Menu

УТРК жана НТС каналы "Азаттыктын" радио, телеберүүлөрүн обого чыгарууну токтотту

Улуттук телерадио корпорациясынын (УТРК) Биринчи радиосу жана НТС каналы “Азаттыктын” теле жана радиоберүүлөрүн обого чыгарууну токтотту.

Биринчи радио техникалык себептерден улам деген жүйө менен “Азаттыктын” берүүлөрүн обого чыгарууну 23-октябрдан баштап токтоткон. Алардын “Азаттыкка” жөнөткөн расмий катында спутниктен сигналды кабыл алган жабдык (UMH 160 R) иштен чыккандыгына байланыштуу берүүлөр обого чыкпай турганы айтылат.

13-ноябрдан тартып “Азаттыктын” теле жана радиоберүүлөрүн НТС каналы жана анын алдындагы “Санжыра” радиосу обого чыгарбай калды. Муну мекеменин жетекчилиги оозеки билдирген жана анын себептерин түшүндүргөн эмес. Эмненин негизинде мындай чечим кабыл алынганы расмий айтыла элек. “Азаттык” НТСтин жетекчилигине кайрылып, соңку жагдай тууралуу расмий түшүндүрмө сурады.

НТСтин жетекчиси Айдай Ивакова 13-ноябрдын кечинде редакция менен байланышып, “Азаттык” радиосунун “уктуруу, көрсөтүүлөрүн силер мамлекет менен маселеңерди чечишмейинче кое албайт экенбиз” деген маалыматты айтуу менен чектелген. Кимден көрсөтмө алганы жана эфирди токтотууга эмне негиз болгону, ал үчүн тиешелүү расмий кагаздын бар-жогун маалымдай албай турганын айткан.

13-ноябрда “Азаттык” Ивакова менен байланышканда, “себебин мен деле толук билбейм” деген жооп узатып, маалыматты дүйшөмбү күнү тактап бере турганын билдирген.

“Азаттыктын” таңкы жана кечки радио берүүлөрү “Санжыра” аркылуу 2018-жылдан тартып обого чыгып турган.

Мындан тышкары “Данисте”, “Эже-сиңдилер”, “Азаттык+” жана “Бийлик сырлары” телепрограммалары НТС телеканалынан чыгып келген.

26-октябрда Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлиги “Азаттык Медиа” мекемесинин веб-сайтын эки айга жабуу чечимин чыгарган. 27-октябрда министрликтин адистери “Азаттык Медианы” каттоо тууралуу документтерин текшерип, көчүрмөлөрүн алып кеткен.

31-октябрда радионун “Демирбанктагы” эсеби эч кандай эскертүүсүз жана түшүндүрмөсүз бөгөттөлгөн.

2-ноябрда “Демирбанк” эсеп “Террористтик ишмердикти каржылоого жана кылмыштуу кирешени легалдаштырууга (адалдаштырууга) каршы туруу жөнүндө” мыйзамдын 14-беренесине ылайык бөгөттөлгөнүн билдирип, бул боюнча Финансы министрлигине караштуу Финансылык чалгын кызматына кайрылууну сунуш кылган.

Финансылык чалгын кызматы, Улуттук коопсуздук комитети (УКМК) расмий жооп бере элек.

“Эркин Европа/Азаттык” радиосунун президенти Жейми Флай “Азаттык” радиосу ишенимдүү маалымат булагы экенин жана ага тоскоолдуксуз иштөөгө уруксат берилиши керектигин айткан.

“Журналисттерди коргоо комитети” (Committee to Protect Journalists – CPJ) эл аралык укук коргоо уюму кыргыз бийлигин “Азаттык Медианын” сайтына жана банктагы эсебине коюлган бөгөттү тезирээк алууга чакырды. Уюмдун 4-ноябрда тараткан билдирүүсүндө “Азаттыктын” ишине тоскоолдук кылуу аракеттери токтотулушу керектиги жазылган.

Тарыхчы Табылды Акеровдун Кемпир-Абад көйгөйү боюнча президент Садыр Жапаровго кайрылуусу

Кыргыз Республикасынын Президенти С.Н. Жапаровго

Кыргыз Ресубликасынын Жогорку Кенешинин Төрагасы Н. Шакиевге

КР ЖК депутатарына

  

Урматтуу Садыр Нуркожоевич!

Урматтуу Нурланбек Тургунбекович!

Кадырман кыргыз эл өкүлдөрү -депутаттар!

Кыргызстан менен Өзбекстандын чек араларын тактоо боюнча сүйлөшүүлөр башталгандан бери Кемпир-Абад тилкесиндеги проблемалар элди түйшөлтүп, чоң же кичине дебей жамы журт бул маселени талкууга алуу менен алек болуп калды. Бул маселеге кызыгуу Кемпир-Абад Өзбекстандын карамагына өтөт экен деген маалымат тарары менен эле башталды. Анын себеби да белгилүү. Кыргызстан, Өзбекстан жана Таджикстандын ортосунда дайыма чек арага жакын райондордо жер талаш болуп келген. Бул маселе айрыкча Кыргызстан эгемендүүлүккө чыккандан кийин күчөдү.  Өзбекстан тарап Кемпир-Абадга жакынкы тилкеде бекем позицияда болуп, анын айланысына аскер коюп кайтартып, кыргыздарды ага жакын жолотпой өз менчигиндей коргоп келди. Мунун бирден-бир себеби, Өзбекстан тарап чек ара маселесинде Кыргызстанга уттуруп коюдан чоочуркап, тескерисинче, максималдуу түрдө утуш менен чыгышты  каалаганында.

Бирок, бул маселени талкууда Кыргызстанда саясий элита экиге болүнүп, тил табыша алышпай, талашып жатып, бул өлкөдө карама-каршылыкты күчөттү. Ошентип олтуруп бийлик тарап, берки оппозиция тарапты камап тынды. Эки ортодо күнөөлүүлөр да табылып Н. Хрушев, Т. Усубалиев, Сталин, У. Юсупов (Өзбекстандын ошол кездеги жетекчиси), Т. Кошоевдердин аттары аталып, учурунда жер сатылып кеткендиги айтылып  жатты. Кемпир-Абаддын тегерегинде эл али да чогулуп, бийликтин аракеттерине каршы экендигин билдирип, тынчсызданып жатат.  Ошондуктан, бул материалда биз бардыгын тыкыр териштирип, ошол кездеги окуялардын  картинасын түзүп көрүүнү жана сиздерге атайы кат менен кайрылууну туура деп таптык.

Бийлик менен оппозициянын өз ара кайым айтышы оозэки түрдө документтер бар дегени менен, булардын позицияларын бекемдеген документтер коштолбогонун айта кетүү абзел. Бийлик муну мамлекеттик сырга таяп түшүндүргөндөй болду.  Бирок, википедияда Өкмөттүн чек ара маселелери боюнча атайын өкүлү Назирбек Бөрүбаев (2021-жыл, март)  Кемпир-Абад дамбасынын алдындагы айылдарды көчүрүү үчүн, Өзбекстан  тарап Кыргызстанга компенсация катары 4 127 гектар жер берген деген  маалыматы сакталып турат. Анын (2021-жыл, март) айтымында: «…. кыргыз өкмөтү 1973-жылдары суу сактагычтын курулушу үчүн 5 731 гектар жерди бөлүп берген. Анын ордуна Өзбекстан тарап компенсация катары 4 127 гектар жер берген. Алар Ала-Бука, Аксы, Ноокат, Кадамжай районунда жайгашкан. Ошол келишимде убадаланган 1600 гектар жер 2021-жылкы сүйлөшүүдө алынганы айтылган».

Оппозиция болсо бул маселеде Кыргыз Өкмөтүнүн 1975-жылкы токтомуна таянып, бийлик менен макул эместигин билдирип келди. Мисалы, экс-элчи М. Абылов анда  Кыргыз Өкмөт башчысы А. Сүюмбаевдин 1975 –жылы чыгарган № 74 токтомуна  таянып, анда А. Сүюмбаев Өзбекстан Кемпир-Абад Суу сактагычы боюнча келишимдеги өз милдеттерин аткарбай койгондугуна байланыштуу Кыргызстан менен Өзбекстандын чек аралары Ош областынын чеги менен аныкталат деп бекитип койгон. Кемпир-Абад Кыргызстандын менчиги деген позицияны карманат. Тарыхчы жана чек ара маселелери боюнча эксперт А. Кулматов да Кемпир-Абад маселеси боюнча өзүнүн аналитикалык макаласын жарыялап, Кемпир-Абад Кыргызстанга таандык экендигин белгилеп, аны Өзбекстанга таандык дей тургандай бир дагы документтин жоктугун жазат.

Т. Усубалиевдин «Би-би-си» радиосуна берген илгерки маегинде Кемпир-Абадды кыргыздарга мурастап кеткендей айтып, жогоруда айтылгандарды бышыктап койгон. Анда Т. Усубалиев Кемпир-Абад суу сактагычы маселесин эл аралык деңгээлге алып чыкканын айтып, анын өтөлүнө чыгыш үчүн бул боюнча БУУ менен консультациялар  жүргүзүлгөндүгүн белгилейт. Т. Усубалиев маегинде өз оозу менен Кемпир- Абад кыргыз элинин менчиги, биз бул боюнча БУУдан да сурадык, алар сууну саткыла, сууну сатсаңар болот деп жатышат деп айтып  кетиптир.

Кыязы, Т. Усубалиевдин мындай билдирүүлөрү Өзбекстандын мурдагы лидери И. А. Каримовду чоочуркатпай койгон эмес. Ошого ал учурунда Кемпир-Абад суу сактагычын жана анын айлана тегерегин жылчык калтырбай кайтартып келгенби деген суроо туулбай койбойт. Анткени, Кыргызстан Кемпир-Абад боюнча эл аралык деңгээлде консултацияларды жүргүзүп, сууну сатуу маселесин өздөштүрүп жатышы, анын бул багытта коңшуларды оңтойсуз абалга кабылтып, өз максаттарына жетүүгө умтулуу катары кабылданышы мүмкүн эле.

Бирок, жогудагыдай материалдардын байма-бай чыгышы жана соцтармактарда карапайым эл Т. Усубалиевди  Кемпир-Абадга күнөөлөп, каралоого алууну жактырбай, аны коргоп карама-каршылыктар күчөп жатканынанбы, айтор акыркы жумадан бери мындай коомчулукка жакпаган аракеттер токтотулду. Тескерисинче, Кемпир-Абаддын алдындагы жерлер Өзбекстанга Сталин менен ошол кездеги өзбек лидери У. Юсуповдун учурунда өтүп кеткен деген маалымат тарала баштады. Ошол кездеги Түштүк Кыргызстан тажрыйба чарбасынын жетекчиси К. Мокешов (1968-1975жж.) Сталин менен Юсупов Москвадан Политбюронун чечими менен  биздин жерлерди Өзбекстанга өткөрүп жиберген. Бул учун формалдуу түрдө акты түзүлгөн. Ага Ош областынын ошол кездеги жетекчиси Т. Кошоев жана башка Ош областынын Өзгөн, Кара суу райондорунун жетекчилери кол коюшкан дейт. Т. Усубалиев кызматка кеч келген, ал келгиче эле бул маселени Москвадан чечип коюшкан деп билдирүүдө. Ошол кезде эле компенсациясын алып, орустардын үйлөрүн алып көчүп кетишкен дейт.

Бирок, К. Мокешов, биринчиден, СССР учурунда бир республиканын мүлкү же жери башка бир республикага өтүү тартибин таптаза билбегендигин көрсөтүп, ал айткан формалдуу актынын болгонунан күмөн санатып жатат.  Себеби, СССРдин Конституциясында анын курамына кирген ар бир республика өзүнүн тарыхый калыптанган территориясына ээлик кылууга укуктуу деген жобо бекитилген. Ошондуктан, Политбюро өзү каалагандай эле жерлерди жана мүлктөрдү формалдуу актынын негизинде бир республикадан экинчисине өткөрүп бере алган эмес. Экинчиден, жогудагы конституицялык норма К. Мокешовдун маалыматына күмөн жаратып жатат. Мисалы, 1950-1970 жылдар аралыгында Казакстан менен Өзбекстандын ортосунда бир нече жерлер, кен-байлыктар, бир мамлекеттен экинчи мамлекетке өтүп турган. Бирок, алардын баары СССРдин конституциясына жана бул союздук рсепубликалардын конституцияларына жана мыйзамдарына ылайык жүргүзүлгөн. Бул тууралуу Т. Усубалиев өз маегинде Москва биз менен кеңешип иш кылган. Мисалы, Өзбекстан Чаткал, Соң-Көлдүн суусун пахтага пайдаланабыз дегенде, жетиштүү аргументтерди айтып олтуруп алып калганбыз деп эскерет. Тарыхка кайрылсак, Н. Хрушевдун учурунда Рашидовдун өтүнүчүн канаттандыруу үчүн Казакстандын үч району Өзбекстандын курамына киргизилген.  Н. Хрушев бул маселени чечиш үчүн Д. Кунаевдин алдынан өтүп, аны менен макулдашып, мыйзам жолу менен чечиш үчүн казак лидерин өзүнө чакырган. Бирок, тилекке каршы Д. Кунаев таптаза көнбөй койгон. Ал биз өзүбүз деле пахтаны өндүрө алабыз, мен элге эмне дейм деп болбой койгон. Бирок, Н. Хрушев  бул маселени Түштүк Казакстандын край компартиясынын жетекчиси И.Юсупов менен чечип койгон. И. Юсупов крайкомдун чечимин чыгарып, документтерди Казакстандын Жогорку Кенешине жана Д. Кунаевге жөнөткөн.  Д. Кунаев И. Юсуповдон эмнеге мындай болуп кетти деп териштире баштаганда, Н. Хрушев аны кызматтан алып салганда, анын ордуна тил алчаак И. Юсуповду бекитип койгон. И. Юсупов уйгур улутунан болгон. Ал мындан башка да жерлерди, кендерди башка республикалардын пайдасына өткөрүүгө аракет кылган. Ошого ал өмүрү өткөнчө, мен казак элине эч жамандык кылган эмесмин деп карганып жүрүп өткөн. Б.а. жерлер, мүлктөр бир мамлекеттен экинчисине өткөндө, адеп областтан чечим чыгып, анан ал Жогорку Кенештен бекитилген. Бул боюнча атайы Указ чыгып, өкмөт токтом чыгарган. Андан кийин, СССРдин Политбюросу чечим чыгарып, чек аралардын өзгөргөнүн атайы бекиткен. Анан карта өзгөртүлгөн. Областын чечими Жогорку Кенештен бекибесе, тийиштуу Указ, Өкмөттүн токтому чыпаса, Политбюронун чечимдери болбосо, анда ал аракеттер мыйзамсыз деп эсептелген. Б. а. К. Мокешов айтып жаткан Т. Кошоевдин актысы менен эле кыргыз жерлери Өзбекстанга, ал эми Өзбекстандыкы Кыргызстанга өтүп кете алган эмес. К. Мокешов Сталин менен Юсупов чечип коюшкан деп жатат. Ошондой болгон күндө да Т. Кошоевдин формалдуу актысы жогорудагыдай тартипте мыйзамдаштырылышы керек болчу. Эгерде андай тартипте мыйзамдаштырылбаса, бул аракеттер мыйзамсыз деп эсептелген. К. Мокешовдун айткандарын тастыктаган КР ЖКнин чечимин, Указ, Токтом ж. б. документтерди карап,текшерип көрсө болот. Себеби, бир эле формалдуу акты менен жерлер өтүп кете бербейт да.

К. Мокешов жогорудагы окуялар Сталиндин учурунда болгонун айтат. Сталин 1953-жылы өлгөн. У. Юсупов Өзбекстандын КП (б) биринчи катчылыгын 1937—1950 жж. аркалаган. 1953—1955 жж. Өзбекстандын Министрлер Советинин төргасы болгон. Н. Хрушев 1953-1964 жж. КПнын БКнин биринчи катчысы, ал эми 1958-1964 жж. СССР министрлер Советинин  төргасы болуп эмгектенген. Бирок, Н. Хрушев официалдуу түрдө бийликке 1956-жылы партиянын ХХ- сьездинен кийин келген. Ага чейин 1953-1956-жылдары өлкөнү Берия, Хрушев (март – июнь 1953-жылдын мартынан июньга чейин), Маленков (официалдуу лидер катары 1953-жылдын июнунан 1955-жылдын январына чейин) триумвираты башкарган. Сталин согуштан кийин СССРде  Эл чарбасын калыбына келтирүү программасы менен иш алып барган. Негизги максат согуштан кыйраган экономиканы, шаарларды, мекемелерди ж. б. обьектилерди калыбына келтирүү болгон. Бул саясат Хрушев официалдуу бийликке келгенге чейин уланган.    Хрушев бийликке келгенден кийинки алгачкы жылдардан тартып СССРге кирген союздук республикалардагы Сталиндин кадрларын алмаштыруу менен алек болгон. Андан соң айыл чарба, өнөр жайын өнүктүрүү программасынын алкагында аракеттенген. Ал эми У. Юсупов Сталиндин кадры болгон. Ал Сталиндин репрессия саясатынын камчысын урган кадрларынын бири болгон. Б. а. ал Хрушев менен бир команда болмок тургай, бир кайыкка да олтура алган эмес. 1959-жылдан 1983-жылга чейин Өзбекстан КП биринчи катчылык кызматын Ш. Р. Рашидов аркалаган. Аны Хрушев өзү бийликке алып келген, анын көздөй кадры болгон. Айтмакчы, 1961-жылдан 1985жылга чейин  Кыргызстан КП БКнын 1- катчылык кызматында эмгектенген Т. Усубалиев да Хрушевдун көздөй кадры болгон. Ага чейин Кыргызстанды өтө кадр-барктуу Сталиндин кадры И. Раззаков башкарган. Хрушев толук кандуу бийликке 1956-жылы араң келип жатат. Демек, 1953-жылы өлгөн Сталин да, 1955-жылы кызматын тапшырган У. Юсупов да Кемпир-Абадга тиешеси жок болгон. Ал эми бийликке жаңы келген Ш. Рашидов (1959-ж.) Хрушевду пайдаланып, 1959-1961-жж. аралыгында И. Раззаковго  каршы интригаларды уюштура алмак эмес деп тартынбай эле айтсак туура болот. Хрушев И. Раззаковду бардык союздук республикалардын жетекчилерин алып, өз кадрларын коюп бүткөндөн соң, 1961-жылы алганга батынган. 1961-жылы бийликке келген Т. Усубалиев менен Ш. Рашидовду Хрушев бирдей эле көргөн. Хрушев бул эки кадрынын ортосуна интрига жагууга кызыкдар эмес болчу. Ошондуктан, Ш. Рашидов Кемпир-Абад боюнча Москвага жамынып, чоң интригаларды жасай алган эмес. Бирок, ал суу сактагычты куруп алгандан кийин, кызганычтан улам, карасанатайлык менен Өзбекстан куруп беребиз деп милдеттенген каналды, Сох суу сактагычын ж. б. обьектилерди курбай койгон. Кыргызстан да пахта аянттарын чоңойтуп, бизге конкурент болот деп кызганып, чочулаган.

Ал эми Т. Кошоевге келсек, ал областтык жетекчилик кызматка  1966-жылы келген. Б.а. Брежневдин учурунда. 1966-78-жылдары Ош облаткомунун төрагасы (ага чейин 1-орун басары), 1978–81-жылдары партиянын Ош обкомунун 1-секретары, 1981–87-жылдары Кыргыз ССР Жогорку Советинин Президиумунун төрагасы болуп иштейт. Б. а. жогорудагы К. Мокешов айтып жаткан «формалдуу акты» дал ошол Т. Кошоев Ош облаткомунун төрагасы кызматын аркалаган 1966-78-жылдарга туура келип жатат.  Ал эми 1961-жылы И. Раззаков кызматтан алынса, 1962 –жылы Ш. Рашидов  Кемпир-Абадды көтөргөн, 1964- жылы Н. Хрушев кызматтан жылбышкан. Ортодогу 2 жыл аралыгында Ш. Рашидов Москва аркылуу Т. Усубалиевге басым жасай алган эмес. Т. Кошоев төрага катары актыга эмес, өзүнүн чечимине кол коюш керек эле. Балким, К. Мокешов айтып жаткан акты, Ош облаткомунун төрагасынын элдердин башка жерге  көчкөнүн бекиткен чечими болушу мүмкүн. 1968-жылы директор болуп келген К. Мокешов жаңылып, баарын чаташтырып жатат. К. Мокешовдун «актысынын» дегеле болгону арсар болуп калды. Бирок, болсо да ал акты эч нерсеге жарабашы да ылаазым, эгерде ал Ош областынын жергиликтүү кеңешинин чечими менен, андан соң КР Жогорку Кенеши жана өкмөтунун токтомдору менен бекибесе, Москвадан Политбюро чектердин өзгөргөнү жөнүндө чечим чыгарбаса. Эгерде ал «акты» ушундай тартипте бекитилбесе, анда ал эч нерсеге жарабаган документ болуп эсептелет.

Л. Брежневдин мезгилинде Орто Азияда ага өзүнүн кудасы Д. Кунаев таасирлүү болгон. Л. Брежневдин доорунда СССРде коррупция гүлдөп, Өзбекстан Ш. Рашидовдун жетекчилигинде коррупцияга белчесинен батып кеткен. Ошондуктан, ошол кездеги кыргыз жетекчилиги Ш. Рашидовго ишенген эмес. Ал кезде Өзбекстанга каналга, Сох суу сактагычына деп чегерилген акчалар деле корупциялык схемага кабылып, кымырылып, жок болушу мүмкүн болчу. Ушул өңүттөн алганда, кыргыз тарап Ш. Рашидовдун өзү милдетин алган каналды, Сох суу сактагычын курабы же курбайбы деп күмөн санап, анан курбай тургандыгы анык болгон соң ошого жараша аракеттерди жасоого мажбур болушкан десек туура болот. Буга 1962-жылы КР КП БК жана КР Министрлер Кенешинин № 45/8-Б Кемпир-Абад суу сактагычы боюнча чыгарган токтому далил боло алат. Ага Т. Усубалиев менен Б. Мамбетов  кол койгон. Бул чечимдер боюнча жер берүү жана чек ара чектерин өзгөртүү жөнүндө бир да сөз айтылган эмес.  Мына ошондуктан 1975-жылы А. Сүюмбаев жогорудагы № 74 Кыргыз Өкмөтүнүн токтомун оңой эле токуп койгон. Токтомдо: «Следует отметить, что в виду не выполнения со стороны Узбекской ССР обязательств по строительству Левобережного Кемпирабатского канала и коллекторно-дренажной сети Совет Министров Киргизской ССР постановлением от 20 февраля 1975 года № 74 постановил земли в границах Ошской области Киргизской ССР от 22 октября 1965 года № 475  под строительство Кемпирабадского (Андижанского) водохранилища, без изменений существующей Республиканской границы между Киргизской ССР и Узбекской ССР» (Токтомдун көчүрмөсү соцтармактарда эркин таралып жатат) деп бакыйып жазылып турат.

Ошентип, жыйынтыктасак, колдо бар материалдардын анализи көрсөткөндөй кыргыз бийлиги Кемпир-Абад суу сактагычын куруу маселесинде жер берүү тууралуу чечим кабыл алган эмес. Жогорудагылардан улам Кыргызстан Өзбекстан менен чек ара маселелерин сүйлөшүүлөрдөн мурда бардык документтерди таап алып, анан сүйлөшүүгө киришсе ал жемиштүү жана алда канча үзүрлүү болмок деп ойлойм. Б.а. Кыргызстан документтер менен Кемпир-Абад суу сактагычын өзүнүн менчиги катары далилдеп бере алса, анда Өзбекстан менен сүйлөшүүлөр ачык жүрүп,  алда канча жеңилдемек. Анда коомдо да пикир келишпестик, карма-каршылыктар пайда болмок эмес.

Кемпир-Абад суу сактагычы боюнча түзүлгөн Келишимдин проектисинин айрым негативдүү жактарына токтоло кетели. Маалыматтарга караганда Кыргызстан менен Өзбекстандын ортосунда эки келишимге кол коюу күтүлүп жатат. Бири чек ара боюнча, экинчиси Кемпир-Абад суу сактагычы боюнча. Бул жерде чек ара боюнча келишим Кемпир-Абад боюнча келишимдин уландысы катары кабылданабы же бул экөө эки башка келишимдерби, ушул маселе маанилүү? Эгер экинчи  келишим биринчинин уландысы катары эсептелсе,  анда бул Кыргызстан үчүн бир аз пайдалуу. Себеби, эгер Өзбекстан бир тараптуу келишимден чыгып кетсе, анда чек ара маселелери да кайрадан каралууга тийиш болуп калат. Эгер булар эки башка келишимдер катары тааныла турган болсо, анда Өзбекстан келишимдерге кол коюлгандан кийин, өзү каалаган мезгилде Кемпир-Абад боюнча келишимден  бир тараптуу чыгып кетүү мүмкүнчүлүгүнө эгедер болуп калат. Өзбекстан келишимден чыккандан кийин, ал Кемпир-Абадга аскер киргизип, зым менен тосмо тосуп, бекитип алуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болуп калат.

Келишимде Кыргызстандын экинчи борбору Ош, Өзгөн шаарларынын жана Ош областынын коргонуу жана маалымат коопсуздугу маселелери таптакыр эске алынбай, бул талаптарга  карама-каршы түзүлүп  калгандай.  Дүйнөлүк практикада чек ара маселелери стратегиялык обьект же борбор калаа, шаардын коргонуу жана маалымат копсуздуктарын эске алуу менен чечилет. Казакстан өз борборун Астанага көчүргөнүн, ал эми Кыргызстан Ошту экинчи байтакты катары жарыялаганын эске алсаңыз болот. Келишимде стратегиялык шаарлардын коргоонуу жана коопсуздугу эске алынбай калганы туура эмес. Алсак, Келишим боюнча Кыргызстан тарап дамбанын алдынан сууга басылган 4 485 гектар жерди Өзбекстан тарапка өткөрүп берери айтылат. Суунун деңгээли 900 горизонттук белгиден ашпайт дешет. Бул абалда Өзбекстандын жерлери Өзгөнгө чейин кирип келээри анык болууда. Б.а. Өзбекстан (согуштук абалда) аскерлери суу болгондо катерлер менен Өзгөн жана Ош шаарларына кирип келүү мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Ал эми суу жок болсо, ал жакка аскер гарнизонун, техникасын, танктарын жайгаштырып алышы мүмкүн. Ошентип, келишим боюнча Кыргызстандын мамлекет катары стратегиялык абалы өтө начарлап, кечирилгис чоң утулушка дуушар болуп жатат.

Айрымдар, Кемпир-Абад стратегиялык обьект эмес дешет. Тескерисинче, Кемпир-Абад Кыргызстан үчүн да, Өзбекстан үчүн да өтө маанилүү стратегиялык обьект. Анткени, биринчиден, эгер дамбанын алдындагы жер жана чогултулган суу бүгүн Кыргызстандыкы болсо, анда  4485 гектарды түзгөн 900 горизонттук белгиге чейин жер жана ал жерге чогултулган суу бул жерлер Өзбекстанга өткөндөн кийин коңшу өлкөнүнкү болуп эсептелип калат. Себеби, бул суу эми Өзбекстандын территорисында чогултулуп жатат.  Экинчиден, СССР учурунан бери өлкөнүн Түштүк региону маалымат коопсуздугу тийиштүү деңгээлде чечилбей келгени белгилүү. Анын айынан Өзбекстанга чектеш район, айылдар өзбек телевидениесин көрүүгө, радиосун угууга аргасыз болуп, маалыматты өзбек тилинде алып, Кыргызстандын Президенти ким экенинен да кабары жок болуп келген. Ошондуктан, эгерде келишим боюнча Өзбекстандын чектери Өзгөнгө чейин созула турган болсо, анда Өзбекстан маалымат коопсуздугу боюнча чоң утушка жетишип жактаны байкалууда. Өзбекстан Ош областы боюнча маалымат коопсуздугу, маалымат согушу маселелери боюнча үстөмдүк кылышы мүмкүн. Б.а. Өзбекстан бир ок менен эки коёнду атып, өз улутташтарынын маалымат коопсузудугун мыкты коргоп жатат. Бүгүнкү парламентте 90 депутаттын 23 гана түндүк областарынан экени айтылат. Б.а. парламенттин дээрлик көпчүлүк депутаттары түштүктө маалымат коопсуздугу проблемалары бар экенин менден да жакшы билишет.

Келишим рынок экономикасынын шарттарына жооп бергидей түзүлбөй калган. Депутаттар келишим боюнча Кыргызстан суу берүүгө милдеттендирилген дешет. Өзбекстан бул пунктту атайы киргиздирип жатат. Муну менен өзбек тарап  Кыргызстанды сууну сатуу мүмкүнчүлүгүнөн ажыратып жатат. Эгерде кийинчирээк, башка өлкөлөрдө да суу сатуу практикаланып калса, кыргыз тарап сата албай калат. Экинчиден, мындай абалда Кыргызстан сууну башка жакка буруп атамекендик дыйкан чарбаларын өнүктүрүү мүмкүнчүлүгүнөн ажырайт же ал тарыйт. Келишимдеги Кыргызстанды суу берүүгө милдеттендирген норманы алып салуу керек.

Келишимдин негизин Кыргызстандын суу ресурстары, дамбанын алдында калган дүйнөдө табылгыс сорттогу күрүч өстүрүүчү 4 485 гектар жери, ал эми Өзбекстандын дамбасы түзүш керек. Сүйлөшүүлөрдүн ушундай багытта жүрүшү туура болмок. Бүгүн 4 485 гектар гектар күрүч талаасынын баасы, Өзбекстан эки миллион гектар жерди суу менен камсыз кылуу үчүн курулган дамбанын баасы менен бирдей деп эсептелиши керек. Келишимде Кыргызстан эки өлкө тарабынан курулуп жаткан ишкага анын 50% эгедер өлкө катары 4 485 гектар жер жана суу ресурсу менен кирет, ал эми Озбекстан ишкананын 50% дамба менен кирет деп жазып койсо эң туура болмок. Бул ойду улай,  келишимге Кыргызстанга эки өлкөнүн дыйкандарын үзгүлтүксүз суу менен камсыздандыруу жүктөлөт, ал эми Өзбекстанга  дамбанын жардамы менен эки өлкөнүн дыйкан чарбаларына суу жеткирип берүү жүктөлөт деп жазып койсо да артыкча болбос деп ойлойм.

Келишимде Кемпир-Абаддын тегерегинде жайгашкан кыргызстандык ГЭСтер, кум чыгарып сатуучу заводдор ж.б. статусу кандай болоору белгисиз болууда. Кыргызстан Кемпир-Абаддан толугу менен кол жууса, анда туризмди өнүктүрүү жаатында утулабыз. Себеби, Кемпир-Абад бизде болсо, Кыргызстан суу сактагычтын тегерегин эс алуучу зона деп жарыялап, жаштар үчүн миңдеген иш орундарын түзүүгө мүмкүнчүлүк алат деп ойлойм.

Бул маселеде Кыргызстан менен Өзбекстан сүйлөшүүлөрү суу, 4 485 гектар күрүч талаасы жана дамбанын тегерегинде болгон болсо, бул  эки өлкөгө бирдей пайда алып келмек деп ойлойм. Төмөндө бул маселени чечүүдө эки өлкө үчүн алда канча ыңгайлуу шарт катары  карап көрүүгө бир-эки вариантты  сунуштап көрөлү:

Кыргызстанда суу ресурсу, күрүч талаасынын орду, ал эми Өзбекстанда дамба бар. Кыргызстан сууну сатпастан, аны эски күрүч талаасынын ордуна чогултат, Өзбекстанды суу менен бекер камсыз кыла алат. Өзбекстан болсо, дамбаны чогуу пайдаланууну камсыз кылат.

  • Кыргызстан курулбай калган канал, Сох суу сактагычын ж.б. обьектилер үчүн өзбек тарапты кечирет. Өзбекстан бардык артылган доолорун токтотот.
  • Кыргызстан курулбай калган канал, Сох суу сактагычын ж.б. обьектилер үчүн өзбек тарапты кечирет. Өзбекстан дамбанын 50% Кыргызстанга өткөрүп берет.
  • Кыргызстан суу жана 4 485 суу толтурулуучу жер менен эки өлкө биргелешип куруп жаткан ишканага кирет. Дамбанын кайсы бир бөлүгүнө ээлик кылат. Өзбекстан дамбанын өзүнө таандык бөлүгү менен кирет. Эки өлкө ишкананы 50% жана 50% кылып бөлүп алып иштетишет.
  • Кыргызстан дамбаны суунун (белгиленген убакыт өлчөмүндө) баасына же гранттын негизинде же жарым-жартылай (50%), же толугу менен сатып алат. Кыргызстан Өзбекстанга сууну бекер берет, дамбаны чогуу пайдаланышат.

Жогорудагылардан улам, Кыргызстан менен Өзбекстандын ортосундагы Кемпир-Абад келишими каралып жатканда өйдөдө айтылган маселелерди эске алып, тыкыр карап, туура чечип алуу абзел.

Албетте, бул маселе боюнча изилдөөлөр жана тактоолорду жүргүзүүдө КР Президентинин стратегиялык изилдөөлөр институту, КР ЖК спикери жана парламенттин депутаттарынын мүмкүнчүлүктөрү зор. Ошондой болсо да, биз жогоруда Кемпир-Абад суу сактагычы боюнча Келишимдин оош-кыйыш жактарын бир аз болсо да өз мүмкүнчүлүгүбүзгө жараша анализдеп чыктык. Бул маселе ЖКда каралганда  жогоруда айтылган ой-пикирлер, сунуштар эске алынат го деп үмүттөнөбүз.

Чек ара маселеси дайыма өтө оор чечилүүчүлөрдөн болуп эсептелет. Мисал катары алыс барбай Каркыра үчүн болгон Аксы окуяларын алалы. А. Акаев бул трагедиядан кийин Каркыра маселесинин ЖКдан ратификация мөөнөтүн кийинкиге калтырганы менен, ал 2005 –жылкы революцияга детонатор болуп берип, бийлик кулаган. Мындан башка Югославия жана андан бөлүнүп чыккан өлкөлөрдүн тажрыйбасын алсак болот. Бул өлкөлөр ортосундагы чек ара маселелерин чечүүнү өз мойнуна алган президенттердин баарынын коомдогу рейтинги жана таасири түшүп,   элдин ишениминен ажыраган. Айрымдары бүгүнкү күнгө чейин тиги же бул жердин башка өлкөнүн пайдасына өтүп кеткени үчүн өзүнүн күнөөлүү эмес экендигин далилдей албай убара болуп келет.

Кыргызстанда саясий температура жана абал чагылгандай тез өзгөрүп тураарын эске алсак, анда биз чек ара маселесин шашпай кылдат чечип алуубуз абзел деп ойлойм. Келечекте Кемпир-Абад суу сактагычы боюнча келишим КР Президенти, Жогорку Кенеши ж. б. өлкөнүн саясий институттарынын деңгээлин түшүргөн келишимдердин бири болуп калбаш үчүн, анын алдын алып, бардык  аракеттерди жумшап, маселени тыкыр карап, так жана туура чечип алуу ар бирибиздин парзыбыз.

Табылды Акеров, саясат таануучу, доцент, тарых илимдеринин кандаидаты

УКМК: Коңшу мамлекеттен аткезчилик менен алып келинген $2.750.000 мамлекеттин казынасына чегерилди

КР УКМК тарабынан контрабандага бөгөт коюу боюнча жүргүзүлүп жаткан ыкчам иш-чаралардын алкагында, 2022-жылдын 15-октябрында Баткен районунун Кара-Бак айылында Кыргыз Республикасынын жараны Т.А.М. (аткезчиликке тиешеси бар адам катары белгилүү болгон, Баткен райондук соту тарабынан Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 239-беренеси “Милдеттүү түрдө акциз салынуучу продукцияны акциздик маркасыз өндүрүү” боюнча соттолгон.) башкаруусундагы “O 9240 AG” мамлекеттик номурлу “Мерседес-Бенц” үлгүсүндөгү унаа кармалган. 

Унааны тинтүү учурунда КР аймагына коңшу мамлекеттен мыйзамсыз алып келинген 6 брикет желим баштыктарга скотч менен оролгон 2 млн 750 миң АКШ доллары өлчөмүндө накталай акча каражаты табылган. 

Бул факты боюнча КР УКМКнын Баткен облусу боюнча башкармалыгы тарабынан 2022-жылдын 16-октябрында кылмыш иши козголгон. Козголгон кылмыш ишинин алкагында экономикалык аткезчилик менен алектенген адамдар аныкталып, Баткен шаарындагы убактылуу кармоочу жайга киргизилген.

2022-жылдын 10-ноябрында Баткен райондук сотунун өкүмү менен бул акча каражаттарын ташууну уюштурууга катышкан Кыргыз Республикасынын жарандары К.Р.О., К.Н.Б., К.К.К., С.Ж.Н., Б.Е.А. жана Т.А.М. Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 231-беренесинин 3-бөлүгүнүн 5-пунктунда каралган кылмышты жасагандыгы үчүн күнөөлүү деп табылып, ар бирине 150 000 миң сомдон айып салынган жана 2 миллион 750 миң АКШ доллары (227 миллион 186 миң 850 сом) мамлекетке чегерилген.

Юстиция министрлиги ЖМК жөнүндө мыйзамдын долбооруна терс корутунду берди

Кыргызстандын Юстиция министрлиги президенттин администрациясы иштеп чыккан “Жалпыга маалымдоо каражаттары жөнүндө” мыйзамдын долбооруна терс корутунду берди. Бул тууралуу маалыматты аталган министрликтин басма сөз кызматы билдирди.

Документ айрым экспертизалардан өткөн эмес. Министрлик эксперттер мыйзам долбоордун кайсы бөлүгүнө макул болбогонун тактаган жок.
Буга чейин Кыргызстандагы маалымат каражаттарынын негиздөөчүлөрү жана башкы редакторлору президентке, Жогорку Кеңешке, Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин (УКМК) төрагасына, башкы прокурорго, ички иштер министрине, маданият, маалымат, спорт жана жаштар министрине кайрылуу жолдогон. Анда президенттин аппараты иштеп чыгып, коомдук талкууга чыгарган “Массалык маалымат каражаттары жөнүндө” жаңы мыйзам долбоорунун 96 пайызы Орусиянын мыйзамынан көчүрүлгөнүн жана андагы айрым беренелер өтө катаал экенин белгиленген.
Мунун алдында Кыргызстандагы медиа жана коомдук уюмдардын өкүлдөрү акыйкатчы Атыр Абдрахматовадан Венеция комиссиясына кайрылып, “Массалык маалымат каражаттары жөнүндө” жаңы мыйзам долбооруна байланыштуу корутунду алууну суранышкан. Он уюмдун жана кыркка жакын журналисттин атынан жолдонгон кайрылууда жаңы мыйзам долбоору сөз эркиндигине коркунуч жарата турганы белгиленген.
28-сентябрда “Жалпыга маалымдоо каражаттары жөнүндө” жаңы мыйзам долбоору сунушталган. Долбоордун негиздемесинде 1992-жылы кабыл алынган мыйзам азыркы замандын талабына жооп бербей калганы жазылган.

Ошондой эле маалыматтар каражаттары жөнүндө мыйзамды жаңы Конституцияга шайкеш келтирүү максаты турганы, учурда күчүндө турган мыйзамда интернет аркылуу маалымат тараткан медиа каражаттарынын иши тескелбей калганы жүйө катары көрсөтүлгөн.

Жозеп Боррель: Европа Биримдиги Борбордук Азиянын беш өлкөсү менен күчтүү, кеңири жана заманбап өнөктөштүктү куруу үчүн бардык аракеттерди жумшоодо

Жозеп Боррель, Европа Биримдигинин Тышкы иштер жана коопсуздук саясаты боюнча Жогорку өкүлү жана Европа комиссиясынын Вице-президенти.

Кылымдар бою Европа менен Борбордук Азиянын ортосундагы байланыштар биздин коомдоштуктардын калыптанышында чоң роль ойноп келген. Европа менен Азиянын цивилизацияларын бириктирип турган, материалдык баалуулуктарды, аны менен бирге бири-бирине болгон маданий жана турмуштук кызыкчылыкты жайылткан Улуу Жибек жолундагы байыркы дүйнөдө соода гүлдөп турган учурга чейин эле, көп убакыт мурун ушундай болгон.

Ал эми байланыштарды бекемдөө дайыма өз ара аракеттенүүнү жана көңүл бурууну талап кылат. Балким, акыркы убактарда биздин эки аймактын ортосундагы байланыштарды өнүктүрүүгө тийиштүү көңүл бурбай жаткандырбыз. Евробиримдик биздин Борбордук Азиядагы өнөктөштөрүбүз менен биргеликте бул нерсени оңдоого ниет кылат. Ушул айдын башында Европа Кеңешинин төрагасы Шарль Мишель биздин кызматташтыгыбызды бекемдөө максатында аймакта иш сапары менен болду. Ал эми ушул айдын аягында, 2022-жылдын 18-ноябрында, Самаркандда (Өзбекстан) Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев менен бирге Евробиримдик менен Борбордук Азиянын ортосундагы өз ара мамилелер боюнча “Global Gateway” конференциясын өткөрөм.

Биз геосаясий чакырыктар өсүп, бийлик саясаты күчөгөн доордо жашап жатабыз. Биз ошондой эле эки мега-тенденцияларга туш болуудабыз: климаттын өзгөрүшү жана экономика жана коомдоштуктарды санариптештирүү. Ошондуктан «жашыл» өтүүнү тездетүү жана санариптик экономиканы калыптандыруу биздин тышкы саясаттын, Евробиримдиктин саясий күн тартибинин борборунда турат. Биздин Глобалдык шлюз аркылуу Евробиримдик глобалдык деңгээлде «жашыл» жана санариптик өтүүгө көмөк көрсөтүүдө. Биздин бардык жасаган иш-аракеттерибиз өнөктөш өлкөлөрдүн керектөөлөрүн канааттандырууга жана жергиликтүү коомдоштуктарга пайда камсыз кылууга негизделген.

Биздин Борбордук Азиядагы өнөктөштөрүбүз биз сыяктуу эле кыйынчылыктарга туш болуп жатканын билебиз: экономиканы пандемиядан кийин калыбына келтирүү, энергетикалык жана климаттык кризисти чечүү, ошондой эле Россиянын Украинага басып киришинен улам келип чыккан тартипсиздикти жеңүү. Бирок бул чакырыктардын бардыгы ошондой эле туруктуураак жана өз ара байланышкан глобалдык экономикага инвестициялоо үчүн мүмкүнчүлүктөр болуп саналат.

Самаркандда биз үч теманы карайбыз: санариптик, транспорттук жана энергетикалык өз ара аракеттенүү. Үч чөйрөнүн баарында тыгыз иштешүүнүн жолдорун издейбиз, инвестициялык мүмкүнчүлүктөрдү аныктайбыз жана тыгыз байланыштарды курууга катализатор боло ала турган реформаларды чагылдырабыз. Биз саясатчыларды жана техникалык эксперттерди, эл аралык финансылык мекемелердин өкүлдөрүн, ошондой эле эң негизгиси – бизнес-коомчулуктун өкүлдөрүн жана жарандык коомдун өкүлдөрүн чогултабыз. Адамдардын ортосундагы байланышты түзүү менен биз аймактардын ортосундагы байланышты камсыз кылабыз.

 Санариптик чөйрөдө биз коопсуз платформаларды куруу, географиялык тоскоолдуктарды жеңүү, мамлекеттик кызматтарды көрсөтүүнү жакшыртуу, билим берүүнү колдоо жана жумуш орундарын түзүү мүмкүнчүлүктөрүн издейбиз.

Биз ошондой эле экономикалык диверсификацияны жана «жашыл» өсүштү стимулдаштыруу үчүн Борбордук Азиянын ичинде жана Борбордук Азия менен Европанын ортосундагы туруктуу транспорттук байланыштарды бекемдөө жолдорун карайбыз.

Климаттын өзгөрүшү жана суунун тартыштыгы олуттуу кесепеттерге алып келээрин баарыбыз билебиз. «Жашыл» энергияга өсүп жаткан суроо-талапты канааттандыруу үчүн биз аз көмүртектүү энергия булактарына жетүүнү жакшыртуу жолдорун изилдейбиз. Биз, албетте, айыл чарба жана өнөр жай өндүрүшүн, сууну жана калдыктарды башкарууну жакшыртууга алып келүүчү жол менен, көбөйтүүгө жалпы кызыкдарбыз.

Биздин Европа менен Борбордук Азиянын ортосундагы байланыштар боюнча көз карашыбыз Евробиримдиктин Борбордук Азия боюнча Стратегиясынын фонунда калыптанган. Биз Борбордук Азиянын беш өлкөсү менен күчтүү, кеңири жана заманбап өнөктөштүктү куруу үчүн бардык аракеттерди жумшап жатабыз.

Ал эми биздин саясий жактоочулугубуз конкреттүү жардам менен бекемделген. Европа Биримдиги (Евробиримдиктин институттары плюс Евробиримдик мүчө-мамлекеттери) Борбордук Азиядагы биринчи донор болуп саналат: 2014-2020-жылдар аралыгында аймакка болгон европалык жардам 1,1 миллиард евро түзгөн. Жакынкы төрт жылда 2021-24-жылдары Борбордук Азия үчүн гранттык каржылоонун жалпы көлөмү, эки тараптуу жана аймактык программаларды камтыган, кеминде 390 миллион еврону түзүшү керек. Бул жерге «Европанын командасы» эки аймактык демилгеси кирет: бири санариптик байланыш боюнча, экинчиси суу ресурстары, энергетика жана климат боюнча, аларды Евробиримдик расмий түрдө Самаркандда тартуулайт. «Европанын командасы» – бул биз Евробиримдиктин институттары, мүчө-мамлекеттер жана финансылык мекемелер чогуу иштеген долбоорлорду аныктоо үчүн колдонгон бренд.

Евробиримдиктин концепциясы өз ара байланыш жаатында инклюзивдүү болуп саналат. Биз башка өнөктөштүктөрдү жокко чыгарууга умтулбайбыз. Анан, албетте, биз жаңы көз карандылыкты түзүүгө кызыкдар эмеспиз.

Евробиримдикте биз «ачык стратегиялык автономияны» куруп жатабыз. Негизи, бул эл аралык укукка, туура эрежелерге жана эл аралык стандарттарга негизделген глобалдык системанын алкагында өздүк стратегиялык тандоону жасоо, ашыкча көз карандылыктан качуу жана альтернативаларга ээ болуу эркиндиги жөнүндө. Албетте, биз өнөктөштөрүбүздүн өз алдынчалыгын жана тандоо эркиндигин өнүктүрүүгө умтулуусун түшүнөбүз.

Биздин өнөктөштөргө жагымдуу сунуш киргизүүгө бардык мүмкүнчүлүктөрүбүз бар. Европа Биримдиги дүйнөдөгү эң ири инвестор болуп саналат. Европалык компаниялар башкаларга караганда, анын ичинде Борбор Азияга караганда, көбүрөөк түз чет элдик инвестиция тартууда. Европанын жеке секторунун инвестициялык күчүн колдонуу менен биз Борбордук Азияда бүткүл дүйнө менен тыгыз байланышта болгон жаңы «жашыл» санариптик экономиканы курууга жардам бере алабыз.

Самарканддагы биздин милдет – бизнести тартуу үчүн реформаларды жана мүмкүнчүлүктөрдү аныктоо жана ишке ашыруу аркылуу бул инвестицияны стимулдаштыруу. Борбордук Азия өлкөлөрүнүн экономикасы динамикалуу өнүгүп келе жатат. Анын чоң потенциалы бар. Геосаясий толкундоолордун жана өзгөрүүлөрдүн дүйнөсүндө Евробиримдик ишенимдүү өнөктөш болуп саналат. Ошондуктан мен Европа бул маанилүү аймактын ийгилигин камсыз кылууда өз ролун ойноорун көрүүнү чыдамсыздык менен күтөм.

47 жаштагы жаранды бычактап өлтүргөн Чүй районунун 21 жаштагы тургуну кармалды

жылдын 13 ноябрь күнү Чүй районунун аймактык ооруканасына денесине бычак сайылып жаракат алган Кайырма айылынын тургуну 1975-жылы туулган А.Б. жеткизилип, жандандыруу бөлүмүнө жаткызылган. Бирок доктурлардын көрсөткөн жардамына карабай, алган жаракаты оор болгондуктан, ээсине келбей каза болуп калган.
Аталган окуя боюнча Чүй РИИБнүн тергөө кызматында Кыргыз Республикасынын КЖКнин 130-статьясында (денеге оор залал келтирүү, өлүмгө алып келгенде) көрсөтүлгөн кылмыш курамы менен кылмыш иши козголгон.
Жүргүзүлгөн ыкчам-тергөө амалдарынын натыйжасында, бул кылмышты жасаган адам 2001-жылы туулган У.А. болуп такталып, Кыргыз Республикасынын ЖПкнин 96-беренесинин талаптарына ылайык шектүү катары кармалып, убактылуу кармоо изоляторуна киргизилди.
Кылмыш туугандар арасында болгон уруштун айынан болгондугу аныкталды.
Өлгөн адам урушуп жаткан адамдарды арачалайм деп жатып бычак менен жаракат алган. Ал шектүү болуп камалган адамдын жездесинин досу болуп чыкты.
Тергөө уланып жатат.

19 жаштагы кызды өлтүрүп кеткен Сузактын 58 жаштагы тургуну кармалды

Үстүбүздөгү жылдын 8-ноябрь күнү саат 9:30 чамасында Ноокен районунун аймагынан агып өткөн сайдын ичинен 19 жаштагы кыздын киши колдуу болуп каза болгон жансыз денеси табылган.

Бул факты боюнча топтолгон материалдар Ноокен РИИБдин КБРне Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 122-беренесинин (Адам өлтүрүү) негизинде катталып, кылмыш иши козголуп, тиешелүү экспертизалар дайындалган жана кылмыштын бетин тез арада ачуу максатында кесипкөй кызматкерлерден турган атайын топ түзүлүп ыкчам иликтөө иштери башталган.

Кыргыз Республикасынын ИИМдин Кылмыш иликтөө башкы башкармалыгынын, Жалал-Абад ОИИБдин жана Ноокен, Базар-Коргон, Сузак РИИБнин кылмыш иликтөө бөлүмдөрүнүн кызматкерлери тарабынан кечиктирилгис түрдө жүргүзүлгөн ыкчам иликтөө иштеринин натыйжасында, окуяга шектүү катары буга чейин зордуктоо жана башка беренелер менен бир нече жолу соттолгон, акыркы жолу 2021-жылы баңгизатына байланыштуу кылмыш жоопкерчилигине тартылган Сузак районунун тургуну 1964-ж.т. О.А. аныкталып, тергөөгө камсыздалган. 

Тергөө учурунда шектүү жасаган оор кылмышы боюнча кызды Базар-Коргон районунун Акман айыл аймагында Жалал-Абад шаарына кетүү үчүн турган жеринен алып, Сузак районунун аймагында өлтүрүп, жансыз денени Ноокен районунун аймагындагы каналга ыргытып жибергендигин айтып берген жана окуя болгон жерди, жагдайларды жеринде көрсөтүп, ал көрсөтмөлөрү  видеожазуу менен бекитилген.

Мындан сырткары кылмыш иши боюнча шектүүнүн “Тойота-Королла” үлгүсүндөгү автоунаасы  далил зат катары алынып, автоунаага кароо жүргүзүү учурунда автоунаанын  арткы орундугунун оң жак тарабынан  кара-кочкул түстөгү канга окшогон зат аныкталган. Ошондой эле автоунаанын алдыңкы орундугунун астынан кара-күрөң түстөгү болжолдуу салмагы 2-3 граммды түзгөн баңгизатына окшогон өзгөчө кескин жыты бар зат табылып экспертизалык изилдөөлөр үчүн алынган.

2022-жылдын 12-ноябрь күнү шектүү О.А. Кыргыз Республикасынын КЖКнин 122-беренесинде көрсөтүлгөн кылмышты жасаганга шектелип, Кыргыз Репсубликасынын КЖПКнын 96-97-беренелеринин негизинде Ноокен РИИБдин убактылуу кармоочу жайына киргизилген.

Учурда кылыш иши боюнча толук кандуу тергөө амалдары жүргүзүлүп жатат.

Бишкекте милиция жапырт мушташкан чет элдиктерди кармады

Бишкек шаарынын Свердлов райондук милициясы бейбаштыкка шектелген чет элдиктерди кармады. Бул тууралуу Бишкек шаарынын ички иштер башкы башкармалыгы билдирди.

Маалыматка караганда, Пакистан жараны арыз менен кайрылып, 11-ноябрда “Жеңиш” аянтында белгисиз кишилер коомдук тартипти бузуп, ага жана анын эки мекендешинин денесине залака келтиришкенин билдирген.

Милиция “Бейбаштык” беренеси боюнча кылмыш ишин козгоду, шектүүлөр кармалды жана убактылуу камоо жайына киргизилди.

Буга чейин соцтармактарда Бишкектеги “Жеңиш” аянтында чет элдиктердин жапырт мушташы тартылган видео тараган.

Түркмөнстан Түрк мамлекеттер уюмунун толук кандуу мүчөсү болгон жок

Самаркандда өткөн Түрк мамлекеттеринин уюмунун IX саммитинин жыйынтыгында Түркмөнстан уюмдун толук кандуу мүчөсү болуп жарыяланган жок.

Бул жолку жыйында Түркмөнстандын уюмга толук кандуу мүчө болуп кошулары кабарланып жаткан. Бул тууралуу 29-сентябрда түрк тышкы иштер министри Мевлүт Чавушоглу билдирип, Самаркандда бирикменин мүчөлөрү көбөйөрүн сүйүнчүлөгөн:

“Жакшы жаңылык менен бөлүшкүм келип жатат. Буга чейин уюмга байкоочу болгон Түркмөнстан Самарканддагы саммитте толук кандуу мүчө болуп кирет. Муну менен түрк тилдүү үй-бүлөбүздү толуктайбыз”.

Бирок бул жолку жыйында Түркмөнстандын мүчөлүгү жөнүндө сөз болгон жок. Түрк министринин эки ай мурунку маалыматы эмнеге ишке ашкан жок, ага эмне себеп болгонун эч ким түшүндүргөн жок.

Түркмөнстандын атынан саммитке өлкөнүн мурдагы президенти Гурбангулы Бердымухамедов келди.

Түркмөнстандын мамлекеттик маалымат агенттиги (ТДХ) Бердымухамедов жыйынга Өзбекстан президенти Шавкат Мирзиёевдин чакыруусу менен ардактуу конок катары катышып жатканын кабарлаган.

Уюм Түрк тилдүү мамлекеттер кеңеши деген аталыш менен 2009-жылы түзүлгөн. Ал учурда Кыргызстан, Казакстан, Түркия жана Азербайжан мүчө болчу. 2019-жылы Өзбекстан уюмга толук кандуу мүчө болуп кирип, былтыртан бери Түрк өлкөлөрүнүн уюму деп атала баштаган. Түркмөнстан менен Венгрия байкоочу макамында катышып келет.

Руслан Казакбаев Кыргызстандын Түркиядагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси болуп дайындалды

Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров кол койгон Жарлыкка ылайык, Казакбаев Руслан Айтбаевич Кыргыз Республикасынын Түркия Республикасындагы Атайын жана Ыйгарым укуктуу Элчиси болуп дайындалды.

Кыргызстандын Чикагодогу башкы консулдугу экономикалык дипломатия боюнча тапшырмаларды аткаруу аракетинде

Чикаго шаарынын мэриясы, Чикаго шаарынын бизнес чөйрөлөрү, Чикагодогу чет мамлекеттеринин консулдук мекемелери менен кызматташууну кеңейтүү максатында, ошондой эле экономикалык дипломатия маселелери боюнча тиешелүү тапшырмаларды аткаруунун алкагында, Башкы консулдук Чикаго шаарынын мэриясынын «Chicago Sister Cities International» программасы жана «World Business Chicago» бизнес коомчулугу тарабынан уюштурулган Чикаго – 2022 эл аралык гала-концертине катышты.
Аталган иш-чарага Чикаго шаарынын мэри Лори Лайтфут айым, чет мамлекеттердин консулдук мекемелери, ишкерлер, бизнесмендер, ошондой эле банк секторунун өкүлдөрү катышты.
Чикаго-2022 эл аралык гала-концертинин жүрүшүндө Кыргыз Республикасынын жарандарынын укуктарын коргоо маселелерин талкуулоо, ошондой эле экономикалык дипломатия боюнча маселелерди илгерилетүү үчүн Чикаго шаарынын мэриясынын «Chicago Sister Cities International» программасынын жетекчилери, Глобалдык стратегиялык демилгелер корпорациясынын аткаруучу директору Адриен Тонгат мырза, жана ошондой эле Чикаго шаарынын мэри Лори Лайтфут айым менен жакынкы аралыкта жолугушууларды өткөрүү жөнүндө маселелер макулдашылды.
Эске салсак, Башкы консулдук 2022-жылдын 8-августунда төмөнкү дарек боюнча иштей баштаган:
100 N La Salle, Чикаго, IL, 60602, Suite 1610.
Телефон: 312 994 2416
312 929 3442 (өзгөчө кырдаалдарда 24/7)
Email: [email protected]

КРнын Чикагодогу консулу Болот Борбиев кыргыз жарандарын АКШда ишке орноштуруу үчүн эмгек квоталарын жогорулатуу маселелери боюнча иштөөдө

Кыргыз Республикасынын Чикаго шаарындагы Башкы консулдугунун демилгеси менен Кыргыз Республикасынын Чикаго шаарындагы Башкы консулу Б.И. Борбиев Америка Кошмо Штаттарынын Чикаго шаарынын Жарандык жана миграция кызматынын кеңсесинин директору Кевин Риддл мырза менен жолугушту.
Бул жолугушуу Америка Кошмо Штаттарынын Чикаго шаарынын Жарандык жана миграция кызматынын кеңсесин жаңыдан түзүлгөн Кыргыз Республикасынын Чикаго шаарындагы Башкы консулдуктун ишмердүүлүгү менентааныштыруу, Кыргыз Республикасынын жарандарынын укуктарын жана мыйзамдуу кызыкчылыктарын коргоо, жарандык, КР жарандарынын АКШ аймагында ишке орношуусу үчүн эмгек квоталарын жогорулатуу боюнча маселелерди талкуулоо максатында уюштурулган. Жолугушуу ачык, конструктивдүү маанайда жана достук кырдаалда өттү.
Эске салсак, Башкы консулдук 2022-жылдын 8-августунда төмөнкү дарек боюнча иштей баштаган:
100 N La Salle, Чикаго, IL, 60602, Suite 1610.
Телефон: 312 994 2416
312 929 3442 (өзгөчө кырдаалдарда 24/7)
Email: [email protected]

УКМК: Контрабандалык насвай ташыган “Хонда-Фит” унаасы конфискацияланды

УКМК тарабынан Баткен облусунун аймагында контрабандага каршы күрөшүүнүн алкагында 2022-жылдын 7-октябрында Кара-Бак айылынын чек ара тилкесинде Кыргыз Республикасынын И.К.А. аттуу жаранынын башкаруусундагы  “Хонда-Фит” үлгүсүндөгү унаа кармалып, анын ичинен көп сандагы “насвай” табылып алынган.

Аталган фактынын негизинде КР Финансы министрлигине караштуу Мамлекеттик бажы кызматынын “Баткен” бажысы тарабынан Кыргыз Республикасынын Укук бузуулар жөнүндө кодексинин 372-1-беренесинин 1-бөлүмү боюнча кылмыш иши козголгон.

2022-жылдын 9-ноябрында Баткен райондук соту Кыргыз Республикасынын Президентинин улуттук экономиканын кызыкчылыктарын коргоого жана контрабандага каршы күрөшүүгө багытталган чараларды күчөтүү боюнча тапшырмасына ылайык, И.К.А. күнөөлүү деп таап, унаасын мамлекетке чегерүү чечимин чыгарды.

УКМК: Жер тилкелерин саткан Сузак айыл өкмөтүнүн мурдагы башчысы жана анын орун басары кармалды

КР УКМК тарабынан жүргүзүлгөн ыкчам-издөө иш-чараларынын натыйжасында Жалал-Абад облусунун Сузак районундагы Сузак айыл аймагынын  айыл өкмөтүнүн жасалма токтомдорун колдонуу менен жеке турак жай куруу үчүн жер тилкелерин мыйзамсыз сатуу фактысы боюнча кылмыш ишине бөгөт коюулду. 

Бул кылмышта схема түзүүгө жана ишке ашырууга Сузак айыл аймагынын мурдагы башчысы Р.Х.М. жана анын орун басары Б.А. түздөн-түз тиешеси бар экендиги аныкталды. Алар жарандарга жер тилкелерин бөлүп берүү боюнча жасалма токтомдорду чыгарган.

Бул адамдар жасалма документтерди берип, акча каражатын алып жаткан жеринен кармалышты.

Бул факты Кыргыз Республикасынын Кылмыш-жаза кодексинин 379-беренесинин 1-бөлүгү (Документтердин жасалмасын жасоо) менен Кылмыштардын бирдиктүү реестрине катталып, кармалгандар КР УКМКнын тергөө камак жайынын убактылуу кармоочу жайына киргизилди. 

Учурда тергөө иштери жүрүп жатат.

Бишкекте самбо боюнча дүйнө чемпионаты башталат

Бишкекте биринчи жолу самбо боюнча дүйнө чемпионаты өтөт. 11-13-ноябрь аралыгында боло турган турнирге 50дөн ашуун өлкөнүн эң мыкты балбандары катышат. Бул тууралуу Эл аралык самбо федерациясы (FIAS) билдирди.

Федарациянын Аткаруу комитетинин чечими менен Беларус, Орусия жана Франция Эл аралык самбо федерациясынын туусунун алдында мөрөй талашат.

Украинанын курамасы мелдештерге катышпайт. Бишкекке Тажикстан спортчулары да келбейт.

Буга чейин Самбо – 2022 дүйнө чемпионаты Түркмөнстанда өтөрү айтылган. Бирок бул өлкөнүн Самбо федерациясы турнирдин өтө турган жерин алмаштырууну өтүнгөн.

Бардыгы болуп 21 комплект медаль ойнотулат. Жалпы сыйлык фонду 231 миң АКШ долларын түзөт. Биринчи орунду алгандар 4 миң, экинчи орунду алгандар 3 миң, үчүнчү орунду ээлегендер эки миң доллардан акчалай сыйлык алышат.

Активист Адилет Балтабай 5 жылга соттолду

Бишкектин Биринчи май райондук соту бүгүн, 11-ноябрда социалдык түйүндөрдө Адилет Балтабай деген ат менен таанымал блогер жана жарандык активист Адилет Али Мыктыбекке байланыштуу өкүмүн чыгарды.

Ага ылайык, Балтабай 278-берененин (“Жапырт башаламандык”) негизинде күнөөлүү деп табылып, беш жылга эркинен ажыратылды. Ошол эле учурда үч жылдык пробациялык көзөмөл чечими кабыл алынып, активист сот залынан бошотулду.

Бүгүн айыпталуучуга акыркы сөз берилди.

1-ноябрдагы сотто мамлекеттик айыптоочу лингвистикалык экспертизанын корутундусуна ылайык, активисттин билдирүүлөрүндө “мыйзамдын талаптарына баш ийбөөгө чакыруу, калайман нааразылык акцияларына чыгууга үндөөнүн белгилери бар” экенин айткан. Ал жеңилдетүүчү жана башка жагдайларды эске алуу менен блогерди беш жылга эркинен ажыратуу тууралуу өтүнүч келтирген.

Балтабай жана анын адвокаты социалдык тармактарда чакырык жасаганы тууралуу дооматтарды четке кагууда. Жактоочусу активисттин аракетинде кылмыштын курамы жоктугун, мындан улам ал акталышы керектигин белгилеп келет.

Блогер 30-июнда милицияга суракка чакырылгандан кийин камалган. Биринчи май райондук милициясы ал Кылмыш-жаза кодексинин 278-беренеси (“Жапырт башаламандык”) боюнча козголгон кылмыш ишинин алкагында кармалганын билдирген.

18-июлда ички иштер министри Улан Ниязбеков “Азаттыктын” суроолоруна жооп берип жатып камалган жана иш козголгон блогерлерди “туура эмес чакырык жасагандар” деп мүнөздөгөн. Адилет Балтабайдын күнөөсү лингвистикалык экспертизанын негизинде далилденгенин, ички иштер органдары кылмыштардын алдын алуу жана “фейктер” боюнча мыйзамдын чегинде гана иштеп жатканын билдирген.

Адилет Балтабай акыркы бир нече айда Фейсбуктагы баракчасында Бишкекте өткөн казиного каршы митингдерди жана башка нааразылык акцияларын түз эфирде чагылдырып келген.

Мирзиёев түрк тилдүү өлкөлөр ортосунда эркин экономикалык аймак түзүүнү сунуштады

Өзбекстандын Самарканд шаарында Түрк мамлекеттери уюмунун (ТМУ) 9-саммити өтүп жатат.

Ага уюмдун мүчөлөрү – Азербайжан, Казакстан, Кыргызстан, Түркия жана Өзбекстандын президенттери, байкоочу макамындагы Венгриянын премьер-министри жана Түркмөнстандын Халк Маслахатынын төрагасы Гурбангулы Бердымухамедов катышып жатат.

Жыйынды өзбек президенти Шавкат Мирзиёев ачып, былтырдан тарта аталышын өзгөрткөн уюм түрк тилдүү өлкөлөрдүн кызматташтыгында жаңы барак ачылганын билдирди.

Ал учурдагы дүйнөдөгү экономикалык кризис шартында түрк тилдүү өлкөлөр кызматташтыкты чыңдашы керектигин кошумчалады. Мирзиёев уюмга мүчө өлкөлөр экономикалык жааттагы кызматташтыкта мүмкүнчүлүктөрдү толук кандуу колдонбогонун, бажы төлөмдөрү жогору экенин белгилеп, эркин соода жүргүзүү аймагын түзүүнү сунуштады. Транспорттук байланышты күчөтүү зарылдыгын билдирди.

Өзбек президенти коопсуздук маселелерине өзгөчө көңүл буруу керектигин, дүйнөнүн ар кыл бурчундагы жаңжалдар түрк дүйнөсүнө коркунуч туудуруп жатканын кошумчалады. Бул шартта коопсуздук органдары терроризмге каршы, киберкоопсуздук жаатында биргеликте иш алып барышы керектигин сунуштады.

Буга чейин айтылгандай саммитте мамлекет башчылар көп тараптуу кызматташуунун актуалдуу маселелерин талкуулашып, уюмдун 2022-2026-жылдарга карата декларациясын жана стратегиясын кабыл алышат.

Саммиттин жүрүшүндө Уюмдун баш катчысы кызматына Кыргызстандын өкүлү Кубанычбек Өмүралиевди дайындоо чечими кабыл алынат.

Сапардын алкагында Садыр Жапаров Венгриянын премьер-министри Виктор Орбан менен жолугуп, эки тараптуу кызматташуунун багыттарын талкуулаган.

Асеин Исаев тышкы иштер министринин биринчи орун басары болуп дайындалды

Исаев Асеин Кусеинович Кыргыз Республикасынын Тышкы иштер министринин биринчи орун басары болуп дайындалды. Тиешелүү чечимге Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасы Акылбек Жапаров кол койду.

Ошол эле учурда Ниязалиев Нуран Садырович башка ишке өткөндүгүнө байланыштуу Кыргыз Республикасынын тышкы иштер министринин биринчи орун басары кызматынан бошотулду.

Президент Садыр Жапаров ТМУ мүчө-мамлекеттеринин лидерлери менен биргеликте бейформал сый тамакка катышты

Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров бүгүн, 10-ноябрда, “Түбөлүк шаар” комплексинде Түрк мамлекеттеринин уюмунун (ТМУ) катышуучу мамлекеттеринин башчыларынын Саммитинин тогузунчу жыйынына катышуу үчүн Самарканд шаарына (Өзбекстан Республикасы) келген мамлекет башчылары менен бирге сый тамакка катышты.
Жогорку даражалуу меймандар үчүн Өзбекстан Республикасынын Президентинин атынан расмий кече жасалды.
Түрк элдеринин маданий ар түрдүүлүгүнө арналган концерт болду.
Программада түрк географиясынын салттуу маданияты менен музыкасын чагылдырган номерлер камтылды.

Самаркандда Түрк мамлекеттер уюмунун саммити башталат

11-ноябрда Өзбекстандын Самарканд шаарында Түрк мамлекеттер уюмунун 9-саммити башталат. Жети өлкөнүн лидерлери катышары кабарланган жолугушууда түрк тилдүү өлкөлөр ортосундагы кызматташтык талкууланат.

Бул ирет уюмга Түркмөнстан толук кандуу мүчө болуп, бирикменин баш катчылыгына кыргызстандык дипломат Кубанычбек Өмүралиев тандалары күтүлүүдө.

Былтыртан тарта Түрк мамлекеттер уюму деп аталышын өзгөрткөн уюмдун саммити Өзбекстанда алгачкы жолу уюштурулууда. Бул иш-чарага өзбек бийлиги даярдык көрүп, аны чагылдыруу үчүн буга чейин аккредитация албаган айрым маалымат каражаттардын кабарчыларын да чакырды.

Уюмдун катчылыгынын маалыматына караганда, Самарканддагы саммитке Азербайжан, Кыргызстан, Казакстан, Түркия, Өзбекстан президенттери, байкоочу өлкө болгон Түркмөнстандын мурдагы президенти, учурдагы Калк маслахатынын төрагасы Гурбангулы Бердымухамедов жана Венгриянын премьер-министри Виктор Орбан катышары күтүлүүдө.

Бул жолку жолугушуу “Түрк цивилизациясынын жаңы доору: чогуу өнүгүүгө биргеликте кадам” деген ураан алдында уюштурулуп жатат. Анын алкагында уюмга мүчө өлкөлөр ортосунда гуманитардык кызматташтыктан тарта экономикалык байланыштарды чыңдоо, транспорт жана бажы иши, санариптештирүү жаатындагы долбоорлор да талкууланары айтылды.

Саммиттин алдында уюмга мүчө өлкөлөрдүн экономика министрлери Түрк инвестициялык фонду, биргелешкен соода үйлөрүн ачуу жана Турансез экономикалык аймагын түзүү боюнча сүйлөшүүлөрдү өткөрдү. Саммитке Кыргызстандын президенти Садыр Жапаров баштаган делегация да катышат. Жапаров Самаркандга 10-ноябрда учуп барды.

Анын алдында президенттин администрациясынын тышкы саясат бөлүмүнүн башчысы Муратбек Азымбакиев уюмдун баш катчылыгына Кубанычбек Өмүралиевди дайындоо чечими кабыл алынарын билдирген.

“Мамлекеттердин лидерлери Уюмдун алкагында көп тараптуу кызматташуунун актуалдуу маселелерин талкуулашат, 2022-2026-жылдарга ТМУнун Декларациясын жана Стратегиясын кабыл алат. Иш-чаранын алкагында транспорт, бажы иши, санариптештирүү тармагындагы келишимдерге жана документтерге кол коюу, ТМУ жана Эл аралык Түрк Академиясында бир катар кызматтарга дайындоо пландалууда. Саммиттин жүрүшүндө Уюмдун башкы катчысы кызматына Кыргыз Республикасынын өкүлү Кубанычбек Өмүралиевди дайындоо чечими кабыл алынат”, – деди Азымбакиев.

Буга чейин Кыргызстандын Түркиядагы элчиси болуп иштеп келген 62 жаштагы Өмүралиев Кыргызстандын атынан уюмду жетектеген алгачкы баш катчы болуп калат. Буга чейин уюмду төрт жыл казакстандык дипломат Багдат Амреев жетектеген.

Кемпир-Абад: ЖК депутаттары камалган аялдар боюнча президентке кайрылды

Жогорку Кеңештин 20 чакты депутаты президент Садыр Жапаровго кайрылып, Кемпир-Абад иши боюнча камалган аялдарды бошотууну өтүнүштү. Бул маалыматты эл өкүлү Дастан Бекешев “Азаттыкка” ырастады.

Кайрылууда аялдар Кыргызстандын маданиятында тарыхый роль ойной турганы белгиленип, камактагы активисттер өлкөнүн өнүгүүсүнө салым кошкону айтылган.

“Сизден жеке катышууңуз менен гумандуулукту көрсөтүп, тиешелүү жетекчилерден мурда кабыл алынган чечимдерди кайра карап чыгууну жана башка адамдардын арасында камакка алынган аялдардын баш коргоо чарасын өзгөртүүнү суранабыз”, – деп жазгылган кайрылууда.

Кайрылууга Дастан Бекешев, Сеид Атамбаев, Исхак Масалиев, Эмил Токтошев, Венера Раимбачаева, Гуля Кожокулова, Жанар Акаев жана башкалар кол койгон.

Кыргызстанда Кемпир-Абад ишине байланыштуу “массалык башаламандык уюштурууга даярданды “деген шек менен камакка алынгандардын жалпы саны 26га жетти. Буга чейин ондогон активисттер, укук коргоочулар Кемпир-Абад иши боюнча кармалган аялдарды бошотуу өтүнүчү менен бийликке кайрылган.

Ички иштер министрлиги алар Кылмыш кодексинин 36-278-беренеси (“Массалык башаламандык уюштурууга даярдык”) менен кылмыш ишинин алкагында кармалганын билдирген. Арасында алты аял бар. Алар: Асия Сасыкбаева, Гүлнара Журабаева, Клара Сооронкулова, Рита Карасартова, Перизат Суранова жана Орозайым Нарматова.

Кармалгандар башаламандык уюштурууга камынганы тууралуу аудио интернетке тараган. “Азаттык” бул аудиотасманын чын-төгүнүн азырынча тастыктай алган жок.

Шавкат Мирзиёев алгачкы жолу дүйнөнүн таасирдүү мусулмандарынын тизмесине кирди

Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёев алгачкы жолу дүйнөдөгү таасирдүү 500 мусулмандын тизмесине кирди.

Бул тизмени Омандагы падышалыктын Ислам стратегиялык изилдөөлөр борбору 2009-жылдан бери түзүп келет. Ага Ислам дүйнөсүндө же мусулмандар үчүн маанилүү маданий, идеологиялык, каржылык, саясий өзгөрүүлөрдү жасоого жөндөмдүү инсандар киргизилет.

“Muslim 500” басылмасы белгилегендей, Өзбекстандын президенти коопсуздук кызматтарынын ыйгарым укуктарын чектөө, тышкы сооданы өнүктүрүү, инвестицияларды тартуу жана көбүрөөк саясий эркиндик берүү өңдүү бир катар реформаларды ишке ашырды.

2023-жыл үчүн түзүлгөн тизмеде Өзбекстандын Мусулмандар дин башкармалыгынын мурдагы жетекчиси, маркум Усманхан Алимов да бар. Ал рейтингге буга чейин да 11 жолу кошулган.

Быйылкы тизмеге мындан тышкары Азербайжандын президенти Илхам Алиев менен Казакстандын президенти Касым-Жомарт Токаев да кирген.

Эң таасирдүү мусулмандардын алдыңкы бештигин Сауд Арабиянын падышасы Салман бин Абдулазиз ал Сауд, Ирандын жогорку лидери аятолла Али Хаманеи, Катар амири шейх Тамим бин Хамад ал Тани, Түркиянын президенти Режеп Тайып Эрдоган жана Иордания падышасы Абдулла II ибн ал Хусейн жетектеген.

Түрк мамлекеттер уюмуна төрагалык кылуу Өзбекстанга өтөт

Түрк мамлекеттер уюмунун 10-11-ноябрь күндөрү Самарканд шаарында өтө турган саммитинде уюмга төрагалык кылуу Өзбекстанга өтөт. Бул тууралуу 9-ноябрда өлкөнүн Тышкы иштер министрлигинин Аймактык уюмдар менен кызматташуу бөлүмүнүн башчысы Рахматилла Нуримбетов билдирди.

Анын айтымында, саммиттин күн тартибине соода мамилелерин өнүктүрүү, бажы тейлөөсүнө байланышкан процесстерди жеңилдетүү жана кошумча транспорттук коридорлорду уюштуруу маселелери кирди. Саммиттин соңунда жыйынтыктоочу документ катары Самарканд декларациясы кабыл алынат.

Сентябрдын аягында Түркиянын тышкы иштер министри Мавлуд Чавушоглу Түркмөнстан Түрк мамлекеттеринин уюмуна толук кандуу мүчө болуп кирерин билдирген. Бирок ал бул маселе уюмдун Самарканддагы саммитинин күн тартибине кирер-кирбесин айткан эмес.

Түрк мамлекеттеринин уюму 2009-жылы октябрда Түрк тилдүү мамлекеттердин кызматташтык кеңеши (Түрк кеңеши) катары түзүлүп, курамына Азербайжан, Казакстан, Кыргызстан жана Түркия кирген.

Өзбекстан уюмга кирүү ниетин 2018-жылы билдирип, 2019-жылы Баку шаарында өткөн саммитте кабыл алынган.

2021-жылы ноябрда Стамбулда өткөн саммитте Түрк кеңешинин аталышы Түрк мамлекеттеринин уюму деп өзгөртүлгөн.

Орусия 9-сентябрда өзүнө кошуп алган Херсонду 9-ноябрда таштап чыгып кетүүдө

Украинадагы биргелешкен орус күчтөрүнүн башкы кол башчысы Сергей Суровикин Орусиянын коргоо министри Сергей Шойгуга Херсондогу армиясын чыгарып кетүүнү сунуштады. Шойгу макул болуп, дароо орус күчтөрүн Днепрдын сол тарабына которуу буйругун берди.

Орус телеканалдары көрсөткөн сюжетте Суровикин орус армиясын камсыздоо кыйын болуп жатканын айтып, аскерлердин жарымын башка багыттарга колдонсо болорун кошумчалады.

Аймактын Москва дайындаган бийлиги жергиликтүү тургундарды октябрь айынын жарымында эле Днепр дарыясынын сол тарабына көчүрүп, андан ары аннексияланган Крымга эвакуациялай баштаган. Ошондой эле облустан орус мамкызматкерлери чыгып кеткен. Административдик мекемелерден орус желектери алынды.

9-ноябрдагы расмий маалыматтарга караганда, Херсон облусунун Орусия дайындаган администрация башчысынын орунбасары Кирилл Стремоусов жол кырсыгынан каза болду.

Херсонду орус аскерлери марттын башында басып алышкан. 30-сентябрда Херсон менен кошо Украинанын Луганск, Донецк, Запорожьени Кремль күч менен аннексиялап алганын жарыялаган. Бул кадамды эл аралык коомчулук байыптап, Түндүк Кореядан башка бир да мамлекет тааныган эмес.

Шаардык сот Кемпир-Абад иши боюнча кармоолорду мыйзамдуу деп тапты

Бишкек шаардык соту массалык башаламандык уюштурууга даярдык көрүүгө шек саналгандардын бөгөт чарасын жана алардын кармалышынын мыйзамдуулугун карап жатат.

Ага ылайык “Ата Мекен” партиясынын мүчөсү Перизат Суранованын, Борбордук шайлоо комиссиясынын мурдагы мүчөсү Гүлнара Журабаеванын, Улуттук коопсуздук боюнча мамлекеттик комитеттин мурдагы төрагасы Кеңешбек Дүйшөбаевдин жана жарандык активисттер Али Шабдан, Атай Бейшенбек жана Таалай Мадеминовдун кармалышын мыйзамдуу деп тапты. Ушул эле күнү аты аталгандардын бөгөт чарасы дагы каралары кабарланды.

Буга чейин сот Журабаева менен Мадеминовдун бөгөт чарасын карап, райондук соттун чечимин күчүндө калтырган. Алар Биринчи май райондук сотунун чечими менен 20-декабрга чейин Бишкектеги №1 тергөө абагына (СИЗО-1) камалган.

Мындан сырткары 9-ноябрда активист Айбек Бузурманкуловдун, саясатчылар Клара Сооронкулова, Кубанычбек Кадыров, Нурлан Асанбековдун бөгөт чарасы каралары айтылган.

23-24-октябрда жыйырмадан ашуун оппозициялык маанайдагы саясатчылар, укук коргоочулар, активисттер жана блогерлер Кемпир-Абад ишине байланыштуу жапырт кармалган.

Ички иштер министрлиги аларды жапырт башаламандык уюштурууга аракет кылган деп айыптоодо.

Бир катар укук коргоочулар тынч жыйындар мыйзамга каршы келбей турганын айтып, камоолорду оппозицияга кысым катары баалады.

Бир катар эл аралык жана жергиликтүү уюмдар буга байланыштуу тынчсыздануусун билдирип, кыргыз бийлигин жапырт камалгандарды тез арада бошотууга чакырды.

Казакстанда мамлекеттик тилди билбегендерге жарандык бербөө сунушталууда

Казак өкмөтү “Казакстан Республикасынын жарандыгы тууралуу” мыйзамга өзгөртүүлөрдү киргизүү боюнча долбоор иштеп чыкты. Ага ылайык, казак тилин, Казакстандын тарыхын жана улуттук мыйзамдарын билбөө – жарандык берүүдөн баш тартуу же жарандыгын калыбына келтирбөө үчүн кошумча негиз болуп калат.

Бул тууралуу жергиликтүү Kursiv.Media басылмасы премьер-министр Алихан Смаиловдун депутатка берген жообуна таянып кабарлады.

Сунушталып жаткан өзгөртүүлөрдө Казакстандын аймагында туруктуу жашаган жана билим алган этникалык казактарга гана жарандыкты жеңилдетилген тартипте берүү мүмкүнчүлүгү каралган.

Азыркы мыйзамда жарандык берүүдөн баш тартууга 14 негиз бар. Анын көпчүлүгү мыйзам бузууга байланыштуу. “Казак тилин билбегендерге жарандык берилбейт” деген норма азыр иштеп жаткан мыйзамда жок.

Казакстандын жарандыгына жана мамлекеттик тилди өркүндөтүүгө байланыштуу тема Орусияда мобилизациядан качкан мигранттардын агымы көбөйгөндөн бери талкууланып жатат.

Орус жергесинде мобилизация башталган 21-сентябрдан октябрдын аягына чейин Казакстанда 200 миңдей чет элдик ИНН (индивидуалдык идентификациялык номер) алууга арыз берген. Муну албаган чет элдиктер өлкөдө мамлекеттик кызматтарды пайдалана албайт жана банктык эсеп ача албайт.

Кыргызстан КМШ өлкөлөрүнүн ичинен кышкы туризм боюнча алдыңкы үчтүккө кирди

Кыргызстан кышкы эс алуу боюнча КМШ өлкөлөрүнүн алдыңкы үчтүгүнө кирди. Бул тууралуу ТурСтат порталы кабарлады.

Маалыматка караганда, рейтингди түзүүдө өлкөлөрдүн туристтер арасындагы популярдуулугу жана туризм инфраструктурасынын өнүккөнү эске алынган.

КМШнын кышкы туризм боюнча популярдуу жана жагымдуу өлкөлөрүнүн рейтингинде алдыңкы бештикке Казакстан, Азербайжан, Кыргызстан, Өзбекстан жана Армения кирген.

“Кыргызстанда кышкысын туристтерди Бишкек жана Каракол шаарлары, Караколдогу тоо-лыжа курорту, Бишкекке жакын жайгашкан лыжа базалары жана Ысык-Көл кызыктырат”, – деп жазылган ТурСтаттын сайтында.

Табылды Акеров, саясат таанучу: "Кыргыз-өзбек чек арасын мыкты чечип, көз карандысыздыгыбызды бекемдеп, Туран союзуна киришибиз керек"

-Табылды мырза, жакында эле соцтармактарда түндүк Калифорниялык америкалык эсселен уруусунун индеецтери тээ илгери испаниялык келгиндерге тарттырып жиберген жерлерин “Western Rivers Conservancy” экоологиялык тобунун жардамы менен 250 жылдын кийин 4,5 млн. долларга сатып алганы кабарланды. Бизде Кемпир-Абад суу сактагычы Өзбекстанга өткөрүлүп берилгени жатат. Балким, биз өз жерибизди баалабай жаткан чыгаарбыз?

-Жер маселеси дайыма оңой чечүүлүүчүлөрдөн болгон эмес. Жер өтө кымбат маселелердин бири. Жер үчүн адамдар канын, жанын берген. Илгери хуннулардын жетекчиси Модэ шаньюйга моңгол тилиндеги коншу уруусу дунхулардын башчысы элчи жиберип адеп күлүгүн суратат. Модэ аксакалдар кеңешинен кеңеш сураса, бир бөлүгү бербеш керек, себеби ал уруу башчыбыздын күлүгү дейт. Бир бөлүгү коңшулар менен ынтымакта бололу, бериш керек дейт. Модэ коңшулар үчүн бир күлүк эмне болуптур, бергиле деп, “бербеш керек” деген аксакалдардын башын алдырат. Экинчи жолу анын эң сулуу аялын суратат. Анда да Модэ кеңеш сурап, коңшулар менен ынтымак жашаш үчүн бир аял эмне экен деген чечим чыгарат да, “бербеш керек” деген аксакалдардын башын алып, аялын берип коёт. Үчүнчү ирет хуннулар менен дунхулардын ортосунда эч кимге тиешелүү эмес жерди бизге өткөрүп бергиле деп талап кылат. Аксакалдар кеңешинин теңи “ал жерге эч нерсе өспөйт, мал оттобойт, иштетилбейт, андан көрө бере берели” дейт. Айрымдары жерди берсе болбойт дешет. Ошондо ачуусу келген Модэ жер мамлекеттин негизи деп, жерди берели деген аксакалдардын башын алдырып, жигиттерине аттангыла, кеттик деп буйрук берип, дунхуларга каптап барып, аларды орду түбү менен жок кылат. Ошондон кийин дунхулар тарыхый булактарда эскерилбей калат.

-Хуннуларды кыргыз болгон деп айтышат. Мунун канчалык чындыгы бар?

-Тан династиясынын мезгилиндеги булактарда пугэ-бугу уруусу хуннулардын курамына киргендиги айтылат. Бугэ уруусу шаньюйлар чыккан аристократиялык урууларынын бири болгон. VIII-X кылымдардагы булактарда Ысык-Көлду жердеген чигилдер менен байыркы бугэлерди бир эле аристократиялык сабак уругу башкарган. Б.а. булар азыркы бугу уруусунун ата бабалары болгон десек туура болот.

-Кечээки тарыхка келсек, 1920-30-жылдарда Кыргыз мамлекеттүүлүгү кантип куралган, кимдер башында турду эле. Кыргыз мамлекети эмнеге РСФСРдин курамына кирип калган? СССР мезгилинде жер талаш меселелери курч болгондугун айтып келишет? Эмнелерди айта аласыз?

-1917-жылы февраль буржуазиялык революциясынын жыйынтыгы менен ак падышанын бийлиги кулайт. Керенский башында турган өкмөт кашаң болуп, өлкөдөгү бардык социалдык маселелерди так жана туура чече албай, кылчактап жатканда, эл Ленин башында турган социал-демократиялык партияны колдоп, бийлик большевиктердин колуна өтөт. Буга Ленин жана большевиктер жарыя кылган «Жер» жана «Тынчтык» жөнүндөгү декреттер жана «Орусияда жашап жаткан элдердин укуктарынын декларациясы» документери чоң жардам берген. Бийликке келген большевиктер жерди дыйкандарга таратып берсе, өлкөгө тынчтык алып келүү үчүн Орусияны дүйнөлүк биринчи согуштан чыгарып, Германия менен тынчтык келишимин түзүүгө жетишкен. Орусия империясынын курамындагы элдерге өз тагдырларын өздөрү тандап алуу сунушталган. Эгерде алар Орусия менен бирге болгусу келсе, анын курамында кала берген. Жок, бөлүнүп кетебиз дегендер, бөлүнүп алып, өзүнчө түтүн булатууга мүмкүнчүлүк алган. Ушул жобону пайдаланып, Орусиянын курамынан Финляндия, ж.б. өлкөлөр чыгып кеткен.

1918-жылы бул документке таянып Орто Азияда да Кокон автономиясы пайда болгон. Бирок, бул мамлекеттин бийлик структураларына большевиктер чакырылбагандыктан Кокон автономиясы М.В.Фрунзе башында турган кызыл армиянын күчү менен бир күндө тыптыйпыл кылынып жок кылынган. Борбордук Азияда казактар биринчилерден болуп өз мамлекеттүүлүгүн орнотууга жетишишкен. 1918-жылы казактар өздөрүнүн мамлекетин Кыргыз Республикасы деп жарыялап, азыркы Казакстан 1925-жылга чейин Кыргыз Республикасы деп аталып келген. Ордосу Оренбург шаары болгон. Бирок, кыргыздар ак падыша кулаары менен өз мамлекеттүүлүгүн жарыялай алган эмес. Себеби, Орус империясы Орто Азияны басып алгандан кийин, бул чөлкөмдү Самарканд, Сырдарья, Фергана, Жети-Суу деп төрт облуска бөлүп, Жети-Суу губернаторлугуна баш ийдирип койгон. Бул төрт облуста тең кыргыздар этникалык азчылыкты түзүшкөн. Өз идеяларын, сунуштарын реализациялоо мүмкүнчүлүгү аз эле.

Ошентсе да 1918-1920-жылдары кыргыздардын арасында да өз мамлекетин куруу идеясы пайда болуп, изденүүлөр жүрүп келген. Биринчилерден болуп А.Сыдыков Тоолу областты куруу идеясын көтөрүп чыккан. Ал кыргыздар компактуу жашаган уезддерди Жети-Суу, Фергана ж.б. областтардан бөлүп, Тоолуу областты куруу идеясын айтып чыккан. Аны И.Арабаев жана Ю.Абдырахманов колдогон. Алар Алматы да, Ташкентте да бул проблеманы көтөрө беришкен. Ошентип, 1922-жылы 25-мартта Түркстан Борбордук комитенин компартиясы Тоолуу Кыргыз областын түзүү боюнча чечим кабыл алат. Турк ЦИКтин токтомунун негизинде ал Пишпек, Каракол, Нарын жана Олуя-Ата уездиинин тоолуу райондорунан куралган. Бирок, Жети-Суу обком партиясынын 1922-жылдын 4-июнуна областты уюуштуруу сьездине Пишпекке чакырылган 425 делегат Сталиндин буйругу менен, башталбай жатып таратылган. Ал эми Кыргыз областын түзгөн мурдагы чечимдерди баары мыйзамсыз деп таанылган. Себеби, Сталинге 400 бай-манаптын тукумдары Кыргыз мамлекетин түптөп жатышат деп жалган маалымат берип коюшкан. Анткен менен Кыргыз мамлекетин түзүү аракети улана берген. Бирок, ошол кезде Пишпекте Ташкентке жан тарткан кадрлар бул жакта эмне болуп жатканын акырын жеткирип турган. Ал эми улуту казак Худайкулов башында турган кадрлар Пишпекте эмне болуп жатканын Алматыга жеткирип турган. Ошондой эле маалымат Ташкентке да жеткирилип турган. Себеби, Түркстан менен Казакстан жаңы түзүлүп жаткан областты өз курамына киргизип алууга кызыкдар болушкан.

-1924-жылга токтолуп, 30 кыргыз көтөргөн демилге боюнча айтсаңыз?

-1924-жылы Кыргыз обалстын түзүү идеясы кайрадан жанданган. А.Сыдыковдун демилгеси менен 30 кыргыз интеллигенциясынын өкүлдөрү чогулуп, Сталинге кат жазышат. Катта алар кыргыз мамлекеттүүлүгү жөнүндө сөз кылышпаганы менен кыйыр түрдө Сталинге бул проблеманын бар экендигин жеткиликтүү түшүндүрө алышкан. Отузчулар катына биз кыргыдар Орто Азиянын элдиринен болгон өзбек, түркмөн, казак, тажиктердей эле өз тарыхыбыз, маданиятыбыз, тилибиз бар элдерденбиз. Ошого компартиянын жетекчилиги кыргыздардын балдарына мектепте өз тилинде билим алууга, соттордо өз кызыкчылыктарны эне тилинде коргоого мүмкүнчүлүк алуусун камсыздап берүүсүн жана мамлекетти башкарууга кыргыз кадарларын тартуу маселелерин чечип берүүнү өтүнүшөт. Отузчулар  Кыргыз мамлекетин куруу маселесин ачык суроодон коркушкан. Себеби, Кокон автономиясы жана Тоолу Кыргыз облусун куруу аракеттери эмне менен бүткөнүн алар жакшы билишкен. Бирок, ошондон кийин Сталин жана компартиянын жетекчилиги бул маселени биротоло чечип берүү туура деп тапкан. 1924-жылдын 1-октябрында Москвада Кара-Кыргыз автономиялуу областын куруу максатында 17 кишиден турган Революциялык комитет түзүлөт. Анын башына И.Айдарбеков бекиген. 1925-жылдын 27-мартында өткөн Учредителдик сьезди Кара-Кыргыз автоном областынын түзүлгөндүгү расмий бекиткен. Сьездде  А.Сыдыков, Худайкулов ж.б. лидерлердин группаларынын ортосунда чоң карама-каршылыктар жаралган. Кыргыз областы РСФРдин курамына кирген. Бирок, жаңы түзүлгөн областтын жетекчилигин бекитүүдө негизги ролду партиянын обкомунун катчысы М.Каменский негизги ролду ойногон. Ал А.Сыдыков жана Худайкуловдун группаларынын каршылашынан пайдаланып, билим дарамети күчтүү, А.Сыдыковдун санаалашы И.Айдарбековдун кандидатурасын аткаруу комитететинин төрагалыгына өткөрбөй коюуга жетишкен. М.Каменский бул кызматка нейтралдуу кандидатты карап көрүүнү туура деп эсептеген. Ошентип, саясий оюндардын негизинде А.Орозбеков аткаруу комитеттин төрагасы болуп бекиген. И.Айдарбеков жана А.Сыдыковдун башка саанаалаштары бийликте таасирин жоготушкан. Кийинчирээк, алардын баары социал-туранчылар, эл душманы деп репрессияга кабылып, атылып кетишкен.

СССРде саясий жана экономикалык маселелердин баары Москвадан чечилген. СССР бир чоң мамлекет катары эсептелген. Ошого Москва Советтик республикалардын жетекчилигинен сурап да койгон эмес. Н.Хрушев өз убагында чөлкөмдү каалагандай калчай берген. 1962-жылы Ш.Рашидов анын колтугуна кирип алып, Казакстандын пахта эккен үч областын Өзбекстандын курамына киргизип алган. Бул тууралуу казак лидери Д.Кунаев  жана Казакстандын Жогору Кеңеши билген да эмес. Бул маселени Москва Түштүк Казакстандын край компартиясынын жетекчиси И.Юсупов менен чечип койгон. Д.Кунаев муну териштире баштаганда аны кызматтан алып ташташкан.

-Эми Кемпир-Абадка кайрылсак…

-Кемпир Абад суу сактагычынын тарыхы да дал ошол 1962-жылы башталган. 1962-жылы Ш.Рашидов Моксквага таянып, Кыргызстандын жетекчилигине кайрылып, Кемпир-Абад суу сактагычын куруу маселесин көтөрөт. Суу сактагычты куруу үчүн суу топтолуучу жайдагы кыргыз айылдар көчүрүлүш керек болгон. Бул үчүн компенсация катары Өзбекстан Кыргызстанга 5 миң гектардай жер берүүнү жана кыргыз дыйкандары үчүн канал, Сох суу сактагычын ж.б. обьектилерди куруп берүүнү моюнга алган. 1965-жылы Өзбекстан суу сактагычка бериле турган 5 миң гектарды берген дешет. Википедияда бул тууралуу төмөндөгүдөй маалымат жазылган. «Өкмөттүн чек ара маселелери боюнча атайын өкүлү Назирбек Бөрүбаевдин (2021-жыл, март) айтымында, кыргыз өкмөтү 1973-жылдары суу сактагычтын курулушу үчүн 5 731 гектар жерди бөлүп берген. Анын ордуна Өзбекстан тарап компенсация катары 4 127 гектар жер берген. Алар Ала-Бука, Аксы, Ноокат, Кадамжай районунда жайгашкан. Ошол келишимде убадаланган 1600 гектар жер 2021-жылкы сүйлөшүүдө алынганы айтылган». Кемпир-Абад суу сактагычы 1983-жылы курулуп бүткөн жана Кыргызстандын 5 миң гектар дыйканчылыкка жарамдуу, Өзгөн күрүчүн өстүрүүгө ыңгайлуу жери суу астында калган. Бирок, өзбек тарап Кыргызстандын алдындагы канал жана Сох суу сактагычын куруп беребиз деген милдеттемелерин аткарбай койгон. Ш.Рашидов муну атайылап эле, карасанатайлык менен курбай койгон десек болот. Себеби, канал менен суу сактагыч курулса, ал жерге пахта эгилип, Кыргызстандын пахта аянттары көбөйүп, өлкөнүн конкуренттик мүмкүнчүлүгү кеңейет деп корккон. Экс-элчи М.Абыловдун билдириши боюнча 1975-жылы Кыргыз өкмөт башчысы А.Сүйүмбаев Өзбекстан тарап өз милдеттерин аткарбаганы үчүн Кыргызстандын чектери Ош областынын чектери менен аныкталат деген токтомун токуп койгон. «Би-Би-Си» радиосу да Т. Усубалиевдин эски маегин тартуулап, анын өз оозу менен Кемпир-Абад кыргыз элинин менчиги деген сөзүн соцтармактарда берди.   Бирок, менимче документалдуу түрдө да Кемпир-Абаддын кыргыздын менчиги экенин көрсөткөн документтерди  коомчулукка көрсөтүшсө жакшы болмок.

-Кемпир-Абад Өзбекстанга өтүп кетти дейли. Кудай анын бетин ары кылсын, бирок, эки өлкө ортосунда пикир келишпестик, тирешүү болуп кетсе, абал кандай болот?

-Чек ара маселелери өтө дыкат чечилиш керек. Алдыда эмне болоорун айтып болбойт. Ошого келишимдерди дагы бир жолу карап чыгып, так чечишип алуу зарыл деп ойлом. Бул маселе комитетте каралып, ЖКда ратификациядан өтөт. Аябай тыкыр каралыш керек. Өзбекстандын чеги суу сактагыч аркылуу Өзгөнгө чейин кирип келет деп жатышат. Ошого биз көп нерселерден уттуруп коюшубуз мүмкүн деген кабатырлануу бар. Келишим боюнча суу сактагычта аскерлер болбой тургандыгы макулдашылган дешет. Бул жакшы жана өтө маанилүү маселе. Бирок, баары бир коркунуч туулуп калышы мүмкүн. Биринчиден, суу турганда аскерлер суунун үстү менен катерлер аркылуу Өзгөнгө жана Ош шаарына кирип келүү мүмкүнчүлүгүнө эгедер болуп калып жатат. Суу жок болсо ал жерге аскер жана техника, танктарды жайгаштырып деле коюшу мүмкүн. Бирок, ошол эле маалда  эгер Кемпир-Абад бизде болсо, анда ал жакты эс алуучу зона деп жарыялап, жаштар учун миндеген иш орундарын түзүүгө мүмкүнчүлүгүбүз болмокпу деп ойлойм. Балким, бул да каралган чыгаар.

-Коопсуздукту бекемдеш үчүн эмне кылуу керек эле? Соцтармактарда бул Өзгон, Ошко да коркунуч туудурат деп жазып жатышат?

–Мен ал жакты жакшы билбейм. Бирок, менимче, Өзбекстан берип жаткан жерлердин кайсы бир бөлүгүн, мисалы, 10 гектарын, Кемпир-Абад суу сактагычынын дамбасынын Өзбекстан жак бетинен алсак туура болмок деп ойлойм. Ошондо, Кемпир-Абаддын суу баскан жери анклав болуп калып, ал жакка аскерлерди киргизүүгө мүмкүнчүлүк болбой калмак. Өзгөн жана Ош шаарларынын коопсуздугу камсыз болмок.

-Жакында камалган саясатчылар жана активисттер алар үчүн атайын операция жүргөндүгүн айтып жатышат. Булар президент менен 2 жолу жолугушуп, анан  Кемпир-Абадды коргоо комитети түзүлгөндөн кийин дароо камалды. Бир күндө күч органдары материалдарды анализдегенге жетише алабы?

-Кыргызстанда мурдадан бери атайы операциялар жүрүп келген. Мисалы, Бакиевдер оппозициядан биротоло кутулабыз деп анын 14 мүчөсун бир күндө камай коюп, бийликтен жылбышпады беле. Атамбаевдин тушунда «Юпигейт» операциясы жүргөн. Ошол күнгө жакын бизди эксперттерди резиденцияга чакырышкан. Коопсуздук катчысы, УКМКнын башчысы өтө кызыктуу окуялар болгону жатыптыр деген сөздөрдү тарап жатты. Мен бир нерсе болгону жаткан окшойт, үн катпагыла деп милдеттендирип коюшпасын деп барбай койгом. Эртеси эле оппозиция А.Жекшенкулов, С.Жапаров, Т.Мамытов ж.б. Нарын суусундагы балыктарды уулап, өлкөгө тополоң уюштурганы жатыптыр деп, камоолор башталып кетти. Мен биринчилерден болуп бул атайы операция деп айтып чыктым. Оппозицияны каралатабыз деп болжогон жигитке убактылуу 3-4 жылга өлкөдөн чыгып туруу сунушу айтылган.

С.Жээнбековдун учурунда «Кой-Таш» операциясы жүрүп, А.Атамбаев жана анын санаалаштары камалды. Бирок, А.Атамбаев ошол кезде коомдун тынчтыгына, өлкөнүн стабилдүүлүгүнө чын эле коркунуч туудуруп жаткан. Бирок, бүгүн абал таптаза өзгөрдү. Ал эч кимге кокунуч туудура албайт. Ошого аны чыгарып койсо болот. Жаңы эле түзүлгөн Кемпир-Абадды сактоо комитети коомго коркунуч туудургудай өтө деле чоң күч катары кабылдана элек болчу. Аларды элдин колдоп кетээри деле, али белгилүү эмес болчу. Бийлик шашылып кетти көрүнөт.

-Чек ара маселесинин чечилиши безге эмне берет?

-Чек араны мыкты чечип алуу менен биз өлкөнүн көз карандысыздыгын мындан да  бекемдей алмакпыз. Экинчиден, геосаясий аракеттерибиз алда канча жакшырмак. Мисалы, Туран союзуна кирүү жана ж.б.у.с. маселелерди чечүүдө чечкиндүүрөөк болмокпуз. Менимче, Туран союзу Туркия, Азербайжан, Өзбекстан, Кыргызстандын негизинде түзүлүп калышы мүмкүн.

Булак: “Жаңы ордо”

Теңгиз Бөлтүрүктүн жубайы президенттен аны үй камагына чыгарууну өтүндү

“Kумтөр Голд Компани” мамлекеттик ишканасындагы коррупцияга байланыштуу камалган “Улуу көчмөндөр мурасы” улуттук холдингинин башчысы Теңгиз Бөлтүрүктү үй камагына чыгарууну өтүнүп, жубайы Илмира Алпысбаева президент Садыр Жапаровго кайрылды.

Анын кайрылуусу Теңгиз Бөлтүрүктүн Фейсбук баракчасына жарыяланды.

“Урматтуу Садыр Нургожоевич, менин сүйүктүү жолдошум, жашы жете элек балдардын атасы Теңиз Бөлтүрүктүн ишине көңүл буруп, ырайым кылышыңызды тизелеп туруп, суранам. Мен күйөөмдү үй камагына чыгарууга жардам берүүңүздү өтүнөм. Анын ден соолугу азыр абдан начар. Аны мындай абалда камакта кармоого болбойт. Мен аны жоготуп алуудан абдан корком. Ал үчүн мен жанымды берүүгө даярмын. Анын өмүрүн сактап калууга жардам бериңиз. Ал тергөө менен кызматташууга даяр. Качууну ойлогон да эмес. Анын катуу жүрөк оорусу бар, кан басымы да жогору”, – деп жазылган Илмира Алпысбаеванын кайрылуусунда.

Президент Жапаров соңку маегинде Бөлтүрүк таза иштегенге убада берип, чечимдерди өзү кабыл алып келгенин, эми анын ишине сот гана чекит коёрун айткан болчу.

Теңгиз Бөлтүрүк тергөө менен кызматташууга даяр экенин октябрь айынын башында абактан жазган катында да билдирген.

Башкы прокуратура Теңгиз Бөлтүрүк “Кумтөрдөн” акча кымырган коррупциялык ишке байланыштуу камалганын 13-сентябрда билдирген. Аны менен кошо жабдуу бөлүмүн башчысы Айша-Гүл Фронтбек кызы Жаналиева, каржы башкармалыгынын директору Рыспек Токтогулов да кармалган. Башкы көзөмөл органы бул иш боюнча мамлекетке 1 миллиард сомго жакын зыян келтирилгенин кабарлаган. Ага байланыштуу үч кылмыш иши козголгон.

Бишкектин Октябрь райондук соту 15-сентябрда аны 10-ноябрга чейин камакка алуу чечимин чыгарган. 3-октябрда доо-арыздын негизинде анын бөгөт чарасы шаардык сотто каралып, буга чейинки чечим күчүндө калтырылган. Бөлтүрүк учурда УКМКнын тергөө абагында кармалууда.

Бөгөт чарасын тандоо үчүн сотко алып келгенде Теңгиз Бөлтүрүк бул ишке тиешеси жок экенин, бирок кол астындагыларды көзөмөлдөй албаганын айткан.

“Мен макул эмесмин, бардык айыптар жалган, акылга сыйгыс. Мен эки ири компаниянын менеджери болгом, ошондой эле юридикалык маселелерди да чечип жүргөм. Менин жумушум абдан көп эле. Ошондуктан бардык жумушчу жараянды көзөмөлдөгөнгө үлгүрө албадым. Менин кол астымда көп адам иштеди. Алардын айрымдары чынында эле коррупциялык схемаларга аралашкан, алардын кээ бирлери өлкөдөн чыгып кетти. Бирок мага жок жерден эле айып коюлуп жатат. Мени эмне үчүн айыптап жатканын өзүм да түшүнбөйм. Мен өлкө үчүн колумдан келгендин баарын жасадым, ак иштедим. Мен бир гана маянага иштедим. Башка эч кандай пара алган жокмун. Ошол үчүн бул кырдаалда нес болуп калдым. Мен тазамын. Мейли, бардык документтерди, катышуучуларды аягына чейин териштирсин. Анткени менин кол астымда көп адам иштеди. Камсыздоо бөлүмүнүн директору бар, ошол маалда камсыз кылуу жагын аткаруучу директор карап жаткан. Финансы директору да бар эле”.

Канадалык “Центерра Голд” компаниясы башкарып келген Кумтөр кенин Кыргызстандын бийлиги 2021-жылдын май айында өз карамагына алган. Кийин “Центерра Голд” компаниясынын директорлор кеңешинин мурдагы мүчөсү Тенгиз Бөлтүрүк “Кумтөр Голд Компани” ишканасына убактылуу сырттан башкаруучу болуп дайындалган.

2022-жылы февралда ишкананы убактылуу тышкы башкаруу укугу жаңы түзүлгөн “Улуу көчмөндөр мурасы” улуттук холдингине берилген. Ошол эле кезде Бөлтүрүк бул холдингдин жетекчиси бойдон калган.

ИИМ: Кыргызстан менен Түркиянын Ички иштер министрлеринин жолугушуусу болуп өттү

Бүгүн, 8-ноябрда Бишкекте Түркия Республикасынын Ички иштер министри Сулейман Сойлунун жумушчу сапарынын алкагында Кыргыз Республикасынын Ички иштер министри Улан Ниязбеков менен эки тараптуу жолугушуу болуп өттү.
Министр биргелешкен иштин өнүгүшүнүн оң динамиканысын баса белгилеп, ИИМдин кызматкерлери үчүн түрк полициясынын алдыңкы жетишкендиктерин иликтөө жана милициянын ишмердүүлүгүнө жаңы ыкмаларды жана технологияларды киргизүү боюнча тренингдерди уюштургандыгы үчүн түрк тарапка ыраазычылык билдирди.
ИИМдин жетекчиси белгилегендей, Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлиги Эл аралык кызматташууга чоң маани берет.
“Дүйнөнүн глобалдашуусунун шартында Кыргыз милициясы ар дайым кылмыштардын бардык түрлөрү – экстремизм, баңгизат жана кибер кылмыштар менен күрөшүүдө эл аралык өнөктөштөр менен иштешүүгө даяр жана анын негизги милдети эки өлкөнүн жарандарынын тынч, бакубат жана коопсуз жашоосуна көмөк көрсөтүү болуп саналат”, – деди Улан Ниязбеков .
Жолугушуунун алкагында меймандарга ИИМдин Коомдук коопсуздук кызматынын Ыкчам башкаруу борбору, санариптик камсыздоо борбору, ИИМдин жалпыга маалымдоо каражаттары жана коомчулук менен иштөө боюнча модернизацияланган Басма сөз кызматы борбору, расмий делегациялар менен жолугушуу жана онлайн-конференцияларды өткөрүү үчүн эл аралык кызматташтык залы тааныштырылды.
Түркиянын ИИМдин башчысы Улан Ниязбековго жылуу кабыл алгандыгы үчүн ыраазычылык билдирип, Кыргызстан менен Түркиянын Ички иштер органдарынын ортосундагы тажрыйба алмашуунун жана кызматташууну өнүктүрүүнүн маанилүүлүгүн баса белгиледи.
Өз кезегинде, Сулайман Сойлу кылмыштуулук менен күрөшүүдө министрликтер ортосундагы өз-ара аракеттешүүнүн маанилүүлүгүн белгилеп, кызматташууну мындан ары бекемдөөгө даярдыгын билдирди.
Жолугушууну жыйынтыктап жатып, Улан Ниязбеков Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлиги ар тараптуу стратегиялык өнөктөштүктү өнүктүрүүгө жана эки өлкөнүн компетенттүү органдарынын ортосундагы өз-ара аракеттешүүнү андан ары кеңейтүүгө даяр экендигин белгиледи.

Путин: мобилизациялангандардын 50 миңи Украинада согуштук аракеттерге катышууда

Орусия президенти Владимир Путин мобилизациялаган 80 миң киши ушул тапта Украинада экенин, алардын 50 миңи согуштук аракеттерге катышып жатканын айтты. Бул тууралуу ТАСС кабарлады.

“Бизде 50 миң киши согуштук бөлүктөрдө. Калгандары азырынча согуштук аракеттерге катышкан жок. Бирок 80 миңге чейинки киши согуштук аракеттер жүрүп жаткан аймакта. Калгандарынын баары – полигондордо”, – деди Путин.

Ноябрдын башында “Медиазона” Украинада набыт болгон 115 мобилизацияланган кишинин аты-жөнүн жарыяланган. Басылма чын-чынында бул сан алда канча көп болушу мүмкүн экенин божомолдогон.

Буга чейин коргоо министри Сергей Шойгу мобилизацияланган 300 миңдей кишинин 87 миңи атайын даярдыктан өткөндөн кийин Украинага жөнөтүлгөнүн маалымдаган. Министр аскерге чакырылган жоокерлер согушка жиберилбей турганын айткан.

21-сентябрда Орусиянын президенти Владимир Путин жарым-жартылай мобилизация жарыялаган. Ушундан кийин миңдеген жарандар учак жана чек арадагы пункттар аркылуу өлкөдөн чыгып кете башташкан.

Масадыков Кабулда “Талибан” өкмөтүнүн өкүлдөрү менен жолукту

6-ноябрда Кыргызстандын президентинин өзгөчө тапшырмалар боюнча атайын өкүлү Таалатбек Масадыков Кабулда Ооганстанды башкарып жаткан бийликтин жетекчилиги менен жолукту. Бул тууралуу Кыргызстандын Тышкы иштер министрлиги (ТИМ) 7-ноябрда кабарлады.

Масадыков иш сапардын жүрүшүндө “Талибан” өкмөтүнүн биринчи вице-премьер-министринин милдетин аткаруучу Абдул Гани Барадар, вице-премьер-министрдин милдетин аткаруучу Абдул Салам Ханафи жана тышкы иштер министринин биринчи орун басарынын милдетин аткаруучу Шер Мохаммад Аббас Станикзай менен өз өзүнчө жолугушту.

Кыргызстандын ТИМи кабарлагандай, жолугушууларда регионалдык коопсуздук жана эки тараптуу соода-экономикалык, маданий байланыштарды өнүктүрүү жана транспорттук жолдор менен ооган элине гуманитардык жардам көрсөтүү маселеси талкууланды.

Масадыков 2021-жылы Кыргызстандын Коопсуздук кеңешинин төрагасынын орун басары болуп турганда Ооганстанга барып, талибдердин өкүлдөрү менен сүйлөшүп келген. Быйыл апрелде ал президенттин өзгөчө тапшырмалары боюнча атайын өкүлү болуп бекиген.

Масадыков быйыл июлда Ташкент шаарында өткөн “Ооганстан: коопсуздук жана экономикалык өнүгүү” аттуу эки күндүк эл аралык конференциянын алкагында да талибдердин өкүлдөрү менен кездешкен.

Былтыр Кабулда бийликти басып алган талибдердин өкмөтүн азырынча бир да мамлекет расмий тааный элек.

Нарын бизнес акселерациясынын ар бир жеңүүчүсүнө $100.000 акча бөлүнөт

Бүгүн, 7-ноябрда Нарын шаарында чакан жана өнүгүп келе жаткан ишканалар үчүн акселерациянын ачылышы болду. Буга чейин ишкерлер катышууга арыз жөнөтүп, критерийлер боюнча эң ылайыктуулары чакырылган. Белгилей кетсек, акселерациянын жеңүүчүлөрүнө $100 000 инвестиция тартуу сунушталат. Акселератор Европа Биримдиги жана Ага Хан Фонду менен биргеликте каржыланган Excellence Prosperity Asia долбоорунун алкагында өткөрүлөт. Борбордук Азия Университетинин (БАУ) алдындагы Кесиптик жана үзгүлтүксүз билим берүү мектебинин (ПБМ) Долбоор Кыргыз Республикасынын айыл жерлеринде ишкердикти өнүктүрүүгө жана калктын экономикалык бакубаттуулугун жогорулатууга багытталган.

Хакатонго жалпысынан 100дөн ашык арыз түшкөн. Маектешүүнүн жыйынтыгында Нарын облусунун бардык райондорунан чакан жана өнүгүп келе жаткан салттуу бизнес тармагынан ЖАК «Сафран натуральный фуд», тигүү цехи ES маркасы, «Кыргыз Жун». арыздары тандалып алынды. Акселерация 7 жумага созулуп, Нарын шаарында 4-ноябрда аяктайт. Программа Нарын облусунун бардык райондорунан салттуу бизнес тармагындагы ишкерлерге багытталат.

Акселерациянын бардык катышуучулары теориялык билимдер жана практикалык бизнести илгерилетүү көндүмдөрү боюнча интенсивдүү окуу программасынан өтүшөт. Программа спикерлерден жана эксперттерден 30 сааттык тренингди камтыйт. Ошондой эле, программанын жүрүшүндө катышуучуларды бизнес трекерлер (жеке консультанттар) коштоп, алар көп өсүү методологиясын колдонуу менен катышуучулар менен тыгыз иштешет. Көзөмөл системасы ишкерлерге окуу учурунда алган билимдерин иш жүзүндө колдонууга жардам берет, ошондой эле бардык командалардын жүрүшүнө көз салат. Акселерация программасы көйгөйлөрдү аныктоо жана бизнестин баалуулуктарын түзүү, максаттуу аудиторияны аныктоо жана кардарларды сегментациялоо, рынокту жана атаандаштарды талдоо жана башка көптөгөн темаларды камтыйт. Акселерация боюнча тренингдер финансылык моделдөө, рынокту талдоо, маркетинг каналдары, персоналды башкаруу, сатууну куруу, кардарларга багытталган тейлөө жана башка темаларды камтыйт.

Программанын аягында катышуучулар өз долбоорлорун Инвестициялык комитетке сунушташат, алар тийиштүү экспертизадан (due diligence) өткөндөн кийин 100 000 АКШ долларына чейинки суммада андан ары инвестициялоо үчүн 3 компанияны тандап алышат.

Бизнес акселератор Accelerate Prosperity ASIA долбоорунун алкагында ишке ашырылууда жана Европа Биримдиги жана Ага Хан Фонду тарабынан каржыланат. Долбоор ишкердикти өнүктүрүүгө жана Кыргыз Республикасынын айыл калкынын экономикалык бакубаттуулугун жогорулатууга багытталган.

Садыр Жапаровдун Тарых жана ата-бабаларды эскерүү күндөрүнө байланыштуу кайрылуусу

Кыргыз Республикасынын Президенти Садыр Жапаров өлкөдө жыл сайын 7-8-ноябрда белгиленген Тарых жана ата-бабаларды эскерүү күндөрүнө байланыштуу мекендештерге кайрылуу жолдоду.

Мамлекет башчысынын кайрылуусу:

“Урматтуу мекендештер!

Кадырлуу кыргызстандыктар!

Элибиз нечен кылымдардан берки тарыхый сапарында биринен сала бири алмашкан даңктуу да, кайгылуу да доорлорду башынан өткөрүп келе жатат. Башкаларды мындай коюп, кыргыз эли бирде гүлдөп-өнүккөн Улуу Кыргыз кагандыгы сыяктуу ири дөөлөттү түзгөн даңазалуу доорлорду, бирде эл катары жок болуп кете турган Үркүн сыяктуу оор трагедиялуу мезгилдерди башынан кечиргендигин айтсак жетиштүү болот.

Тарых барактарында мындай кырдаалдарга тушуккан дүйнөнүн канчалаган элдеринин аты гана калды. Ал эми эзелтеден эгемендикти аздектеп, мамлекеттүүлүктү туу туткан, катылган жоонун катыгын берген жоокерчилик замандардан бери көчмөн турмуштун башкалардан өзгөчөлөнгөн каада-салтын, нарк-насилин сактап келген кыргыз эли кылымдардан кылымга учук улап, сакталып келе жатат. Бул биздин сыймыктана турган улуу тарыхыбыз.

Быйылкы Тарых жана ата-бабаларыбызды эскерүү күндөрүндө эл-жери үчүн ташка тамга баскандай из калтырып тарых жараткан, учурунда өлкөнүн эгемендиги, өсүп-өнүгүшү үчүн башын сайып күрөшкөн белгилүү тарыхый инсандарыбыз эскерилип жатканын баса белгилеп кетейин. Ушул жылы Ормон хандын 230 жылдыгы, Байтик баатырдын 200 жылдыгы, агартуучу жана коомдук-саясий ишмер Эшенаалы Арабаевдин 140 жылдыгы, эл жазуучусу Түгөлбай Сыдыкбековдун 110 жылдыгы, эл сүрөтчүсү Гапар Айтиевдин 110 жылдыгы, ХХ кылымдын башындагы өз алдынчалыкка умтулуунун алгачкы аракети катары бааланган Тоолуу Кыргыз облусун түзүү долбоорунун 100 жылдыгы мамлекеттик деңгээлде белгиленип, элибиз эгемендикти таберик кылган бабаларыбызга сый-урматын көргөзүп келүүдө.

Совет бийлигинин орношу менен өз алдынчалыкка ээ болгон же болбосо ошол мезгилде түзүлүп жаткан өлкөлөрдүн катарында кыргыз мамлекеттүүлүгүн калыптандыруунун башатында турган Абдыкерим Сыдыков, Эшенаалы Арабаев, Касым Тыныстанов, Иманаалы Айдарбеков, Жусуп Абдрахманов, Абдыкадыр Орозбеков сыяктуу жана башка көптөгөн кыргыздын чыгаан уул-кыздарынын эмгеги элибиздин эсинде түбөлүк сакталат.

Алардын бизге калтырган таберигин – мамлекеттүүлүгүбүздү, эгемендикти көздүн карегиндей сактап, келечек муунга өткөрүп берүү – ар бир кыргызстандыктын эң негизги милдети экенин эсибизден чыгарбашыбыз зарыл!

Урматтуу калайык-калк! Кадырлуу кыргыз элим!

Тарыхыбыз жана ата-бабаларды эскерүү менен, эгемендикти көксөп, өмүрүн арнаган бабаларыбыздын, кийин ошол ой-кыялдар үчүн тоталитардык режимдин курмандыгына айланган аталарыбыздын, ошондой эле жакынкы күндөрдө эле мамлекетибиздин бүтүндүгү үчүн чек арада баатырдык менен курман болгон мекенчил жигиттерибиздин эрдиктерин элге жайылтуу аракеттерин жана жалпы эле тарыхыбыздын белгисиз барактарын изилдөөлөрдү улантуу зарыл!

Өлкөбүз тез арада өнүккөн мамлекеттердин катарына кошулуп, тарыхыбыз такталып, түптүү элибиз кылымдарга даңазалана берсин!

Кыргызстаныбызды Жараткан өзү сактасын!”.

Өмүрбек Текебаев ИИМде күбө катары сурак берип чыкты

6-ноябрда Кыргызстандын Германиядагы элчиси Өмүрбек Текебаев Ички иштер министрлигинин (ИИМ) Тергөө башкармалыгында күбө катары сурак берип чыкты. Бул тууралуу элчинин адвокаты Чынара Жакупбекова билдирди.

Анын айтымында, Өмүрбек Текебаев Кемпир-Абад суу сактагычынын жерин Өзбекстанга берүүгө каршы чыккан оппозициялык саясатчыларга жана активисттерге каршы “массалык башаламандык уюштурууга даярдык көргөн” деген шек менен козголгон иш боюнча суралды. Элчи тергөөнүн материалдарын жарыялабоо тууралуу кол коюп берген.

Германиядан Кыргызстанга 5-ноябрда келген Өмүрбек Текебаев ИИМге күбө катары сурак бериш үчүн 6-ноябрда жеткирилген. Саясатчы Кыргызстандын Германиядагы элчиси болуп быйыл февраль айында дайындалган.

Ички иштер министрлиги сурак тууралуу азырынча маалымат бере элек.

Камактагы Нурлан Асанбеков ачкачылык кармоону улантууда

“Массалык башаламандык уюштурууга даярдык көргөн” деген шек менен камакка алынгандардын бири Нурлан Асанбеков ачкачылыгын токтото элек. Бул тууралуу анын адвокаты Алия Сагитова билдирди.

“Мен Нурлан Асанбеков менен 4-ноябрда жолугуп чыккам. Ал 1-ноябрдан тарта эле эч нерсе ичип-жебей баштаптыр. 3-ноябрда убактылуу кармоочу жайдын кызматкерлери мага чалып, Нурлан Асанбеков мени менен жолуктурууну суранып жатканын айтышты. Мен барганымда ал 1-ноябрдан тарта эле ачкачылыкты баштаганын, бирок бул тууралуу кимге маалымат берерин билбей койгонун айтты. 4-ноябрда ачкачылык жарыялаганы боюнча арыз алып, аны тергөө абагына бердик. Ал ачкылыгын токтоткону тууралуу маалымат жок. Дагы деле улантып жатат”, – деди адвокат.

Бишкектеги №1 тергөө абагында кармалып турган Нурлан Асанбеков менен 4-ноябрда Кыйноолорду алдын алуу боюнча улуттук борбордун директору Бакыт Рысбеков жолугуп чыккан. Ал Асанбеков ачкачылык жарыялаганын ырастаган.

Бийлик жана тиешелүү укук коргоо органдары бул тууралуу маалымат бере элек.

Укук коргоочу Азиза Абдирасулова Нурлан Асанбековдун үйүндө жашы жете элек эки кызы, оорукчан апасы бар экенин айтып, үй-бүлөнү баккан жалгыз адам болгондуктан аны үй камагына чыгаруу керектигин билдирген.

Кемпир-Абад суу сактагычынын жерин Өзбекстанга берүүгө каршы чыккан жыйырмадан ашуун оппозициялык саясатчылар жана активисттер 23-24-октябрда жапырт кармалып, калайман башаламандык уюштурууга даярданган деген шек менен эки айга камакка алынган. Ички иштер министрлиги (ИИМ) ишти Кылмыш кодексинин “Массалык башаламандык уюштурууга даярдык көрүү” беренеси менен тергеп жатат. Бул берене менен камалгандардын саны 26га жетти.

Жогорку Кеңештин депутаттарын шантаж кылып $2000 пара алып жаткан жеринен журналист Санрабия Сатыбалдиева кармалды

Кечээ, 3-ноябрда 2000 АКШ долларын өткөрүп берүү учурунда 2016-2017-жылдардагы соцтармактарда жарыяланган аудиожазууларды шантаж кылуу жолу менен Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешинин депутаттарынан акча каражатын туруктуу негизде талап кылган бир катар адамдар кармалган. Бул тууралу ИИМдин басма сөз кызматы билдирет.
Кылмыштын негизги аткаруучусу болуп «МИР24.kg» маалымат порталынын башкы директору “С.С.К.” жана ошол эле учурда Жогорку Кеңештин депутаты Тазабек Икрамовдун пиар-менеджери болуп саналат.
Ошондой эле бул кылмышка көмөктөшкөндүктөрү үчүн шектелип «МИР24.kg» маалыматтык порталдын оператору – “Б.у.К.” жана “Жорго-Такси” компаниясынын айдоочусу Өзбекстан Республикасынын жараны “М.М.Х.” кармалышты.
Азыркы учурда КР Кылмыш жаза-кодексинин 208 беренесинде (Опузалап талап кылуу) каралган кылмыштын белгилери менен кылмыш иши козголуп, тергөө иштери жүргүзүлүүдө.
Кармалган жарандар бул кылмышты жасагандыгы жөнүндө мойнуна алып, өз көрсөтмөлөрүн беришти.

"Азаттык" УКМКдан, Финчалгын кызматынан банк эсеби боюнча түшүндүрмө сурады

“Азаттык Медиа” мекемеси Финансы министрлигине караштуу Финансылык чалгын кызматына, Улуттук коопсуздук комитетине (УКМК) кайрылып, банк эсебинин бөгөттөлүшү жана мекемени тейлеген “Демирбанктын” катына байланыштуу түшүндүрмө сурады. Азырынча аталган мекемелер расмий жооп бере элек.

31-октябрда “Азаттык Медиа” мекемесинин “Демирбанктагы” эсеби эч кандай эскертүүсүз жана түшүндүрмөсүз бөгөттөлгөн. “Азаттык Медиа” 31-октябрда жана 1-ноябрда банкка кат жолдоп, түшүндүрмө сураган.

2-ноябрда “Демирбанк” “Азаттык Медианын” эсеби “Террористтик ишмердикти каржылоого жана кылмыштуу кирешени легалдаштырууга (адалдаштырууга) каршы туруу жөнүндө” мыйзамдын 14-беренесине ылайык бөгөттөлгөнүн билдирип, бул боюнча Финансы министрлигине караштуу Финансылык чалгын кызматына кайрылууну сунуш кылган.

“Азаттык Медиа” банк эсебинин бөгөттөлүшүн негизсиз экенин жана мекемеде иштеген Кыргызстандын жарандарынын укуктарын бузарын белгилейт.

Ошондой эле каржылык операцияларды токтотуу тууралуу чечимге негиз болгон документтерди, Финансылык чалгын кызматынын эсепти бөгөттөө чечиминин көчүрмөсүн да тез арада берүүнү өтүнөт.

31-октябрда “Демирбанктын” өкүлдөрү “Азаттык Медианын” эсебине бөгөт коюлганы тууралуу алгач телефондон оозеки ырастап, УКМКдан билдирме алганын айтышкан.

“Азаттык Медиа” УКМКга да расмий түшүндүрмө сурап кат жөнөткөн, бирок азырынча атайын кызматтан жооп ала элек.

“Эркин Европа/Азаттык” радиосунун президенти Жейми Флай “кыргыз бийлигинин мындай эскалациясы Кыргызстандын мыйзамдарын бузуп жаткандай көрүнөт. Биз журналисттерибиздин оозун жабуу аракетине каршы күрөшөбүз”, – деген билдирүү жасаган. Эл аралык медиа корпорациянын жетекчиси “Азаттык” радиосу ишенимдүү маалымат булагы экенин жана ага тоскоолдуксуз иштөөгө уруксат берилиши керектигин айткан.

26-октябрда Маданият, маалымат, спорт жана жаштар саясаты министрлиги “Азаттык Медиа” мекемесинин веб-сайтын эки айга жабуу чечимин чыгарган. 27-октябрда министрликтин адистери “Азаттык Медианы” каттоо тууралуу документтерин текшерип, көчүрмөлөрүн алып кеткен.

Кыргыз-өзбек ТИМ башчылары чек ара жана Кемпир-Абад суу сактагычы боюнча келишимге кол коюшту

Кыргызстандын тышкы иштер министри Жээнбек Кулубаев менен Өзбекстандын тышкы иштер министри Владимир Норов 3-ноябрдагы жолугушуу учурунда бир нече документтерге кол коюшту. Бул тууралуу ТИМдин маалымат кызматы билдирди.

Министрлер Кыргызстан менен Өзбекстандын ортосундагы кыргыз-өзбек мамлекеттик чек арасынын айрым участоктору жөнүндө келишимге, өкмөттөр ортосундагы Кемпир-Абад суу сактагычынын суу ресурстарын биргелешип башкаруу жөнүндө макулдашууга, суу чарба маселелери боюнча кызматташуу жөнүндө макулдашууга кол коюшту. Мындан сырткары Кыргызстандын Санариптик өнүктүрүү министрлиги менен Өзбекстандын “Узархив” агенттигинин ортосундагы кызматташуу меморандумуна, ТИМдердин кызматташтыгы боюнча программага кол коюлду. Соңунда биргелешкен билдирүү кабыл алынды.

Ушул эле күнү Президент Садыр Жапаров Өзбекстандын тышкы иштер министрин кабыл алды. Владимир Норов Садыр Жапаровго эки өлкөнүн министрлеринин деңгээлинде эки тараптуу жолугушуу өткөнүн, анын ичинде Өзбекстандын президенти Шавкат Мирзиёевдин Кыргызстанга боло турган мамлекеттик сапарын уюштуруу жана башка маселелер талкууланганы тууралуу маалымат берди.

Кемпир-Абад суу сактагычынын суусун биргелешип башкаруу тууралуу кыргыз-өзбек өкмөттөр аралык макулдашуусунун долбоорун Жогорку Кеңештин Эл аралык иштер, коргоо, коопсуздук жана миграция комитети 31-октябрда көпчүлүк добуш менен жактырган.

Президент Садыр Жапаров кыргыз-өзбек чек арасындагы Кемпир-Абад суу сактагычын биргелешип башкаруу боюнча макулдашуу тууралуу мамлекеттик “Кабар” маалымат агенттигине маек куруп, кош башкарууда “кыргыз тарап эч кандай чыгым көтөрбөй турганын” белгилеген.

Кыргызстанда Кемпир-Абад ишине байланыштуу “массалык башаламандык уюштурууга даярданды “деген шек менен камакка алынгандардын жалпы саны 26га жетти. Буга чейин Кемпир-Абад суу сактагычына жакын жайгашкан Өзгөн районунда нааразылык акциялары өткөн.

«Жашыл Мурас»: Ак-Бешим айылында 2500 түп жаңгак көчөтү отургузулду

Чүй районунун Ак-Бешим айылында Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасынын биринчи орун басары А.Касымалиевдин катышуусунда «Жашыл Мурас» улуттук кампаниясынын алкагында, Бириккен Улуттар Уюмунун Кыргыз Республикасындагы өкүлчүлүгүнүн демилгеси менен БУУ — Кыргыз Республикасынын кызматташтыгынын 30 жылдыгына карата көчөт отургузуу иш-чарасы өткөрүлдү.

Аталган иш-чарага Кыргыз Республикасынын Президентинин Чүй облусундагы ыйгарым укуктуу өкүлү Н.Алымбаев, жергиликтүү бийлик өкүлдөрү жана айрым министрликтердин жетекчилери да катышты.

Ошондой эле «Кыргызстан студенттери Жашыл экономика үчүн» Коомдук уюму дагы тартылды. Иш-чарага катышуучулардын саны 250гө чукул адамды түзүп, жалпы 2500 түп жаңгак көчөттөрү отургузулду.

Камчыбек Ташиев Түркиядан "Аксунгур" дрону алынганын билдирди

Улуттук коопсуздук комитетинин (УКМК) башчысы Камчыбек Ташиев Кыргызстан Түркиядан “Аксунгур” дронун алганын билдирди.

Ал Фейсбуктагы баракчасына “Эми “Аксунгур” да биздики” деп жазды жана дрондун макетин кармап түшкөн сүрөттөрүн жарыялады. Атайын кызмат канча даана “Аксунгур” канча каражатка алынганы тууралуу азырынча маалымат бере элек.

Өткөн айда Ташиев Фейсбуктагы баракчасына “Байрактар” учкучсуз аппараттарынын “Акынжы” деп аталган түрүнүн жанында түшкөн сүрөтүн жарыялаган жана анын алдына “Акынжы” биздики! Боордош элибизге ыраазычылык! 12.10.22″ деп жазган. Анда дагы буга байланыштуу кеңири маалымат берилген эмес.

Анын алдында, 12-октябрда Кыргызстандын Министрлер кабинетинин төрагасы Акылбек Жапаров Түркиянын Анкара шаарына иш сапары менен барган. Аны менен чогуу Камчыбек Ташиев, транспорт жана байланыш министринин орун басары Табылды Тиллаев, өкмөт башчынын кеңешчиси Нурлан Сулайманов барганы белгилүү болгон.

Сентябрь айында УКМКга караштуу Чек ара кызматынын учкучсуз аппараттар базасы ачылган. Былтыр декабрда Чек ара кызматына Түркияда өндүрүлгөн “Байрактар” дрону тапшырылган.

Президент Садыр Жапаров былтыр күзүндө Кыргызстан бир жылда аскердик техникасын жаңыртууга жана оңдоого баш-аягы 100 миллион доллар бөлгөнүн, Орусия менен Түркиядан дрондор алынып жатканын билдирген.

Сот журналист Семетей Талас уулун үй камагына чыгарды

Бүгүн, 3-ноябрда Бишкектин Биринчи май райондук соту журналист Семетей Талас уулунун бөгөт чарасын карап, аны үй камагына чыгарды.

Журналист тергөө аяктаганга чейин үй камагында болот, Бишкек шаары менен Чүй облусунун аймагынан тергөөчүнүн уруксаты жок чыга албайт.

Сот башталардын алдында Талас уулу журналисттердин суроосуна жооп берип, кармалган себебин айтты. Ал 2021-жылы Фейсбук баракчасынан Ооганстан тууралуу материалды байкабай бөлүшүп койгону үчүн күнөөлөп жатышканын билдирди.

Семетей Талас уулун милиция 1-ноябрда кармап кеткен жана сурактан кийин аны 48 саатка камаган.

Ички иштер министрлиги (ИИМ) журналистке буга чейин Кылмыш-жаза кодексинин 322-беренесинин 1-бөлүгү (экстремисттик материалдарды даярдоо, таратуу) менен кылмыш иши козголгонун жана бул факт Улуттук коопсуздук комитетинде катталганын билдирген. Милиция комплекстүү соттук-лингвистикалык экспертиза “Кыргызстанда тыюу салынган “Хизб ут-Тахрир” экстремисттик уюмуна таандык маалымат камтылган материалды бөлүшкөн” деген корутунду чыгарганын айткан.

Журналист буга чейин социалдык тармактарда Кемпир-Абад маселеси, камалгандар тууралуу пикирин байма-бай билдирип келген.

41 жаштагы Семетей Талас уулу эркин журналист катары белгилүү. Көбүнчө уюшкан кылмыштуу топтор, коррупция темалары боюнча макалаларды жазат. Соңку жылдарда эркин журналист катары социалдык тармактардагы баракчалары аркылуу коомдогу ар кыл окуяларга өз пикирин активдүү жазып келет.

Кыргызстандын 14 ишкер-аялдары катышкан делегациясы Бириккен Араб Эмираттарына иш сапары менен барып келишти

Үстүбүздөгү жылдын 23-октябрынан 28-октябрына чейин Кыргыз Республикасынын Америка Соода палатасынын директорлор кеңешинин өкүлү Н.Бейшеналиеванын жана Тышкы иштер министрлиги жана БАЭ эл аралык кызматташтыгынын, БАЭ Экономика министрлигинин, БАЭ Федералдык соода-өнөр жай палатасынын, ошондой эле БАЭ Кыргыз Республикасынын Элчилигинин биргелешкен демилгеси боюнча Бириккен Араб Эмираттарына Кыргызстан ишкер-аялдарынын делегациясы ийгиликтүү иш сапары менен барып келишти.

Иш визитине Кыргыз Республикасынын кичи, орто жана ири бизнестеринин экономикалык ишмердүүлүктүн кеңири спектри боюнча сунушталган 14 ишкер-аялдар катышты. Анын ичинде делегациянын курамына төмөнкү компаниялардын жетекчилери да кирди: Sky Industrial Group, «Сезимтал» инклюзивдик билим берүү мектеби, Compass College, «Кыргыз Республикасындагы туризмди өнүктүрүүнү колдоо фонду» ААК, Ак-Сай Трэвел компаниясы, «ДЖОЛДОШЕВА» ательеси, Энергиянын булактарын жаңылатуучу ассоциациясы, «Кыргыз Винд Систем» ААК, World class, Борбордук Азиядагы университеттердин Корей таануу жана корей тили боюнча окутуучулардын ассоциациясы, Кыргыз-Корея колледжи, “Бай Элим Компани” ЖЧК, Luxor Avenue бутиктери, «Оберон» ЖЧК, “Ак-Куу” канаттуулар фабрикасы жана Medex Travel.

Кыргызстандан ишкер-аялдардын визити Кыргыз Республикасынын жана БАЭ ортосунда экономикалык кызматташтыкты кеңейтүү жана эки мамлекеттин бизнес-коомдоштуктарынын ортосунда натыйжалуу кызматтык байланыштарын түзүү максатында уюштурулган. Дүйнөлүк коомдоштукта жаңы экономикалык өнөктөштүктү түзүүнүн заманбап динамикасын жана Кыргыз Республикасы үчүн салттуу рыноктордун актуалдуулугун жоготушун эске алуу менен БАЭ ишкерлери менен кызматташуу вектору Кыргыз Республикасынын инвестициялык потенциалын өстүрүү үчүн өтө актуалдуу жана талап кылынган багыт катары көрүлөт.

Визиттин программасы БАЭ Өкмөтүнүн биринчи адамдарынын катышуусу менен түзүлгөн, бул эки мамлекет үчүн өткөрүлгөн иш-чаралардын жогорку баалуулугун далилдейт жана өлкөлөр ортосундагы ишенимдүү мамилелер үчүн шарт түзөт. Визиттин алкагында катышуучулар БАЭнин үчүнчү мамлекеттер менен соода-экономикалык мамилелерин ишке ашырууга түздөн-түз тартылган адамдардын кеңири чөйрөсү менен жолугушуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болушту. Ошондой эле, биринчи күнү Кыргызстандын ишкер-аялдары аялдардын укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүүгө жана алардын БАЭ ишкердүүлүгү  боюнча улуттук механизмдин функцияларын аткарууга тартылган БАЭ  Бириккен аялдар союзуна барышты. Программада аялдар ишмердигинин экономикалык потенциалын көрсөтүү максатында жалаң гана аялдардын ишканаларында өндүрүлгөн продукциялардын соода павильондоруна барып келүү каралган.

БАЭ ишкерлеринин жана КР ишкер-аялдарынын ортосунда диалог түзүү максатында «Бизнесте аялдардын укуктарын жана мүмкүнчүлүктөрүн кеңейтүү» темасында семинар уюштурулган. Семинар, Америка соода палатасынын Директорлор кеңешинин төрайымы Назира Бейшеналиеванын саламдашуу сөзү менен башталды, бул кабыл алуучу тарапка Кыргыз Республикасынын экономикасы жөнүндө толук сүрөттөп берүүгө мүмкүндүк берди. Семинарда иштөө убактысынын жүрүшүндө делегациянын катышуучулары өзүнүн бизнесинин алкагында Кыргыз Республикасындагы бизнести жүргүзүүнүн айрым аспектилерин ачуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болушту. Семинар тараптарга аялдар ишкердигин колдоонун институционалдык механизмдеринин маселелерин талкуулоого, өлкөлөр ортосунда жаңы экономикалык байланыштарды түзүүгө мүмкүндүк берди, соода экономикалык кызматташтык үчүн артыкчылыктуу багыттарды, гендердик теңсиздикти, билим берүүдөгү жеткиликтүүлүктү аныктап алышты, ошондой эле Кыргызстандын жана БАЭнин ишкер аялдары туш болгон чакыруулар белгиленди.

Ошол эле күнү БАЭ Бириккен аялдар союзунун (General Women’s Union) Башкы секретары Нура аль-Сувайди менен расмий жолугушуу болуп өттү. Иш-чаранын жүрүшүндө катышуучулар өздөрүнүн билим жана тажрыйбалары менен бөлүшүп, байланыштары менен алмашты жана эл аралык кызматташуунун мүмкүнчүлүктөрүн талкуулашты.

Визиттин иш программасынын алкагында кыргыз бизнесинин өкүлдөрү БАЭ Тышкы иштер министрлигинин мамлекеттик министри Ахмед бин Али Аль Сайег мырза менен, ошондой эле өлкөнүн ишкерлер чөйрөсүнүн өкүлдөрү менен жолуга алышты.

Ишкер жолугушуулардан кийин делегация кийинки объектиге – Абу-Дабиде жайгашкан дүйнөдөгү эң чоң күн электр станциясына GW Al Dhafra PV2 барды, ал жерде конокторду күн электр станциясын түзүү долбоору менен, ошондой эле Абу-Дабинин экономикалык жана экологиялык потенциалы менен тааныштырды.

Визиттин жүрүшүндө делегациянын катышуучулары FDI Dubai  Инвестицияларды колдоо секциясынын директору Фахад Аль Тани мырза менен жолугушту. Катышуучулар өздөрүнүн ишмердүүлүгү жөнүндө айтып беришти жана өздөрүнүн долбоорлору менен бөлүштү. Фахад Аль Тани мырза өз сөзүндө араб-кыргыз мамилелериндеги соода-экономикалык жана иш чөйрөлөрүн бекемдетүү үчүн активдүү иштин маанилүүлүгүн белгилей кетти. Dubai FDI – Дубайды экономикалык өнүктүрүү департаментинин курамына кирет, алар дубайдын экономикасына инвестиция кылууга жана анын дүйнөлүк стратегиялык маанилүүлүгү менен пайдаланып алууга умтулган чет элдик ишканалардын маанилүү маалыматын жана баа жеткис колдоосун берет.

Ушул эле күнү БАЭнин Араб жаштар борборундагы Жаштар кеңешине барышты, ал жерде делегация БАЭ Жаштар иши боюнча министри Шамма бинт Сухаил Фарис Аль Мазруи айым менен таанышуу мүмкүнчүлүгүнө ээ болду. Жаштар кеңеши БАЭ Жаштар иши боюнча федералдык башкармалыгы тарабынан башкарылат.

27-октябрда Кыргызстан делегациясы БАЭ Экономика министрлигине барды жана БАЭ экономика министринин орун басары Абдулла Аль Салех мырза менен жолугушту. Жолугушуунун алкагында БАЭ социалдык-экономикалык жана инвестициялык потенциалын жана кыргыз тараптары жактан зор кызыгууну туудурган  “Projects of the 50” жана “The Entrepreneurial Nation” долбоорлорунун ишмердүүлугүн тааныштырды.

Ошондой эле бизнес-делегациясы БАЭ Аялдардын ишкер кеңешине барды жана БАЭ Аялдардын ишкер кеңешинин төрайымы Фарида Камбэр Аль Авади жана башкармалыктын мүчөлөрү менен жолугушту. Аялдардын ишкер кеңешинин төрайымы Фарида Камбэр Аль Авади КР Америка соода палатасынын директорлор кеңешинин төрайымы Назира Бейшеналиевага Кыргызстан жана БАЭ ишкер-аялдарынын ортосундагы өз ара пайдалуу мамилелердин башталышынын урматына сыйлык тапшырды. Кыргызстандын жана БАЭ ишкерлер чөйрөсүнүн өкүлдөрү өздөрүнүн компанияларынын ишмердүүлүгүнүн негизги багытын белгилешти жана тыгыз өз ара кызматташуунун жана эки өлкөнүн ортосундагы эки тараптуу пайдалуу мамилелерди улантуунун зарылдыгын билдиришти.

Визиттин жыйынтыктарын алдыдагы өсүүнүн жогорку потенциалы менен продуктивдүү жана перспективалуу деп ишеничтүү таанууга болот. Кабыл алуучу тарап ишкер жолугушуунун ар бир катышуучусу менен кызматташуунун артыкчылыктуу багыттарына толук токтолушту жана бизнестин айрым багыттарынын алкагында продуктивдүү экономикалык кызматташтыкты түзүү үчүн алгачкы аракеттер боюнча баалуу сунуштарды берди. Билим берүү, туризм, агроөнөр жай комплекси, спорт жана финтек чөйрөсүндөгү биргелешкен долбоорлор сыяктуу соода-экономикалык кызматташтык багыттары БАЭ тараптан чоң кызыгууну туудурду.

Жолугушуунун жогорку деңгээли, кыргыз ишкер аялдарынын активдүү позициялары, дискуссиялардын конструктивдүү тематикасы келечектүү кызматташууну түзүүгө көмөк көрсөттү жана өлкөлөр ортосундагы иш кызматташууларынын ийгиликтүү моделин түзүүгө шарттарды түздү.

Белгилей кетүүчү нерсе, Кыргызстандан барган ишкер аялдар делегациясынын ар бир жолугушууларын БАЭ Кыргыз Республикасынын элчилиги Жумабаев Абдилатиф Кудайкулович элчи мырзанын тыкыр жетекчилиги астында коштоп жүрдү, бул жолугушууларга чоң маанилүүлүк жана баалуулук берип турду. Болуп өткөн иш-чарадагы БАЭ Кыргыз Республикасынын элчилигинин кызыгуусу иш жүзүндөгү экономикалык дипломатияны колдонулгандыгы көрсөтүлдү.

Бул иш-чарага даярдануу КР жана БАЭ ортосундагы кызматташуудагы ийгиликке чоң ишеним  менен коштолду жана коомдун экономикалык жана социалдык бакубатчылыгын түзүүдөгү аялдардын ролунун чоң потенциалын таануу керек. Ушул иш-чара жалаң гана аялдар лидерлигине негизделген экономикалык кызматташууну өнүктүрүү боюнча биздин өлкөлөрдүн демилгеси менен тарыхта уникалдуу жана биринчи жолу болуп жаткандыгын сыймыктануу менен белгилейбиз. Экономикалык, адамзаттык жана табигый ресурстардын, ошондой эле Борбордук Азиянын жана Араб дүйнөсүнүн материалдык эмес мурастарынын консолидациясы дүйнөлүк коомдоштук үчүн жаңы демилгелердин пайда болушуна өбөлгө түзөт. Ушул визиттин жүрүшүндө түзүлгөн эки өлкөнүн ортосундагы диалог биздин коомдорго жаңы баалуулуктарды алып келүүгө мүмкүн болгон ийгиликтүү жана натыйжалуу демилгелерди түзүүгө алып келет деп күтүлүүдө.

 

"Сорос-Кыргызстан" өлкөдөгү сөз эркиндигине байланыштуу тынчсыздануусун билдирди

“Сорос Кыргызстан” фонду “Журналисттерге карата кылмыштар үчүн жазасыз калууга каршы күрөшүүнүн” эл аралык күнүнө байланыштуу билдирүү таратты. Анда фонд “сөз эркиндигине кысым жана чабуулдар акыркы убактарда көп болуп жатканына тынчсыздануусун” билдирген.

“Жазасыздык журналисттерди жана активисттерди коркутуп, кылмышкерлерди кайраттандырып, коомго терс таасирин тийгизип, антидемократиялык цензуранын уланышына жол ачат. Ушул оор мезгилде кысымга жана кол салууга каршы туруу үчүн журналисттердин колдоосу жана жалпыга маалымдоо каражаттарынын тилектештиги маанилүү. Көз карандысыз ЖМКларга жана медиа уюмдарга гранттык колдоо көрсөтүү аркылуу биз сөз эркиндигин коргоо, медиа сабаттуулукту өнүктүрүү, журналистиканын стандарттарын үйрөтүү жана маанилүү темаларда сапаттуу контентти түзүү боюнча иштерди улантып жатабыз. […] 24-октябрда биз кыргызстандык журналист Алишер Саиповдун дүйнөдөн кайтканынын 15 жылдыгын белгиледик, бул дата журналисттердин ишинде адилеттүүлүк маанилүү экенин дагы эле эскертип келет”, – деп жазылган фонддун билдирүүсүндө.

Кыргызстандагы “Медиа Полис Институту” уюму 2020-жылдын октябрь айынан баштап 2022-жылга чейин өлкөдөгү сөз эркиндигинин абалы жөнүндө мониторинг кылып, атайын баяндамасын жарыялады.

Анда мамлекеттик жогорку кызмат адамдарынын жана саясатчылардын бардык социалдык тармактардагы баракчаларына мониторинг жасалган. Изилдөөнүн жыйынтыгында сөз эркиндигинин абалы начарлап, Кыргызстандын саясий айдыңында авторитаризмдин белгилери, репрессиялык ыкмалар, медиага көзөмөлдү күчөтүү аракети жана эркин массалык маалымат каражаттарына кысым байкалган.

Эксперттердин баамында, жакында 20дан ашуун активист менен саясатчылардын кармалышы, “Азаттыктын” сайты менен банк эсебинин бөгөттөлүшү Кыргызстандагы сөз эркиндигинин абалы начарлап баратканынын көрсөткүчү.

Өз кезегинде бийлик Кыргызстанда сөз эркиндиги бузулбаганын байма-бай айтып келет. Президенттин басма сөз катчысы Эрбол Султанбаев “Азаттыктын” сайты бөгөттөлгөндөн кийин, 28-октябрда билдирүү жасап, өлкөдө эркин медиалардын ишине чектөө жок экенин, сөз эркиндиги дайыма болорун билдирген.

"Кумтөр" быйылкы 9 айдын ичинде 12 тонна алтын өндүрүп, казынага 26,78 млрд. сом салык төлөдү

“Кумтөр Голд Компани” ишканасы быйылкы тогуз айда жасаган иштеринин жыйынтыгын жарыялады. Ага ылайык, Кумтөр алтын кенинде жыл башынан 30-сентябрга чейин 389 357 унций же 12 110,3 килограмм алтын өндүрүлгөн.

Маалыматка караганда, 2022-жылы алтын өндүрүү былтыркы жылга салыштырмалуу көбөйгөн. 2021-жылы тогуз айда 292 970 унций же 8,5 тонна алтын өндүрүлгөн.

“Көлөмдүн көбөйүшү фабрикага жеткирилген кендин курамында алтындын көп өлчөмдө болушу жана металлды кенден бөлүп алуу коэффициентинин арбышына байланыштуу”, – деп жазылган маалыматта.

2022-жылдын тогуз айында ишкана 379 551 унций же 11 805,37 кг алтынды сатып, мындан жалпы 679,8 млн. доллар киреше алган.

Жыл башынан бери 26,78 млрд. сом салык, социалдык фондго жана башка милдеттүү төлөмдөргө төлөнгөн.

Кыргызстандагы Кумтөр кени Борбор Азиядагы эң ири алтын кендеринин бири. Кендеги өндүрүш башталган 1997-жылдан бери 14,1 млн. унций же 399,729 тонна алтын өндүрүлгөн.

Канадалык “Центерра Голд” компаниясы башкарып келген Кумтөр кенин Кыргызстандын бийлиги 2021-жылдын май айында өз карамагына алган.

Садыр Жапаров: "Мадумаров өмүр бою парламенттен чыкпай олтура берип, теоретик болуп калган. Практикалык иш жасап көргөн эмес"

– Кемпир-Абад боюнча Жогорку Кеңештин тармактык комитети эки тараптуу макулдашууну жактырды. Бирок ошол эле учурда айрым депутаттар, тагыраагы Адахан Мадумаров «Сууну кыргыз тарап тазалайт экен, форс-мажор болсо горизонталь белгиси өзгөрө берет экен» деген маанайда ЖМКга билдирүү жасады. Бул жагы кандай болот?

– Мадумаров өмүр бою парламенттен чыкпай олтура берип, теоретик болуп калган. Практикалык иш жасап көргөн эмес. Ошол үчүн практика жүзүндө кандай иштер болуп калаарын билбейт. Бул жердеги форс-мажор деген сөз боюнча, өткөндө – ушул жылдын жай айында нөшөрлөп жааган жамгырда Сузак районунда канча деген биздин айылдарыбызды сел алып кетти. Ошол күнү биз өзбек тарапка чыгып, сууну жаба тургула деп жаптырдык. Албетте, сууну жапканда горизонт бир аз көтөрүлөт. Көп болсо 20-30 см көтөрүлөт. Эгер жаппаганда андан да көп айылдарыбызды сел агызып кетет эле. Жаан токтогондон кийин кайра ачтырдык. Мына ушундай учурларды форс-мажор деп коет. Ушундай учурларды гана.

Азыр эми биз дагы плотинаны башкарууга кирип атабыз да. Мындан ары мындай учурларда маселе жаралса, эки тарап чогуу эле маселени жеринде чечип кете беришет. Суу азайышы мүмкүн, бирок 900дөн өйдө көтөрүлбөйт.

Ал эми “сууну биз тазалап берет экенбиз” дегени акылга сыйбайт. Андай маселе жок. Эмне суунун алдына түшүп алып тумшугу менен таш түртөбү же кум шыпырабы? Кыргыз тарап эч кандай чыгым көтөрбөйбүз.

Эптеп эле бир жеринен кыйкым таап, өзбек тарап менен чабыштырып жибергиси келип турган арам ою ишке ашпайт.

Булак: Kabar

 

Садыр Жапаров: "Алтын жеген болсок, Теңгиз Бөлтүрүктү камап койбой тескерисинче, чет өлкөгө качырып жибербейт белек. Бул Азимбек Бекназаровдун деңгээлиндеги ой жүгүртүү"

Gрезидент Садыр Жапаров “Кабар” маалымат агенттигине Кумтөр жана Кемпир-Абаддын айланасындагы акыркы окуяларга байланыштуу маек курду.

– Азимбек Бекназаров: “Теңгиз Бөлтүрүктү жөн эле саясат үчүн камап койду. Алтынды чогуу жешкен. Мына Бөлтүрүк күнөөлүү экен демиш болуп, кайра эле жакында чыгарып коет”,- деп айткан эле. Буга кандай жооп бересиз?

– Бул Азимбек Бекназаровдун деңгээлиндеги ой жүгүртүү. Алтын жеген болсок, камап койбой тескерисинче, чет өлкөгө качырып жиберип, анан “мына, качып кетти, алтын жептир” деп койбойт белек. Анын тескерисинче, “качып кетпесин, сатып алуулар боюнча эмне үчүн базар баасынан жогорку бааларды коюп дизель отунун сатып алышты, баарына жооп берсин” деп камап койдук да. Башкы прокуратура, УКМК, ИИМ тарабынан жалпысы 15тей тергөөчүдөн турган топ түзүлгөн. Азыр тергөө амалдары жүрүп, бардык маселелер боюнча текшерип жатышат. Тергөө иштери бүтсүн. Канча чыгым алып келишкени аныкталсын. Чыгымды ордуна койсун. Бизде принцип ушундай. Себеби, ал – элдин байлыгы да. Андан кийин анан көрөбүз.

Булак: Kabar

Садыр Жапаров: "Айрым ою бузук жарандар, бир депутатыбыз шек санап, "Жапаровдор алтын уурдап жатат, 19 тонна алтын жоголуптур", - деп жалаа жабууга аракеттене башташканда депутаттык комиссия түздүрдүм

Президент Садыр Жапаров “Кабар” маалымат агенттигине Кумтөр жана Кемпир-Абаддын айланасындагы акыркы окуяларга байланыштуу маек курду.

– “Кумтөрдүн” ишмердүүлүгүн текшерүү үчүн депутаттык комиссия түзүлдү. Бул комиссия сиздин демилге менен түзүлдү деген кептер тарап жатат. Эмне үчүн демилге көтөрдүңүз?

– Ооба депутаттык комиссия түзүлдү. Айрым ою бузук жарандар, бир депутатыбыз шек санап, “Жапаровдор алтын уурдап жатат, 19 тонна алтын жоголуптур”, – деп жалаа жабууга аракеттерди кыла башташканда өзүм демилге көтөрүп, “депутаттардан турган комиссия түзгүлө” деп эл өкүлдөрүнөн сурандым. “Комиссиянын курамына жарандык коомдун өкүлдөрүн да кошуп алгыла” дедим. “Комиссиянын төрагасы кылып Мадумаровду шайлап берсеңер” дедим эле, тилекке каршы, макул болбой койгонбу, айтор Исхак Масалиев комиссиянын төрагасы болуптур.

Мейли кимиси болсо да, “Кумтөргө” барышсын, ийне-жибине чейин текшерип келишсин, анан элге жарыя кылышсын. Канча алтын казылыптыр, кайда сатылыптыр, канчасы Улуттук банкта сакталуу экен, уурдалыптырбы же уурдалбаптырбы – баарын айтып беришсин. Кыргызстандын тарыхында чогулбаган көлөмдөгү алтын бүгүнкү күндө чогулуп, Улуттук банкта сакталып турат. Өз көздөрү менен көрүп келишсин.

Биз “Кумтөрдү” кайтарып алган күнү эле тааныш-билиштерибиз “жумушка киргизип койсоңор” деп эшик кага башташты. Мен бардык туугандарымды чогултуп алып: “Кумтөргө” жолобогула, бир дагы кишини жумушка киргизбегиле. Кийин ар кандай болуп “Кумтөр” иштебей калса, “мына, силер адис эмес адамдарды киргизип атып, иштете албай калдым” деген сөзү болот”, – деп айттым. “Жоопкерчилик Теңгиз мырзанын өзүндө болсун. Бошогон орундар болсо, өзү кызматка алып, өзү жооп берсин” деп Теңгиз мырзанын өзүнө толук укук бергем. “Бир килограмм эт, бир килограмм картошка дагы сатпагыла. Кыскасы, жакындашпагыла” дегем.

Ошол күндөн ушул күнгө чейин бир дагы жакын тууганым “Кумтөр” менен иш кылбайт. Теңгиз Бөлтүрүккө биринчи күндөн баштап какшап айтып келдим. “Теңгиз мырза, мындан ары сиз чет мамлекеттерде жеке менчик ишкананы башкарып жүргөндөй башкарбаңыз. “Кумтөр” мамлекеттик ишкана болот. Каражаттарды оңго-солго чачпаңыз. Мамлекеттин укуругу узун. Бир сомдун артынан издеп барат. Буга чейин “Кумтөрдөн” жеп келгендердин оозун тигиңиз. Өзүңүз да уурдабаңыз. Таза иштеңиз”, – деп “Кумтөрдүн” бир тыйынына да аралашкан жокмун.

Ошондон баштап эле “таза иштеп атам” деп, бизди ынандырып келген. Биз болсо “Кумтөр” Кыргызстанга толук өткөнгө чейин ызы-чуу кылбай туралы деп текшерүү жибербей турдук. Анан “Кумтөр” Кыргызстандын энчисине толук өтөрү менен Эсеп палатасын жибердим, 3 ай текшерип келишти. Сатып алууларда коррупциялык элементтер аныкталды. Жыйынтыгында Теңгиз мырза жана башка тиешеси бар жетекчилер камалды. Азыр тергөө жүрүп жатат.

Биз элден эч нерсе жашырбайбыз. Балким Эсеп палатасы же мамлекеттик органдар көрбөй-билбей калган кемчиликтери болсо депутаттык комиссия билип келеттир. Андан мамлекетке эч кандай зыяны жок, пайда гана болот, кемчиликтери болсо, оңдоп алабыз дегендей.

Булак: Kabar

Кыргызстан: Улуу Британия, АКШ, Германия, Франция элчиликтеринин жана Евробиримдиктин Өкүлчүлүгүнүн Журналисттерге каршы кылмыштардын жоопсуз калуусун токтотуунун эл аралык күнүнө карата биргелешкен билдирүүсү

2-ноябрь, 2022-жыл, Бишкек – Бүгүн, Журналисттерге каршы кылмыштар үчүн жазасыз калууну токтотуунун эл аралык күнүндө биз бардык медиа кызматкерлерге урмат-сыйыбызды жана колдообузду билдиребиз.

Журналистика – бул негизги укук болгон сөз эркиндигинин бир түрү. Журналисттер коомчулукка маалымат берип, түрдүү көз караштарды чагылдырууга мүмкүндүк берет. Көз карандысыз жана түркүн маалымат каражаттары гана жарандарга бийликтерин жоопкерчиликке тартууга керектүү маалымат алууга жардам бере алат. Эркин ММК ачык-айкындуулукту жана демократиялык өнүгүүнү камсыз кылуучу коомдун жашоосу үчүн маанилүү.

Ошондуктан, дүйнө жүзүндөгү өкмөттөр журналисттердин өз ишин аша чапкан кысымсыз өз алдынча жүргүзүүсү үчүн коопсуз жана ыңгайлуу чөйрөнү өркүндөтүүсү жана түзүшү керек.

Көз карандысыз журналистика Кыргыз Республикасынын демократияны жана экономиканы өнүктүрүү жана чыңдоо дымагын колдойт. Жалпыга маалымдоо каражаттарынын эркиндиги жана анын сөз эркиндигине болгон укугу Кыргыз Республикасынын Конституциясы менен корголот. Биз Кыргыз Өкмөтүн адамдын бул негизги укугун коргоого жана өнүктүрүүгө чакырабыз.

Түпкү маалымат: 2013-жылы, Бириккен Улуттар Уюмунун Башкы Ассамблеясы A/RES/68/163 резолюциясы менен 2-ноябрды «Журналисттерге каршы кылмыштар үчүн жазасыз калууну токтотуунун эл аралык күнү» деп жарыялаган. Резолюция журналисттерге жана медиа кызматкерлерине карата жасалган бардык кол салууларды жана зомбулуктарды айыптайт. Ал ошондой эле мүчө мамлекеттерди журналисттерге жана ЖМК кызматкерлерине карата зомбулуктун алдын алуу, жоопкерчиликти камсыз кылуу, журналисттерге жана ЖМК кызматкерлерине каршы кылмыш жасаган күнөөлүүлөрдү жоопкерчиликке тартуу жана жабырлануучулардын тийиштүү коргоо каражаттарына жетүүсүн камсыздоо үчүн колдон келген аракеттердин барын көрүүгө чакырат. Андан ары ал мамлекеттерди журналисттер үчүн коопсуз жана ыңгайлуу шарттарды түзүүгө көмөктөшүүгө чакырат.

Мурдагы министр Алымкадыр Бейшаналиевге козголгон кылмыш иштеринин баары токтотулду

Мурдагы саламаттык сактоо министри Алымкадыр Бейшеналиевге козголгон жети кылмыш ишинин баары токтотулду. Бул тууралуу анын адвокаты Кайсын Абакиров билдирди.

Анын айтымында, мурдагы министрден бардык айыптоолорду алып салуу жөнүндө чечим кылмыш курамынын жоктугуна байланыштуу августта эле кабыл алынган.

Бейшеналиевдин ишин иликтеген ИИМ бул боюнча азыр комментарий бере элек.

Алымкадыр Бейшеналиев 2-июнда “коррупцияга” айыпталып камакка алынып, 16-июнда кайра үй камагына чыккан. Башкы прокуратура ага чет өлкөлүк менчик компаниялардан 1 млрд. 581 млн. 474 миң сомго вакцина сатылып алынышынан улам айып койгон жана Бейшеналиевге жалпысынан жети кылмыш ишин козголгонун билдирген.

Меню