну ооздуктоочу мыйзамдык механизмдер жетиштүү. Ошондуктан “Жалган жана анык эмес маалыматтан коргоо жөнүндө” мыйзам долбоорундагы мамлекеттик органдарга бериле турган ыйгарым укуктар көз карандысыз медиага каршы колдонулуп, сөз эркиндигин басмырлоого жол ачышы мүмкүн экени айтылат.

Жогорку Кеңеш 28-июлдагы кезексиз жыйынында чоң талаш-тартыш жараткан “Жалган жана анык эмес маалыматтан коргоо жөнүндө” мыйзам долбоорунун макулдашылган вариантын кабыл алган. Мыйзам долбоорун 97 депутат колдоп, 5 эл өкүлү каршы болгон.

Алгач мыйзам долбоору парламенттин 30-июнундагы жыйынында өтпөй калган эле. Бирок аны 28-июлда кээ бир депутаттар кайра добушка салуу керектигин айтып чыгышкан.

Бул документти депутаттар Гүлшат Асылбаева менен Айнура Осмонова демилгелеген. Ушул эле мыйзам долбоору буга чейин “Маалыматты манипуляциялоо жөнүндө” деп аталып, парламент былтыр экинчи жана үчүнчү окууда удаа кабыл алып, президенттин кароосуна жөнөткөн. Ошол кездеги президент Сооронбай Жээнбеков ага кол койбой, кайра Жогорку Кеңешке кайтарган.

Быйыл, 2-июнда парламентте документтин макулдашылган вариантын иштеп чыга турган топ түзүлгөн. Жыйынтыгында мыйзам долбоору “Жалган жана анык эмес маалыматтан коргоо жөнүндө” деп өзгөртүлгөн, бирок ал колго салганда парламенттен колдоо тапкан эмес.

Жогорку Кеңештин регламентине ылайык, четке кагылган мыйзам долбоору алты айдан кийин гана кайра каралышы керек болчу.

Маалымат мыйзамынын долбоору добуш берүүдөн өткөн жок

Маалымат мыйзамынын жаңы долбооруна каршы акцияга чыккан укук коргоочу Өндүрүш Токтонасыров.

Жогорку Кеңештин 30-июндагы жыйынында “Жалган жана анык эмес маалыматтан коргоо жөнүндө” мыйзам долбоору өтпөй калды.

Парламенттеги 59 депутат “макул” деп добуш берсе, 38и “каршы” болду. Мыйзам долбоору биринчи окуудан өтүш үчүн 61 добуш талап кылынат.

Добуш берүүдөн кийин депутат Бактыбек Райымкулов айрым депутаттар адашып калганын айтып, кайра добуш берүүнү талап кылды. Буга эл өкүлү Дастан Бекешев каршы чыкты. Бирок, парламент башка маселени кароого өттү.

Жогорку Кеңештин жыйынында “Жалган жана анык эмес маалыматтан коргоо жөнүндө” мыйзам долбоору каралган. Талкуунун жүрүшүндө депутаттардын арасында кайым айтышуу орун алды. Демилгечилер жана колдогондор долбоордун негизги максаты ар бир жарандын укугун коргоо жана такталган маалымат алууга шарт түзүү экенин айтып жатышат.

28-июнда Жогорку Кеңештин тармактын комитети аталган мыйзам долбоорунун макулдашылган вариантын кабыл алган.

Жогорку Кеңештин бир катар депутаттары долбоор сөз эркиндигин чектей турганын билдирип, сынга алышууда. Кечээ, 30-июнда жарандык коомдун өкүлдөрү, активисттер Жогорку Кеңештин алдында бул мыйзам долбооруна каршы митингге чыкты.

Change.org платформасында документке каршы онлайн кол топтолуп жатат. Анда Жогорку Кеңештин депутаттарын мыйзам долбооруна каршы добуш берүүгө чакырык ташталды. Активисттер президентти парламент документти кабыл алса да, ага кол койбоого үндөп жатышат.

Жалган маалымат мыйзам долбооруна каршы митинг өттү

Бүгүн, 30-июнда Бишкекте жарандык коомдун 50 чакты өкүлү “Жалган жана анык эмес маалыматтан коргоо жөнүндө” мыйзам долбооруна каршы Жогорку Кеңештин алдына нааразылык акцияга чыгышты.

Ушул тушта Change.org платформасында документке каршы онлайн кол топтолуп жатат.

Парламенттин Социалдык маселелер, билим берүү, илим, маданият жана саламаттык сактоо комитети 28-июнда “Жалган жана анык эмес маалыматтан коргоо жөнүндө” мыйзам долбоорунун макулдашылган вариантын кабыл алган.

“Медиа полиси” институту бул долбоор тууралуу кеңири анализ жүргүзгөн. Анда документ Баш мыйзамга, эл аралык келишимдерге каршы келип, адам укугун, сөз эркиндигин чектей турганы белгиленген.

Долбоордун авторлору дооматтардын баарын четке кагып келет.

Меню