Menu

Кумтөр

"Кумтөр" быйылкы 9 айдын ичинде 12 тонна алтын өндүрүп, казынага 26,78 млрд. сом салык төлөдү

“Кумтөр Голд Компани” ишканасы быйылкы тогуз айда жасаган иштеринин жыйынтыгын жарыялады. Ага ылайык, Кумтөр алтын кенинде жыл башынан 30-сентябрга чейин 389 357 унций же 12 110,3 килограмм алтын өндүрүлгөн.

Маалыматка караганда, 2022-жылы алтын өндүрүү былтыркы жылга салыштырмалуу көбөйгөн. 2021-жылы тогуз айда 292 970 унций же 8,5 тонна алтын өндүрүлгөн.

“Көлөмдүн көбөйүшү фабрикага жеткирилген кендин курамында алтындын көп өлчөмдө болушу жана металлды кенден бөлүп алуу коэффициентинин арбышына байланыштуу”, – деп жазылган маалыматта.

2022-жылдын тогуз айында ишкана 379 551 унций же 11 805,37 кг алтынды сатып, мындан жалпы 679,8 млн. доллар киреше алган.

Жыл башынан бери 26,78 млрд. сом салык, социалдык фондго жана башка милдеттүү төлөмдөргө төлөнгөн.

Кыргызстандагы Кумтөр кени Борбор Азиядагы эң ири алтын кендеринин бири. Кендеги өндүрүш башталган 1997-жылдан бери 14,1 млн. унций же 399,729 тонна алтын өндүрүлгөн.

Канадалык “Центерра Голд” компаниясы башкарып келген Кумтөр кенин Кыргызстандын бийлиги 2021-жылдын май айында өз карамагына алган.

Садыр Жапаров: "Айрым ою бузук жарандар, бир депутатыбыз шек санап, "Жапаровдор алтын уурдап жатат, 19 тонна алтын жоголуптур", - деп жалаа жабууга аракеттене башташканда депутаттык комиссия түздүрдүм

Президент Садыр Жапаров “Кабар” маалымат агенттигине Кумтөр жана Кемпир-Абаддын айланасындагы акыркы окуяларга байланыштуу маек курду.

– “Кумтөрдүн” ишмердүүлүгүн текшерүү үчүн депутаттык комиссия түзүлдү. Бул комиссия сиздин демилге менен түзүлдү деген кептер тарап жатат. Эмне үчүн демилге көтөрдүңүз?

– Ооба депутаттык комиссия түзүлдү. Айрым ою бузук жарандар, бир депутатыбыз шек санап, “Жапаровдор алтын уурдап жатат, 19 тонна алтын жоголуптур”, – деп жалаа жабууга аракеттерди кыла башташканда өзүм демилге көтөрүп, “депутаттардан турган комиссия түзгүлө” деп эл өкүлдөрүнөн сурандым. “Комиссиянын курамына жарандык коомдун өкүлдөрүн да кошуп алгыла” дедим. “Комиссиянын төрагасы кылып Мадумаровду шайлап берсеңер” дедим эле, тилекке каршы, макул болбой койгонбу, айтор Исхак Масалиев комиссиянын төрагасы болуптур.

Мейли кимиси болсо да, “Кумтөргө” барышсын, ийне-жибине чейин текшерип келишсин, анан элге жарыя кылышсын. Канча алтын казылыптыр, кайда сатылыптыр, канчасы Улуттук банкта сакталуу экен, уурдалыптырбы же уурдалбаптырбы – баарын айтып беришсин. Кыргызстандын тарыхында чогулбаган көлөмдөгү алтын бүгүнкү күндө чогулуп, Улуттук банкта сакталып турат. Өз көздөрү менен көрүп келишсин.

Биз “Кумтөрдү” кайтарып алган күнү эле тааныш-билиштерибиз “жумушка киргизип койсоңор” деп эшик кага башташты. Мен бардык туугандарымды чогултуп алып: “Кумтөргө” жолобогула, бир дагы кишини жумушка киргизбегиле. Кийин ар кандай болуп “Кумтөр” иштебей калса, “мына, силер адис эмес адамдарды киргизип атып, иштете албай калдым” деген сөзү болот”, – деп айттым. “Жоопкерчилик Теңгиз мырзанын өзүндө болсун. Бошогон орундар болсо, өзү кызматка алып, өзү жооп берсин” деп Теңгиз мырзанын өзүнө толук укук бергем. “Бир килограмм эт, бир килограмм картошка дагы сатпагыла. Кыскасы, жакындашпагыла” дегем.

Ошол күндөн ушул күнгө чейин бир дагы жакын тууганым “Кумтөр” менен иш кылбайт. Теңгиз Бөлтүрүккө биринчи күндөн баштап какшап айтып келдим. “Теңгиз мырза, мындан ары сиз чет мамлекеттерде жеке менчик ишкананы башкарып жүргөндөй башкарбаңыз. “Кумтөр” мамлекеттик ишкана болот. Каражаттарды оңго-солго чачпаңыз. Мамлекеттин укуругу узун. Бир сомдун артынан издеп барат. Буга чейин “Кумтөрдөн” жеп келгендердин оозун тигиңиз. Өзүңүз да уурдабаңыз. Таза иштеңиз”, – деп “Кумтөрдүн” бир тыйынына да аралашкан жокмун.

Ошондон баштап эле “таза иштеп атам” деп, бизди ынандырып келген. Биз болсо “Кумтөр” Кыргызстанга толук өткөнгө чейин ызы-чуу кылбай туралы деп текшерүү жибербей турдук. Анан “Кумтөр” Кыргызстандын энчисине толук өтөрү менен Эсеп палатасын жибердим, 3 ай текшерип келишти. Сатып алууларда коррупциялык элементтер аныкталды. Жыйынтыгында Теңгиз мырза жана башка тиешеси бар жетекчилер камалды. Азыр тергөө жүрүп жатат.

Биз элден эч нерсе жашырбайбыз. Балким Эсеп палатасы же мамлекеттик органдар көрбөй-билбей калган кемчиликтери болсо депутаттык комиссия билип келеттир. Андан мамлекетке эч кандай зыяны жок, пайда гана болот, кемчиликтери болсо, оңдоп алабыз дегендей.

Булак: Kabar

Өлкөдө 19 тонна алтындын чет өлкөгө чыгарылып кетиши боюнча депутаттык комиссия түзүлдү

Кыргызстандан алтынды башка мамлекеттерге чыгарып кетүүнүн чоо-жайын текшерүү үчүн депутаттык комиссия түзүлдү. Мындай чечим Жогорку Кеңештин 28-сентябрдагы жыйынында кабыл алынган. Бул тууралу Жогорку Кеңештин басма сөз кызматы билдирди.

Комиссиянын курамына Марлен Маматалиев, Балбак Түлөбаев, Адахан Мадумаров, Исхак Масалиев, Жанарбек Акаев, Нилуфар Алимжанова, Надира Нарматова, Нурланбек Шакиев, Марат Мураталиев, Улугбек Ормонов, Шайлообек Атазов, Арсланбек Малиев жана Максат Сарбагышев кирди.

“Центерра Голд” компаниясы башкарып келген Кумтөр кенин Кыргызстандын бийлиги 2021-жылдын май айында өз карамагына алып, ишкананы сырттан башкаруучу болуп Тенгиз Бөлтүрүк дайындалган. Аны 13-сентябрда Башкы прокуратура Кумтөрдөгү коррупцияга байланыштуу айыптап, камакка алынган.

Кумтөрдүн алтыны боюнча “Азаттык” 26-августта макала жарыялаган. Анда расмий маалыматтарга таянуу менен Улуттук банк 2021-жылы өз резервинде сакталып турган чоң көлөмдөгү алтынды сатканы белгиленген.

27-августта “Кабар” улуттук маалымат агенттигине курган маегинде президент Садыр Жапаров кайсы убакта кайсы өлкөгө канча алтын сатылып жатканы жөнүндө маалымат ачыкталбай турганын билдирген. Ал “Кумтөр” баштаган бардык кендердин алтынын “Кыргызалтын” аркылуу Улуттук банк сатып аларын, аны чет өлкөгө алып барып, дүйнөлүк биржада сатып келип, кимден канча алтын алган болсо, акчасын кайтарып, эсептешип турарын, жылдын аягында “Кумтөрдөн” таза киреше казынага келип түшөрүн айткан.

Кийин Инстаграммдагы kg_novosti баракчасына президент Садыр Жапаровдун бир тууган агасы Сабыр Жапаровго окшош адамдын алтын куймаларды кармап түшкөн сүрөтү тарап, коомчулукта талкуу жараткан.

Садыр Жапаров 8-сентябрда агасы алтын иштери боюнча Түркияга барганын тастыктап, мындан чуу жаратуунун зарылдыгын көрбөй турганын айткан.

Башкы прокуратура "Кумтөрдөн" 1 млрд. сомго жакын зыян келтирилгенин билдирди

Башкы прокуратуранын басма сөз кызматы “Кумтөр Голд Компани” жабык акционердик коомунун ишин текшерүүдө, ишкананын кызмат адамдарынын коррупциялык схемасынын натыйжасында мамлекетке 1 млрд. сомго жакын зыян келтирилгени аныкталганын маалымдады.

25-августта Кумтөргө сырттан башкаруу токтотулуп, Тенгиз Бөлтүрүккө отчет берүү буйругу берилген. 23-августта Эсеп палатасынын тийиштүү текшерүүлөрүнө байланыштуу “Кумтөр” компаниясын буга чейин жетектеп келген Тенгиз Бөлтүрүк жана ишкананын финансылык директору Рыспек Токтогулов ээлеген кызматынан четтетилген.

Текшерүүнүн жыйынтыгында финансылык мыйзам бузуулар болгону, күйүүчү-майлоочу майлар, тамак-аш, тетиктер жогорку баада сатылып алынганы аныкталган.

Башкы прокуратура “Кумтөрдү” текшере баштаганын 24-августта ырастаган. Мекеме 13-сентябрда ишканага байланыштуу үч кылмыш иши козголгонун билдирди.

“Центерра Голд” компаниясы башкарып келген Кумтөр кенин Кыргызстандын бийлиги 2021-жылдын май айында өз карамагына алган.

Кийин “Центерра Голд” компаниясынын директорлор кеңешинин мурдагы мүчөсү Тенгиз Бөлтүрүк “Кумтөр Голд Компани” ишканасына убактылуу сырттан башкаруучу болуп дайындалган.

2022-жылы февралда ишкананы убактылуу тышкы башкаруу укугу жаңы түзүлгөн “Улуу көчмөндөр мурасы” улуттук холдингине берилген. Ошол эле кезде Бөлтүрүк “Улуу көчмөндөр мурасы” улуттук холдингинин жетекчиси бойдон калды.

Генпрокуратура: "Кумтөрдөгү" коррупциялык кылмыштар фактысы боюнча Теңиз Бөлтүрүк камакка алынды

Бүгүн, 13-сентябрда Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасынын тергөө башкармалыгы тарабынан “Кумтөр Голд Компани” жабык акционердик коомундагы коррупциялык кылмыштар фактысы боюнча козголгон кылмыш иштеринин алкагында мурдагы убактылуу тышкы башкаруучу Бөлтүрүк Теңиз Аяпберген уулу, жабдуу боюнча адис Ж.А.Ф., каржы башкармалыгынын директору Т.Р. Бишкек ШИИБнин убактылуу кармоо жайына камакка алынышты, тергөө улантылууда.

Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасы тарабынан “Кумтөр Голд Компани” жабык акционердик коомунун ишин текшерүүнүн жыйынтыгы боюнча акционердик коомдор жөнүндө мыйзамдарда белгиленген убактылуу тышкы башкаруу киргизилген учурда акционердик коомду башкаруу органдары үчүн чектөөлөрдү бузуу фактысы боюнча бир катар кылмыш иштери козголгон.
Мында алдын ала эсептөө боюнча аталган коомдун кызмат адамдарынын коррупциялык схемасынын натыйжасында мамлекетке 1 млрд. сомго жакын зыян келтирилгендиги аныкталган.

Оппозиция: КР Жогорку Кеңеши аткаруу бийлигинин башчысы Садыр Жапаровдун Күмтөр боюнча отчетун уксун

2022 жылдын 27 августунда КР Президенти Садыр Жапаров “Кабар” мамлекеттик маалымат агенттигине берген маегинде, төмөнкү маселелерге токтолду:
1. Күмтөрдөгү экологиялык зыян жөнүндө: “Экологиялык зыянды “ормон опуза” кылып, абадан алып эле жазып койдук, аны эсептеп чыккан эч ким жок”. Эсептеп чыкчу методикабыз дагы так эмес экен” деп айтты. Демек 2012 жылы (С.Жапаров жетектеген), 2012 жылы (Т. Сариев жетектеген), 2021 жылы (А.Жапаров жетектеген) мамлекеттик комиссиялар тарабынан такталган экономикалык, экологиялык зыяндар эч бир методикасыз жасалганбы? Садыр Жапаров 2017 жылы оппозицияда жүргөндө “колубуздагы турган документтерге таянсак, экологиялык зыян 7 млрд. доллар түзөт”, бийлик тарабынан бизге берилбей жаткан документтер колго тийсе, бул көрсөткүч 100 млрд. доллардан ашат, деп билдирүү жасаган. Садыр Жапаровдун кайсы сөзүнө ишенишибиз керек? Ушунча жыл методикасыз саналган зыяндарды өлчөп жүргөн комиссиялардын башчылары жана мүчөлөрү жоопкерчилике тартылабы? Методикасыз, эрежесиз, “ормон опуза” аркылуу эсептелген экономикалык, экологиялык зыяндарды, КР соттору бийликтин кысымынын негизинде мыйзамдаштырып келгенби? Ошондо, акыркы 10 жылдан ашуун убакытта Садыр Жапаров оппозицияда жүрүп айткан сөздөрү калп, жалган болуп, “ормон опуза” аркылуу бийлике келгенби?

2. Кыргызстандын “Центеррадагы” үлүшү жөнүндө: Президент Садыр Жапаров “Центеррадагы” 26 % үлүшүбүз, (баасы 500-600 млн. доллар) жөн эле кагаз болуп калган, 30 жылда 30 тыйын дивиденд бербеген акциянын эмне кереги бар” деди. Ошол эле учурда 2021 жылдын жыйынтыгы боюнча ошол акциялардан түшкөн 11 млн.доллар дивидендтерди төлөттүк деп өзү билдирди. Эгерде жылына ушундай өлчөмдө дивиденд алып турсак, анда 30 жылда ал киреше канча болгонун эсептеп алгыла. Жөн эле кагаз болсо, эмнеге Кыргыз Алтындын жетекчиси Кыргызстандын үлүшүн бербейли деп аракет жасады? Торонто биржасынын маалыматы боюнча, 2022 жылдын январ айында Кыргызстандын 26 % акциясынын баасы 656 млн. 366 миң доллар болчу. Эмнеге 656 млн. доллар турган акцияларды сатып же Кыргызстанга калтырганга аракет жасаган жок? Ар кайсы өлкөлөрдөн бюджетти колдоо үчүн тилемчилик кылып жүргөн өкмөтүбүзгө, кантип 656 млн. доллар “жөн эле кагаз” болуп калган?

3. Күмтөр боюнча билдирүүлөрү жөнүндө: Садыр Жапаровдун, Акылбек Жапаровдун, Теңиз Бөлтүрүктүн жана Кыргыз Республикасынын Улуттук Банкынын бир бирине карама-каршы келген билдирүүлөрүнун кайсынысына жана кимисиникине ишенишибиз керек?

4. Күмтөрдүн иштеши жөнүндө: Бийлик Күмтөрдө коррупция орногон деп, Теңиз Бөлтүрүктү расмий түрдө кызматтан алды. Күмтөрдүн ичинде ири коррупциялык процесстер жүруп атканын, экологиялык маселелер чечилбей, андан оор жагдайларга баратканын, ачык-айкын эффективдүү башкарууга барбаганын, Күмтөрдүн өндүрүшүнүн баардык тармактары кескин начарлаганын Бириккен демократиялык кыймыл буга чейин эле эскертип келген, азыр деле баса белгилейбиз.

Биз азыркы Президенттин жана өкмөттүн Күмтөр боюнча жүргүзгөн саясаты алдамчылык жана шылуунчулуктун негизинде жүргүзулүп жатат деген тыянакка келип, төмөндөгүлөрдү талап кылабыз:

1. Акыркы кол коюлган “Центерра” менен Кыргызстандын тынчтык келишиминин толук текстин коомго ачыктагыла. “Центерра” тараптан ким, Кыргызстан тараптан ким кол коюшканын жана кандай шарттар менен кабыл алынганын эл билсин.

2. Өкмөттүн токтому менен 2022 жылдын 15 апрелинде дайындалган эл аралык “Ernest & Young” аудиттик компаниясынын корутундусун элге ачыктагыла.

3. 2022 жылдын 10 майында карьердин бортторунун жылышы боюнча өкмөттүн чечими менен түзулгөн, мамлекеттик атайын экологиялык комиссиясынын жыйынтыктарын коомго жарыялагыла.

4. КР Жогорку Кеңеши жайкы тыныгуудан кийинки, алгачкы отурумунун ачык жыйынында, аткаруу бийлигинин башчысы Садыр Жапаровдун Күмтөр боюнча отчетун уксун.

Эгемендүү Кыргызстандын тарыхында Күмтөр элибиздин үмүтү да, чыры да, ыйы да, болуп келди. Өткөндөн сабак алып, мамлекетибиздин жана өсүп келе жаткан муундардын келечеги үчүн, Күмтөрдүн мурунку тагдырынын кайталануусуна жол бербешибиз керек!

29.08.2022 ж. Бириккен демократиялык кыймыл (БДК)

Садыр Жапаров: Кумтөрдүн алтынын мындан ары да кайсы өлкөгө алып барып сатып жатканы айтылбайт

Президент Садыр Жапаров Кыргыз улуттук “Кабар” маалымат агенттигине чакан маек куруп, анда Кумтөр кенинин айланасындагы акыркы окуялар, биринчи Элдик курултайды өткөрүүнүн маани маңызы тууралуу айтып берди.

— Урматтуу Садыр Нургожоевич, саламатсызбы!

“Кумтөр” алтын кени Кыргызстанга өткөн соң кенен маалымат берем дедиңиз эле. Белгилүү болгондой, алтын кен бизге өттү. Учурда коомчулукта “19 тонна алтын жок, 21 тонна алтын кайда кетти? “Кумтөрдүн” алтыны кайда? Жаратылышка келтирилген зыян үчүн салынган айыптан эмнеге баш тарттык?” деген суроолор жаңырууда. Кенге байланыштуу кененирээк айтып берсеңиз, абал кандай?

 Ооба, Кудайдын буйругу менен “Кумтөр” өз элибизге өттү. Былтыр 17-майда тыштан башкаруу киргизип, өз көзөмөлүбүзгө алганбыз. Эмне үчүн тыштан башкаруу киргизгенбиз? Себеби келишимдер боюнча “Кумтөрдүн” 74 пайызы “Центеррага” тиешелүү болчу. Ошондуктан мурда алар башкарып жүрүшкөн. Алар жаратылышты эл аралык нормаларга ылайык сактабай иштетип жатышкандыгына жана салыктарды толук төлөбөй жүргөндүгүнө байланыштуу тышкы башкаруу киргизгенбиз. Алар бизди үч жакка – Торонтого, Нью-Йоркко, Лондонго эл аралык сотко беришти. “Кумтөрдүн” бүгүнкү турушу 3 миллиард доллар болчу, Кыргызстан тартып алды” деген дооматтарды кое башташты. Биз болсо дароо эле жаратылышты талкалаганыңар үчүн деп үстүртөн эле эсептеп, биз дагы “3 миллиард долларлык дообуз бар” деп кагаз жүзүндө жазып койдук. Аны эсептеп чыккан эч ким жок. Эсептеп чыкчу методикаларыбыз дагы так эмес экен. Кыскасын айтсам, “Ормон опуза” кылып, абадан алып эле жазып койдук.

Алар болсо ынанчу түрлөрү жок. Болбой эле соттордо алдыга кетип жатышты. Анткени алар кайсы соттон болбосун, жаратылыш үчүн биз бир тыйын утпашыбызды билишет эле. Себеби биздин мурдагы сатылма, шалаакы, кайдыгер чоңдорубуз, депутаттарыбыз мөңгүлөрдү талкалай берсеңер болот деп мыйзам кабыл алып беришкен. Мыйзамдаша келсек, чындык алар тарапта болчу. Анткени биздин эл душмандары кабыл алып берген мыйзамдар менен иштешкен.

Эмне кылыш керек?

“Коррупциялык жактан келтирген зыяндарын дыкат иликтеп чыккыла” деген буйрук бердим. Албетте, төлөбөй жүргөн салыктары чыкты. Аларды “Кумтөргө” төлөттүк.

Ошентип бир жыл бою талаш-тартыштар уланды. Сүйлөшүүлөр жүрдү.

Акыры алар ынанып, “Кумтөр” 100 пайыз Кыргызстанга өттү. Сүйлөшүүлөрдүн жүрүшүндө биз илгертен бери ала албай жүргөн 53 миллион доллар чет өлкөдө трасттык фонддо жаткан акчабызды Кыргызстанга котортуп алдык. Бул акча – “Кумтөр” токтогондон кийин жаратылышты калыбына келтирүүгө жумшала турган акча. Буга чейин чет өлкөдө бир банкта жаткан. 30 жылдан бери кайсы саясатчы “Кумтөр” темасын көтөрбөсүн, “Эмне үчүн чет өлкөлүк банкта жатат? Биздин банктарда сактагыла, биздин банктар пайдасын көрсүн!” дешип, ушул акча жөнүндө кеп кылышчу. Бирок биздин банктарга бир доллар дагы которуп бере алышкан эмес. Мына бүгүн Улуттук банкка келип түштү. Эми “Кумтөр” бүткөнгө чейин 53 миллион доллардын пайдасын биздин банктар көрүшөт. Мындан сырткары, бизге 50 миллион доллар компенсация төлөгөнгө макул кылдык. Дагы 11 миллион доллар былтыркы жылдын дивидендин алдык. Ошентип 61 миллион доллар дагы стабилизациялык фондго келип түштү. Эми бул акчага, буюрса, “Тамчы” СЭЗин курабыз.

“Акциябыздан эмнеге баш тарттык, 500-600 миллиондук акциябыз бар болчу” дешет. “30 жылда 30 тыйын дивиденд пайда албаган акциянын эмне кереги бар?” демекчимин. Биз “Кумтөрдү” алып кеткенден кийин андан да ылдый түшүп калды.

Ал акцияларыбыз жөн эле бир кагаз болуп калган.

Ал эми жаратылыш үчүн салган айып пулубуздан баш тартуу боюнча: “баш тартпайбыз” деп элүү жыл соттошсоң да, элүү тыйын ала албайсың. Муну көзү сокур, көөдөнү көр киши эле көрбөй турбаса, акылы тунук адамдардын баары көрүп турат. Мен жогоруда айтып өттүм. Өзүбүз күнөөлүүбүз, “жаратылышыбызды талкалай бергиле” деп мыйзам менен бекитип бергенбиз. Өмүр бою соттошуп жүрө бергиче, “Кумтөрдү” алып койгонубуз миң пайыз пайдалуу болду, “Эртеңки куйруктан бүгүнкү өпкө” дегендей. Мурда Кыргызстанга жылына 5 миллиард сомдун тегерегинде эле пайда берчү. Азыр салык, соцфонд жана башка төлөмдөр, таза кирешелер менен кошуп санасак, 50 миллиардга жакын сумма чыгат. Соттошуп жүрүп алмакпыз деген сумманы 4-5 жылда “Кумтөрдөн” эле чыгарып алабыз.

Эми алтын сатууга келели. Өлкөдөгү “Кумтөр” баштаган бардык алтын казылган кендерден алтынды “Кыргызалтын” аркылуу Улуттук банк сатып алат. Ал алтынды чет өлкөгө алып барып дүйнөлүк биржага сатып келип, кимден канча алтын алган болсо, акчасын кайтарып, эсептешип турат. Ошентип айлануу процесси жүрүп турат. Кен казган мекемелердин алтынын сатып келип, акчасын берип турбаса, кендер кантип алтын казмак эле? Аларга асмандан акча түшөбү? Ошентип айланып олтуруп, жылдын аягында “Кумтөрдөн” түшкөн таза киреше казынага келип түшөт. Ар бир доллары көзөмөлдө болот. Улуттук банк, “Кыргызалтын”, “Кумтөр” – үчөө ар бир доллар, ар бир грамм алтын үчүн керт баштары менен жооп беришет.

Бул жагынан элибиз эч кам санабай эле койсо болот.

Түшкөн пайдасынан эмгек акылар, жөлөк пулдар көтөрүлүп жатат.

Ал эми “19 тонна, 21 тонна алтындарды жашырып коюшуптур” деп ач айкырык салып, билип-билбей сүйлөп жаткан инилериме түшүндүрүп берейин. Мындан ары билип жүрүшсүн. Өздөрүнө жакшы болот. Алтынды жүктөп, чет өлкөгө алып кетип жатканда, баары жашыруун болот. Кайсы өлкөгө, кайсы убакта, кайсы самолёт менен алынып кетип жаткандыгы өзгөчө жашыруун. Бул элден жашырыш үчүн эмес, коопсуздукту камсыз кылыш үчүн жашыруун болот. Элестеткиле, Улуттук банк бир миллиард доллардын алтынын алып кетип жатса, жетчү өлкөгө жетиш үчүн канча деген өлкөлөрдүн үстүнөн учуп өтөт. Анан баланча тонна алтынды баланча өлкөгө, баланча рейс менен алып кетип жатабыз деп жар салса, албетте, жетпей калышы мүмкүн. Мындан ары да кайсы өлкөгө алып барып сатып жатканы айтылбайт. Чет өлкөлүк банкка алып барып, дүйнөлүк биржанын баасы менен сатып келип турат. Бардык документтер жазылып, архивдерде өмүр бою сакталып калат.

Эч ким мамлекетти алдай албайт.

Мурдагыдай тараза таппай коюп, көз өлчөм менен жөнөтүп жибердик деген заман жок азыр.

Дагы бир элге айтып койчу маселе, ошол эле инилерим “Кумтөрдөн” алтын уурдалып жатат” деп кыйкырышат. “Кумтөрдөн” бир килограмм алтынды биякка коелу, бир грамм алтын эч ким уурдай албайт. Ар бир пунктта беш-ондон киши актыга кол коюшат. Ар бир граммын таразага тартышат. Андан сырткары баары санариптештирилип, 24 саат бою видеокөзөмөлдөр коюлган. Бул жагынан канадалыктарга баа берсек болот.

Ал эми “Кумтөрдү” иштетүүдө алтындан башка дагы бир топ иштер бар, күйүүчү май, тетиктерди, тамак-аш сатып алмай дегендей. Мына ушул жагынан уурдалышы мүмкүн. Бул боюнча “Кумтөр” бизге өткөндөн кийин Эсептөө палатасын жибергем. Текшерүүдө бул маселелер боюнча кээ бир материалдар базар баасынан өйдө сатып алынып тургандыгы аныкталды. Ошол үчүн “Кумтөрдүн” жетекчилигин алмаштырып, мындан ары “Кумтөрдү” мамлекет көзөмөлгө аларын түшүндүрүп, ар бир тыйын үчүн жооп берерин эсине салып, жаңы жетекчи койдук. Башкы прокуратура баштаган топ текшерүүнү улантмай болду. Бир ай убакыт бердим. Жыйынтыгын жалпы элге жарыялайбыз. Элден жашыра турган биздин эч нерсебиз жок.

— Жакында эле Жарлыгыңыз менен биринчи Элдик курултайды өткөрүү боюнча чечим кабыл алдыңыз. Бул демилгеге карата реакция бир беткей болгон жок. Айрымдары “баягыдай эле дүжүрлөрдү чогултат” дешсе, башкалары “парламенттин ордун басабы?” дешүүдө. Оппозициядагылар болсо буга альтернативдүү курултай өткөрөбүз дешүүдө. Ушул институттун зарылдыгы канчалык эле, кененирээк айтып берсеңиз?

— Биздин Баш мыйзамыбызда курултай болуш керек деп так жазылып турат. Мурдагы Баш мыйзамыбызда деле бар болчу, бирок аткарылган эмес. Курултай жөнүндө мыйзам кабыл алынбай келген, анткени мурдагы депутаттар “биз турсак, Курултайдын эмне кереги бар?” дешип, кабыл албай келишкен. Бул парламент дагы ошондой ой менен кабыл албай жатабы, айтор, мыйзам өткөн жок. Ошол үчүн мен өзүмдүн Жарлыгым менен 25-ноябрга Курултай чакырдым. Буга толук укугум бар. Эмне үчүн 25-ноябрь? Анткени жыйым-терим бүтөт. Элдин баары бошогон убак болот. Дыйкандарга тоскоол болбосун дедим. Эч кандай мурдагыдай дүжүрлөр чогулбайт. Жергиликтүү бийлик делегат тандоого катышпайт. Айылдык кеңеш элди чогултат. Чогулган эл кимди шайласа, ошол адам делегат болуп келет. Ооз көптүрүп “дежурлар чогулат” деп сүйлөп жүргөндөргө айтарым, кайсыл жерде жашасаң, ошол жердеги чогулушка барып катыш. Эл шайласа, сен да делегат болуп келип, сунушуңду айт.

Ал эми “парламенттин ордун басабы?” деген сурооңузга, жок, эч кандай парламенттин ордун баспайт. Жылына бир жолу чогулуп, өкмөттүн, парламенттин бир жылда кандай иштер аткарылгандыгы жөнүндө маалыматтарын угуп, аткарылган иштер боюнча өздөрүнүн көз караштарын айтып, алдыдагы жасала турган иштер боюнча сунуштарын берип, кайра тарап кетип турушат. Эмне үчүн мындай кылып жатабыз? 30 жылдан бери эле президенттер өздөрүнө караштуу журналисттерди топтоп алып, жылдын жыйынтыгы боюнча маалымат жыйын өткөрүп коюп келе жатабыз. Былтыр мен дагы журналисттерди чогултуп, жылдын жыйынтыгы боюнча маалымат бердим. Бирок журналисттерди чектебедим, баары киришти. Бирок ошентсем дагы берилген суроолордун баары ушактардын деңгээлинен көтөрүлө албай койду. Экономикабыздын абалы кандай? Кантип көтөрсөк болот? Кайсы аймактарга жолдорду, кайсы аймактарга мектептерди, кайсы аймактарга завод-фабрикаларды салсак деген бир дагы демилге же сунуш жок. Үч саат жөн эле ушактарга жооп берип олтурдум. Интернет булактарынан кайталап көрүп чыксаңар болот. Анан ошондон кийин Баш мыйзамдын негизинде Курултай чогултуп, элдин алдында бир жылда кандай иштер аткарылгандыгы жөнүндө маалымат берели деп чечтим.

Өлкөнүн булуң-бурчунан, ар бир айыл өкмөттөн келген жарандарыбыз ошол аймактарга кандай иштерди жасашыбыз керек экенин түздөн-түз сунуштарын берсин дедим. Курултай эки күн болот. Эркин микрофон болот. Каалаган делегат сүйлөсүн. Элден корко турган же жашыра турган эч нерсебиз жок. Колдон келишинче, бюджетибиздин алына жараша иштерди жасап жатабыз. Ооба, кемчиликтер дагы жок эмес. Баары эле жипке тизгендей дегенден алысмын. Кемчиликтерди дагы айтышсын. Андан биз кыйшайып кетпейбиз, тескерисинче, оңолобуз. Эгемендүүлүктөн бери чирип калган системаны акырындык менен четинен оңдоп келе жатабыз.

Ошентип, Курултай институтун киргизип алсак, мындан ары жыл сайын элдин алдына чыгып, аткарылган иштер боюнча маалымат берип, алардын сунуштарын угуп турсак бийлик жаман болбойбуз. Бийлик башындагылардын баары жыл сайын элге отчет берип көнүп калышат. Эгер мен жеке өзүмдүн жыргалчылыгымды ойлосом, убактым бүткөнчө мен деле жыргап алайын деп тынч олтура бермекмин. Антпестен системаны түзүп, салтка айлантып койсок, кийин ким президент болуп келбесин, жылда эл алдына чыгат. Ачуу-таттуу сөздөрдү түздөн-түз угуп турат. Антпесек, саясатчылар бир гана жеке кызыкчылыктары үчүн иштешет. Өз айылдарында бир эмес, эки мектеп турса да, үчүнчү мектепти салдырып алгандар бар. Мындай айылдар толтура. Ошол эле маалда кошуна айылында мектеп жок. Жол, ФАП, спортзал жана башка маселелер дагы ушундай. Кийин ошол айылдын колдоосун алышым керек деп иш кылышат. Мындан ары мындай болбойт. Кайсы айыл муктаж болсо,ошол айылдарга салынат. Айылдардан келген эл болсо түздөн-түз чындыкты айтышат. Ошолорду угалы.

Ал эми “альтернативдүү Курултай уюштурабыз” дегендер аман эле болсун эми.

5-6 жыл мурда депутаттыкка жетпей жүргөндө Курултай болуш керек деп кыйкырып жүргөн. Депутаттыкка жетип алгандан кийин Курултай мамлекетти талкалайт деп калыптыр. Муну эки жүздүүлүк деп коет.

— Чоң рахмат Садыр Нургожоевич, бизге убакыт бөлүп, суроолорубузга жооп бергениңиз үчүн. Иштериңизге ийгилик каалайбыз!

— Чоң рахмат, сиздерге да ийгилик каалайм.

Булак: Kabar

Улуттук банк: Европага $1,1 млрд акчага 19 тонна кыргыз алтыны экспорттолду

Европа өлкөлөрүнүн бирине  1,1 млрд АКШ долларына 19 тонна кыргыз алтыны экспорттолду. Бул тууралу КР Улуттук банкы билдирди.

Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетинин 2021-жыл ичинде тышкы соода жүргүзүү боюнча, атап айтканда алтынды экспорттоо боюнча маалыматына шилтеме келтирүү менен жалпыга маалымдоо каражаттарында жана социалдык тармактарда жарыяланган маалымат тууралуу Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы төмөнкүнү билдирет. 

Кыргыз Республикасынын мыйзамдарына ылайык, Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети жана Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы Кыргыз Республикасынын аймагында өндүрүлгөн баалуу металлдарды сатып алуу боюнча өзгөчө укуктарга ээ. Ушуга байланыштуу, Улуттук банк алтын-валюта резервдеринин ликвиддүүлүгүн жана коопсуздугун камсыздоо принциптерин сактоо менен туруктуу негизде Кыргыз Республикасында өндүрүлгөн алтынды улуттук валютага сатып алат. 

Кыргыз Республикасында баа жана финансылык туруктуулукту сактоого багытталган акча-кредит саясатынын максаттарын жана милдеттерин жүзөгө ашыруунун алкагында Улуттук банк баалуу металлдарды андан ары жайгаштыруу жана/же сатып өткөрүү максатында аларды тышкы рынокторго жайгаштыруу боюнча стандарттуу операцияларды жүргүзөт.  

Бул операциялар Улуттук банкка өз учурунда жана ыкчам түрдө алтын-валюта резервдеринин ликвиддүү бөлүгүн толуктап турууга шарт түзөт. Тышкы рыноктордо баалуу металлдарды сатып өткөрүүдөн алынган валюталык каражаттар Улуттук банктын эсептерине түшүп, кайра акча-кредит саясатында каралган негизги милдеттерди чечүүгө багытталат.  

Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетинин 2021-жыл үчүн тышкы соода боюнча берген маалыматтарында, 1,1 млрд АКШ доллары тегерегиндеги суммага 19 тоннага жакын алтын экспорттолгондугу белгиленген. Аталган маалымат 2021-жылдын башында өткөрүлгөн Кыргыз Республикасынын Улуттук банкынын акча-кредит саясатынын алкагында чет өлкө валютасында ликвиддүүлүктү камсыз кылуу максатында Европа өлкөлөрүнүн бирине алтын жайгаштыруу боюнча операцияларын чагылдырат.  

Тышкы рыноктордо алтынды сатып өткөрүүдөн алынган валюталык каражаттар Улуттук банктын эсебине түшкөн. Мындан ары аталган каражаттар 2021-жыл ичинде өлкөнүн ички валюта рыногунда интервенцияларды жүргүзүүгө (735 млн АКШ долларынын тегерегинде), чет өлкө валютасында өлкөнүн башка милдеттенмелерин жана тышкы карызды төлөө боюнча төлөмдөрдү жүргүзүүгө (200 млн АКШ доллары тегерегинде) багытталган. Буга кошумча, эл аралык резервдердин деӊгээли 2021-жылдын аягында 169,5 млн АКШ долларына же 6,0 пайызга көбөйүп, 2 977,6 млн АКШ долларын түзгөн. 

Борбордук банктардын эл аралык тажрыйбасында алтын-валюта резервдери менен операциялар жөнүндө маалыматтар коопсуздук принциптерин сактоо зарылчылыгынан улам купуя маалыматтардын категориясына кирет. Кыргыз Республикасынын Улуттук банкы жогоруда көрсөтүлгөн принципти сактоо менен эл аралык резервдерди тескөө процессин жүзөгө ашырат, демек бул операциялар тууралуу маалымат чектелген мүнөзгө ээ.  

Улуттук банк өз ишин жүзөгө ашырууда маалыматты ачык-айкын, так жана толук чагылдыруу принциптерине таянат. Улуттук банк тарабынан 2021-жылы жүргүзүлгөн операциялар тууралуу маалыматтар Улуттук банктын жарыяланган финансылык отчетунда чагылдырылган, ал Аудит боюнча эл аралык стандарттарына ылайык эл аралык көз карандысыз аудит тарабынан тастыкталган жана Кыргыз Республикасынын Жогорку Кеңешине сунушталган. Улуттук банктын 2021-жыл үчүн финансылык отчету Улуттук банктын расмий интернет-сайтына жарыяланган. 

Акылбек Жапаров "Кумтөр" алтын кенинин жаңы жетекчиси Алмаз Барыктабасовду ишкананын жааматына тааныштырды

Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин Төрагасы Акылбек Жапаров, ошондой эле Министрлер Кабинетинин Төрагасынын орун басары Камчыбек Ташиев Кумтөр кенине барды.

Иш сапардын алкагында Акылбек Жапаров кеңешме өткөрүп, алтын өндүрүүчү ишкананын жамаатына «Кумтөр Голд Компани» жабык акционердик коомунун жаңы дайындалган Президенти (Башкармалыктын төрагасы) Алмаз Барыктабасовду тааныштырды.

Ал белгилегендей, «Кумтөр Голд Компани» жабык акционердик коомунун директорлор кеңешинин төрагасы болуп Болотбек Идирисов дайындалды.

««Кумтөр» Кыргызстандын элине иштеши керек. Биз ишкананын менеджментинен эффективдүү жана сарамжалдуу башкарууну талап кылабыз. Жерде нандын бир күкүмү да жатпашы керек. Кумтөр элдин байлыгы жана ал элге гана пайда алып келиши керек. Ишке карата көзөмөл катуу болот. Эч кандай коррупциялык көрүнүштөр болбоосу тийиш. Карьер бир секундга да ишин токтотпошу керек. Иште эч кандай кемчиликтер болбошу керек. Министрлер Кабинетине дүйшөмбүгө чейин иш пландарыңызды тапшырыңыз. Ошол эле учурда 17,5 тонна алтын казып алуу боюнча белгиленген планды аткаруу зарыл», – деди Акылбек Жапаров жана компаниянын жаңы жетекчилигине жана кызматкерлерине ийгилик жана жемиштүү иш каалады.

"Кумтөр" компаниясындагы финансылык мыйзам бузууларга байланыштуу Теңгиз Бөлтүрүк кызматынан алынды

Бүгүн «Кумтөр» кенин иштеткен ишкананын ишмердигинде чоң өзгөрүүлөр болду. Бул тууралу Минкабдын басма сөз кызматы билдирди.

«Кумтөр» толугу менен Кыргызстандын менчигине өткөндүгүнө байланыштуу, үстүбүздөгү жылдын май айында Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасы тарабынан тийиштүү текшерүү жүргүзүлгөн.

Жыйынтыгында финансылык мыйзам бузуулар, атап айтканда, күйүүчү-майлоочу майлар, тамак-аш продуктулары, тетиктер базар баасынан жогорку баада сатылып алынгандыгы аныкталды.

Буга байланыштуу, «Кумтөр» компаниясын буга дейре жетектеп келген Теңгиз Бөлтүрүк жана ишкананын финансылык директору Рыспек Токтогулов ээлеген кызматтарынан четтетилди.

«Кумтөр Голд Компани» жабык акционердик коомуна жаңы жетекчилер дайындалды.

Теңгиз Бөлтүрүк «Улуу көчмөндөр мурасы» Улуттук холдингинин жетекчиси бойдон калтырылды.

Кыргыз Республикасынын Башкы прокуратурасы жалпы көзөмөл иретинде Кыргыз Республикасынын Улуттук коопсуздук мамлекеттик комитетинин, Кыргыз Республикасынын Ички иштер министрлигинин, Кыргыз Республикасынын Эсептөө палатасынын кызматкерлерин тартуу менен текшерүү иштерин баштады. Аталган текшерүүнүн жыйынтыгы боюнча коомчулукка так маалымат берилет.

Бүгүнкү күндө кенде алтын казуу иштеринде эч кандай көйгөйлөр жок. Жылдык план толугу менен аткарылат. Быйыл 17, 5 тонна алтын казылып алынат.

Меню