Menu

ДҮЙНӨ ЖҮЗҮНДӨ

Космоско учкан туристтер аман-эсен кайтып келишти

Inspiration4 деп аталган экипаж НАСАнын Кеннеди борборунан 15-сентябрда космоско учкан. Сапар толугу менен автоматташтырылган.

Буга чейин июль айында миллиардерлер Ричард Брэнсон менен Жефф Безос өздөрүнүн компаниялары жасаган кемелерде космоско көтөрүлүшкөн.

Inspiration4 экипажын болсо миллиардер Жаред Айзекман каржылады жана биринчилерден болуп космос бардык адамзат үчүн ачык болууга тийиштигин иш жүзүндө көрсөттү.

Айзекман 38 жаштагы тажрыйбалуу учкуч. Анын космоско учуу үчүн SpaceX компаниясына канча каражат төлөгөнү белгисиз. Ал башында турган төрт кишилик экипажда геолог Сиан Проктор, АКШ Куралдуу күчтөрүнүн ардагери Крис Семброски жана дарыгер Хейли Арсено болду. Булардын ар бири өзүнчө төрт баалуулуктун: лидерликтин – миссиянын башчысы Айзекман, бала кезинде рак оорусун жеңген Хейли – үмүттүн, геолог Сиан Проктор – гүлдөп өнүгүүнүн, ал эми мурдагы аскер кызматкери Крис Семброски – айкөлдүктүн символу катары белгиленген.

Inspiration4 экипажы отурган капсула орбитага 575 чакырым көтөрүлдү. Бул Эл аралык космос станциясынан жогору аралык.

Учуу толук автоматташтырылган болсо да, космостук туристтер сапарга алты ай даярданышкан.

Адамзат Жер орбитасынан тышкары космоско алгачкы жолу ХХ кылымда, 1961-жылы, 12-апрелде көтөрүлгөн. Советтер Союзунун жараны, учкуч-космонавт Юрий Гагарин космостогу 108 минуталык учуудан кийин Жерге аман-эсен келип конгон.

 

COVID-19: Британия Кыргызстанды коопсуз өлкөлөрдүн катарына киргизди

Улуу Британия бийлиги жарандарына Кыргызстанга барууга уруксат берди. Мындай чечимди 17-сентябрда британ Тышкы иштер министрлиги кабыл алып, Кыргызстанды коронавирус пандемиясынан улам барууга кооптуу өлкөлөрдүн тизмесинен чыгарганы расмий сайтына жарыяланды.

Кыргызстан Британиянын эпидемиологиялык кооптуу өлкөлөр тизмесинен чыккан Борбор Азиядагы биринчи өлкө болуп калды.

Британ бийлиги кыргызстандыктар үчүн да айрым чектөөлөрдү алып салды. Мындан ары коронавируска каршы вакцинанын эки дозасын алган кыргыз жарандары Англияга барганда тест тапшырбай жана карантинде отурбай эле койсо болот.

Орхан Инанды Түркиянын жарандыгынан баш тартууга арыз бергени маалымдалды

16-сентябрда Түркиянын башкалаасы Анкарада Кыргызстандын жарандыгын алган теги түркиялык Орхан Инандынын соту башталды. Бул тууралуу мамлекеттик “Анадолу” маалымат агенттиги билдирди.

Инандынын ишин Анкара шаарынын Жогорку соту карап жатат. Айыпталуучу видеоконференция аркылуу өзү жаткан түрмөдөн катышканы жазылат.

Колу үч жерден сынгандыктан сотко толук даярдана албаганын билдирген Инанды, ден соолугуна байланыштуу көйгөйлөр чечилгенге чейин кошумча убакыт сураган.

Ошондой эле, сотто ал Кыргызстандын жараны экенин жана Түркиянын жарандыгынан баш тартууга арыз бергенин айтып, аны кылмыш жоопкерчилигине тартууга эч кандай негиз жок экенин билдирген. Сот Инандыны камакта калтыруу боюнча чечим чыгарып, анын коргонууга даярдануу үчүн убакыт сураганын эске алуу менен отурумду 23-ноябрга жылдырды.

“Сапат” билим берүү мекемелеринин негиздөөчүсү Орхан Инанды 1-июнга караган түнү жоголгон. 5-июлда Түркиянын президенти Режеп Тайып Эрдоган атайын кызматтар аны Анкарага алып келгенин айткан.

Инандынын Түркиядагы адвокаты Халил Ибрагим Йылмаз ага козголгон кылмыш иши менен таанышуу жүрүп жатканын, прокуратура аны 22 жылга чейин эркинен ажыратууну сунуш кылганын маалымдаган.

Орусияда чет өлкөлүк мигранттарга электрондук чип берүү сунушталууда

Орусия өлкөгө үч айдан ашуун убакытка келген эмгек мигранттарына жана чет өлкөлүктөргө сүрөттүү пластик чип карталарды берүүнү сунуштоодо.

Орусия Ички иштер министрлигинин (ИИМ) сайтына жарыяланган документке ылайык, картада чет өлкөлүк жарандын жеке маалыматы – аты-жөнү жана башка реквизиттери болот. Электрондук чипте чет өлкөлүктүн дактилоскопиялык каттоодон (манжа изи) өткөнү жөнүндө да маалымат сакталат.

Орусия ИИМинин буйругу 2021-жылы 29-сентярбда күчүнө кирери болжолдонууда. Ушул тапта долбоор коомдук талкууга алынып, коррупцияга каршы көз карандысыз экспертизадан өтүп жатат.

Орусиялык басылмалар кабарлагандай, буга окшогон электрондук документ өлкөдө узак убакытка кала турган чет өлкөлүктөргө он жылга берилет. Андан соң аны алмаштыруу керек болот. Мындан тышкары Орусияда мигранттардын электрондук каттоосун киргизүү сунушталууда, атайын реестрде иш берүүчүлөр да болууга тийиш.

Анкарадагы эки эгиз эң бийик имараттар (TOВВ) Кыргызстандын желегинин түстөрүнө боёлду

Кыргыз Республикасынын Эгемендүүлүгүнүн 30 жылдыгына карата 2021-жылдын 31-августунда Анкаранын борборундагы Түркиянын Палаталар жана Биржалар Биримдигинин (TOВВ) эки эгиз эң бийик имараттары (мунаралары) Кыргызстандын желегинин түстөрүнө боёлду. Бул тууралу ТИМдин басма сз кызматы билдирет.

Бул акция TOВВ тарабынан Кыргызстандын Түркиядагы Элчилигинин демилгеси менен ишке ашырылды.

Япониядагы элчибиз Мирлан Арстанбаев Фужи тоосунун чокусунан кыргыз элин Эгемендүүлүктүн 30 жылдыгы менен куттуктады

Бүгүн, 31-августта Кыргыз Республикасынын 30 жылдык Эгемендүүлүк күнүнө карата, Кыргыз Республикасынын Япониядагы Элчигинин бардык кызматкерлери Япониянын эң бийик Фужи тоосунун чокусуна чыгып, куттуктоо таратышты. Бул тууралу КР ТИМинин басма сөз кызматы билдирет.

Мирлан Арстанбаев мекендештерди бүгүнкү майрам менен куттуктап, бардыгына ачык асман, бакубатчылык жашоо жана токчулук, ал эми өлкөбүздө тынчтык, жылдан жылга мамлекетибиз өнүгүп өсө беришин чын жүрөктөн каалады.

Акжол Махмудов: Жеңишиме атамдын, устаттарымдын салымы тоодой

Токио олимпиадасына аттанып жаткан учурда дагы, Токио шаарындагы олимпиадалык айылда да белгилүү балбан, олимпиада оюндарда финалга чейин жетип, күмүш медаль тагынган Азия чемпиону, жаштар арасында дүйнө чемпиону Акжол Махмудов менен  спорттогу алгачкы кадамдары,балбандардын  атаандаштыгы, даярдыгы, олимпадалык таймаштары, алдыдагы максаттары жана атак-даңкка болгон мамилеси жөнүндө кенен “Кыргыз тудей” маалымат сайты үчүн маектешүүгө мүмкүнчүлүк алдым.

Кыргызстандын намысын талашкан көптөгөн спортчулар бар, бирок алардын бардыгы эле жылдыз эмес. Грек-рим күрөшүнүн  балбаны Акжол Махмудовду  спорт күйөрмандары жылдызы жанган келечегинен үмүткөр кылган спортчу катары таанып билген болсо, Токио олимпиадасында каармандыгын, намыскөйлүгүн көрсөтүп, спорт адистердин көңүлүн бурду.

Анын ачык, техникалык жана эмоционалдык күрөш ыкмаларынын аркасында ал үч-төрт эле жылдын ичинде он миңдеген күйөрмандардын сүймөнчүлүгүнө айланып, дүйнөлүк деңгээлдеги эң мыкты балбан экенин далилдеп, тарыхка атын жазып койду.

Акжол Махмудов 1999-жылы  15-апрелде Ош облусунун Араван районунда Жданов атындагы айылда төрөлгөн. 2015-2016-жылдары өспүрүмдөр  арасында Азиянын эки жолку чемпиону  жана 2016-жылы өспүрүмдөр  арасында Дүйнө чемпиону аталган. 2017-жылы Азия чемпиону болуп, ошол 2017-жылы  жаштар арасында Дүйнө биринчилигинин күмүш байге ээси болгон. Азия чемпиону, Азия оюндарынын байге ээси, Кыргызстандын көп жолку чемпиону. Кыргызстандын эл аралык спорт чебери. 2018-жылы Азия чемпиону жана Азия оюндарынын күмүш медалынын ээси аталган. Быйыл Алматы шаарында өткөн континенталдык жолдомо ойнотулган турнирде Токио олимпиадасына жоддомо утуп алган.

Мен спорттук баяндамачы катары аны  2011-жылдын февраль айынан бери билем, ал кезде жаш балбанды аз эле спорт  күйөрмандары  таанычу. Бүгүнкү күндө  өзүнүн ийгиликтери, кайталангыс жеңиштери менен спорт адистердин да көңүлүн буруп, Токио олимпиадасында дагы жылдызы жанып, Кыргызстанды дүйнөгө таанытты. Ошол эле учурда, анын өмүр баянынын урунттуу учурлары сыр бойдон калгандай.

Акжол менен алгач олимпиадагы аттанаар алдында Бишкектин четиндеги  Кой-Таш эс алуу жайында машыгуусунан кийин маектешип, даярдыгы тууралуу кеп кылган элек. Кийин Токио олимпиадалык айылда дагы бирге болуп, мелдештерине күбө болуп, сүрөөнгө алып, кийин маек курдук.

-Акжол мырза Токио олимпиадасына кандай даярдык менен баратасыз?

-Өзүмө өзүм чынчыл болуп, өзүмдү алдабай, бардык дараметим менен колумдан эмне келсе , алымдын жетишинче толук кандуу даярдык көрдүм. Олимпиаданын бир жылга жылып калышы, биздей жаш балбандар үчүн пайдалуу болуп, жолдомо утуп алууга мүмкүнчүлүк түзүлдү. 2020-жыл өтсө, анда жаратым да калыбына келбей, жолдомо албай дагы калышым ыктымал эле. Аллахыма миң мертебе ыраазымын. Эми калганын Токиодогу олимпиадалык таймашуулар көрсөтөт.

-Грек-рим күрөшү менен машыгып, бул спортту тандап  алышыңызга ким себепкер болду эле?

– Мен анда балапандай жаш элем. Алты жаштагы жеткинчек кайсы спортту тандоону билбесе керек. Бул спортту атам тандап, келечегимди баамдап билип, көрөгөчтүк кылса керек. Атам “сен келечекте дүйнө, олимпиада чемпиону болосуң” деп айта берчү. Ошондон бери атамдын ишенимин, үмүтүн актоого аракет кылып келатам.  Анан дагы агам Бексултандын дагы таасири тийди го…Мен спорттогу ийгиликтерди жарата элек учурда эле, агам Бексултан  чоңдор арасында Кыргызстандын чемпиону аталып, Азия чемпионаттарында байгелүү орундарды ээлеп, спорт күйөрмандарына таанылып жүргөн. Мен үлгү,өрнөк болчу адамды алыстан издебей эле, агамды туу тутуп, өрнөк кылып келдим. Жашоомдогу өрнөгүм кыйынчылыктарды жеңген, кайратка, намыска бүлөгөн атам менен агаларым болду.

– Акжол мырза олимпиаданын алдында сизден интервью алсам деген журналисттер арбын болсо керек. Негедир журналисттерден оолак болуп, көп интервью бербей жүрөсүз. Эмне үчүн?

– Мага интервью берип, маектешкен анча жакпайт жана  айрым учурда көпчүлүк журналисттерден баш тартып келатам. Чынында интервью бергенге азырынча эрте деп ойлоп жүргөм. Дүйнөлүк деңгээлдеги ийгиликтерге жетип, олимпиадалык оюндарда байгелүү орундарды ээлегенден кийин гана интервью берсем болот го деп ойлойм.

– Дагы деле болсо, атактуулук боюнча Кыргызстандагы бир нече спортчулар сиз менен ат салыша алышпайт. Сиз буга сыймыктанасызбы?

– Атак-даңк оңой-олтоң келбейт. Ал үчүн тынбай мээнет кылып, талбай машыгып, дүйнөлүк мелдештерде байгелүү орундарды ээлешиңиз керек. Анан атактуулуктун дагы экинчи тарабы бар. Бул кошумча жоопкерчиликти жүктөйт. Килемге чыгып, сен эми өзүң жөнүндө эмес, өзүңдүн мекениң жөнүндө,  өлкөнүн ар-намыс тууралуу  ойлойсуң. Баардыгы сага ишеним артып турса күйөрмандардын  үмүтүн актай алсаң жакшы. Ал эми жеңилип калсаң кайгырып, капа болосуң. Каталыктарыңды талдоого алып, кайра жоопкерчилигиң эки эсе артат экен.

– Көпчүлүк спортчулар жеңишке жеткенден кийин жылдыз ооруусу менен ооруп, жер баспай калышат эмеспи. Сизде андай учурлар болгонбу?

– Чынын айтайын жаш кезимде кээде  бир аз болуп калган учурлар кездешкен. Бирок мындай болушуна мен жол бербөөгө, жөнөкөй эле болууга аракет кылам. Негизинен күрөш күйөрмандары менен сиз сыяктуу журналисттер эле жылдызга айландырып жиберишет экен.

– Кандай кесипке ээ болууну самаган элеңиз?

-2016-жылы  орто мектепти аяктаарым менен дароо Юридика академиясына  тапшырып, юрист кесибин тандагам. Ошол эле учурда Республикалык олимпиадалык резерв окуу жайында дагы окуп, машыгууларды уланткам. Келечекте спортчулардын укугун коргоп, алардын таламдарын талашкан адис болсом деген тилек бар.

– Үй-бүлөңөрдө дагы спорт менен таанылган агаларыңыз тууралуу айтсаңыз?

– Алгач атам Мухамед тууралуу айтайын. Атам дагы спорт ышкыбозу, жаш кезинде жеңил атлетика менен машыгып, 1992-жылкы Барселона олимпиадасына катышсам деп тилек кылган экен. Ошол тилегин уулдары ишке ашырууга аракет кылып жатабыз. Анан атам футболду жакшы ойногондуктан Араван райондук футбол командасында ойногон. Менин эки  агам Бексултан менен Сыймык  спорт  менен машыккан. Бирөөсү менден эки, экинчиси болсо төрт жаш улуу. Улуу агам Бексултан уландар жана жаштар арасында дүйнө жана Азия чемпионаттарында байгелүү орундарды камсыз кылган. Мен Сыймык агам менен эгиздей бирге жүрүп, күрөш менен Ошто машыга баштаганбыз.  Менин спорттогу алгачы устаттарымдын бири жаш балбан Айбек болуп саналат. Андан кийин Акбаралы агайдан таалим-тарбия алдым. Алтынчы класста Бишкек шаарына көчүп келип, Дене тарбия жана спорт комплексинде Жеңиш Сатыбалдиев агайда машыга баштадым.

Ал мага кантип күрөшүүнүн сырларын, ыкмаларын үйрөткөн. Мен аны биринчи машыктыруучуларымдын бири деп эсептейм. Республикалык олимпиадалык резерв окуу жайына сегизинчи классымда кабыл алынгам. Ошондон бери Кыргызстанга эмгек сиңирген устат, Дене тарбия жана спортко эмгек сиңирген кызматкер, олимпиадалык даражадагы калыс  Мейрамбек Ахметовдон таалим-тарбия алып келем. Ал өлкөбүздү дүйнөгө тааныткан атактуу балбандар Канатбек Бегалиев, Арсен Эралиев, Каныбек Жолчубеков жана башкалардын устаты болуп, кыргыз спортуна зор салым кошкон залкар инсан болуп саналат.

Өспүрүмдөр жана жаштар арасындагы Кыргызстандын чемпионатында бир нече жолу “алтын” алып, чоң спортко тагдырымды арнадым. Дүйнөлүк жана Азия чемпионаттарындагы жеңиштеринен тышкары, Индияда, Грузияда, Финляндияда, Казакстанда, Россияда, Түркияда жана башка чет өлкөлөрдө өткөн эл аралык мелдештерде байгелүү орундарды ээлеп, тажрыйба топтой баштагам. Мени бул күрөшкө шыктандырган Бээжин олимпиадасынын күмүш байге ээси Канатбек Бегалиев болуп саналат.

Үйдө менин  60тан ашуун медалым бар. Сыйлыктардын жарымын туугандарыма жана жакындарыма таратып бердим.

-Эсте калган алгачкы жеңишиңиз кайсы деп жүрөсүз?

– Чоң спорттогу алгачы жеңишим деп, 2015-жылы Индиянын борбору Нью-Дели шаарында өткөн уландар арасындагы Азия чемпионатында бардык атаандаштарымды утуп, алтын медаль тагынган учурду эстейм. Ал учурда мен 12 килограмм салмак түшүрсөм дагы баш байгенин ээси болгом. Мында өзүмө болгон ишеним жаралган. Кийинки жылы да уландар арасында Азия чемпиону аталып, Грузияда өткөн уландар арасындагы дүйнө чемпионатында алтын медаль тагынып, дүйнө чемпиону болгон элем. Себеби эгемендүүлүк алганы 10 жылдан бери Уран Калилов уландар арасында дүйнө чемпиону болгондон бери кыргыз жигиттери мындай ийгилик жарата элек болчу. Ошол дүйнө чемпионатында, анан Бишкекте өткөн Азия чемпионатында күйөрмандардын купулуна толгондой, жакшы эмоция, сезим тартуулаган күрөш көрсөтө алдым деп ойлойм.

– Эң оор беттешиңиз эсиңиздеби?

– 2017-жылдагы Финляндиядагы  дүйнө Чемпионаттын финалында ирандык балбан менен күч сынашып, аягына чейин 20 секунд калганда утулуп калдым. Ал мени килемдин үстүнөн түртүп жеңишти сууруп кетти. Себеби мен жарым финалда кабыргам сынып, өзүмдү жаман сезип тургам. Намыс үчүн финалга чыгып, кабыргамдын ооруганына карабай теңата күрөшүп, күмүш байгелүү болгом. Финалда кабыргамдын ооруганы да тоскоолдук кылды көрүнөт. Бирок кийин кабыргам катуу ооруп, эки-үч күн жакшы терең дем албай кыйналып  жүрдүм.

– Чоңдор арасында  сиздин салмакта Азияда  атаандаштык күчтүүбү?

– Азия чемпионатына караганда атаандаштарым абдан күчтүү. Ал эми дүйнө чемпионаттарын, олимпиада оюндарын сөз кылбай эле койсок болот. Мындай атаандаштыкты мен эч жерде көрө элекмин!Атаандаштык күчтүү болсо чеберчилик жогорулап, өсүш болот.

– Килемге чыгаардын алдында апкарууну сезесизби?

– Мен олуттуу мелдешке бир ай калганда кабатыр боло баштайм. Мен кээде  көп ойлойм, уктай албай калган учурлар болот. Бирок мелдеш жакындаган сайын, мен тынчып, сабырдуу болгонго аракет кылам. Менде килемге чыкканда эч кандай коркуу, апкаруу сезими болбойт. Атаандашым канчалык атактуу, даңктуу болсо дагы сүрдөбөйм.

– Кандай даярданасыз?

– Атаандашыма жараша дардык көрүп, талдоого алам. Айрымдарын беттеш башталышына чейин тааный билем. Мисалы, балбан ыргытууну жакшы билсе, аны кармоого, андай ыкма жасоого жол бербөөгө аракет кылам.

– Спорттук карьераңыз аяктаган соң эмне менен алектенгиңиз келет?

– Жеке ишкер болуп, жаш спортчуларды моралдык жана материалдык жактан колдосом деп тилек кылып жүрөм. Тажрыйбамды жаштар менен бөлүшкүм, аларга күрөш сырларын үйрөткүм келет.

– Сизди колдогон, демөөрчү болгон адамдар барбы?

– Жергиликтүү спорттук шаймандарды сатуучу компаниялардын бири  керектүү нерселердин бардыгын берип, демөөрчү болуп жүрөт. “Дордой” спорт клубунун жетекчиси Шаршен Касенов, жеке ишкер Дастан Муктаровго өзгөчө рахмат айткым келет. Бутумдан жаракат алып, Германияда операция жасатууга ошол учурдагы Дене тарбия, спорт агентигинин директору Канат Аманкулов агай дагы жардам бергенин унутпайм.

– Күрөштөн башка дагы эмнеге кызыгасыз?

– Жумасына эки-үч жолу бильярд жана теннис ойнойм.Шахматка дагы кызыгып, окуучу кезимде мелдештерге катышып, байгелүү орундарды ээлегем. Футболду дагы жакшы ойнойм. Искусствого, адабиятка, поэзияга жана эстарадага да  кайдыгер эмесмин.

– Жергиликтүү балбандардын арасында досторуңуз барбы?

– Кыргызстанды дүйнөгө, Азияга тааныткан балбандар Атабек Азизбеков жана Каныбек Жолчубеков менен жакшы  достук мамиледемин. Токио олимпиадасына жолдомо алып, бирге барган Жоламан Шаршенбеков, Үзүр Жусупбеков менен дагы достук маанайда жүрөм. Достуктун жүгү оор болот.

– Ал эми чет өлкөлүк балбандардан сизге ким жагат?

– Грек-рим күрөшү боюнча Азиянын беш жолку чемпиону, Рио-де-Жанейро олимпиадасынын коло байге ээси, дүйнө чемпионаттарынын күмүш жана коло медалдарын уткан өзбекстандык, жердиги казак балбаны Эльмурат Тасмурадовдун курчтугу, күрөшкөнү жагат. Анын оттон, суудан кайра тартпаган мүнөзү бар. Бир заматта  жанар тоодой жарылып, жанын аябай аягына чейин күрөшөт.

– Сиз дүйнөнүн жарымында болуп көрсөңүз керек? Сизге кайсы өлкө жагат?

– Мен отуздан ашуун өлкөдө болгом. Баарынан мага Казакстан жагат. Ал жактын калкы, үрп-адаты жана тамак-ашы биздикине окшош, ошондой эле адамдары менен да оңой тил табышып кетесиң. Нур-Султан жана Алматы шаарларынын архитектурасы да кызыктуу. Жапониянын Токио шаарынын тазалыгы,заманбап имараттары, элинин эмгекчилдиги, ковид пандемия илдеттеринен коркпой олимпиадалык оюндарды каармандык менен өткөргөнү абдан таасирлентти.

– Сизди башка мамлекеттин өкүлү катары күрөшүүгө чакырышкан  учурлар болду беле?

– Ооба, ошол эле Казакстанга чакырышкан. Алматыдан үч бөлмөлүү батир, айына  3 миң АКШ долларын стипендия кылып, бардык шарт түзүп беребиз дешкен. Андан кийин Түркияга да чакыруу болуп, алар ортомчулар аркылуу 200 миң АКШ долларын сунуштаган. Бул 2017-18-жылдар аралыгында болгон окуялар. Мен мекенимди сүйөм! Мага кандай гана акча сунушташпасын эч жакка барбайм! Мен Кыргызстандын кулунумун, кыргызстандык бойдон гана калам.Өзүмдүн мекенимди дүйнөгө таанытуу үчүн күрөшөм. Азыркы башкы максатым – Токио Олимпиада оюндарына алтын байге жеңип алуу болчу. Алтынга бир кадам жетпей калдым. Эми 2024-жылы Париж шаарында өтүүчү олимпиадада күйөрмандардын үмүтүн актоого аракет кылам.

– Көпчүлүк спорт адистери сиздин мүмкүнчүлүгүңүз жогору деп ойлошкон. Токио олимпиадасынан кийин кандай сезимде болдуңуз?

– Бул Токио олимпиадасындагы таймашуулар оңой болгон жок. Олимпиадага дүйнөнүн ар тарабынан тандалган эң мыкты спортчулар катышты. Ар бир балбан олимпиаданы уткусу келди.  Жеңишке жетүү үчүн колдон келгендин бардыгын жасадым. Ал алгач тунистик Ламьед Маафини 11:0 эсеби менен мөөнөтүнөн мурда утуп алдым. Чейрек финалда дүйнө чемпионатынын күмүш, Дүйнө кубогунун алтын, күмүш, коло байге ээси, Европанын эки жолку чемпиону, 33 жаштагы азербайжандык тажрыйбалуу балбан Рафиг Хусейновду 9:1 эсеби менен мөөнөтүнөн мурда артыкчылык менен жеңип алууга жетиштим.

Жарым финалдык беттешүү абдан курч мүнөздө, атаандаштык менен өттү.  Биринчи бөлүгүндө алгач бир упайды Европа чемпионаттарынын коло байге ээси, Европа оюндарынын жеңүүчүсү армян балбаны Карапет Чальян алганга үлгүрүп, андан соң мен катары менен упайларды алып, эсепти 6:1ге жеткирдим. Мелдештин экинчи бөлүгүндө армениялык балбан бир упай алганга үлгүрүп, мен дагы артыкчылыкты бекемдеп, андан ары атаандашыма ыкма жасоого мүмкүнчүлүк бербей утуп алдым. Финалда Лондон Олимпиада оюндарынын күмүш медалынын ээси, дүйнө чемпиону жана Европа чемпионатынын беш жолку чемпиону, венгриялык Тамаш Лоринс менен күч сынашып, 2:1 эсебинде бир упай айырма менен атаандашыма алтынды алдырып коюп, Токио Олимпиадасынын күмүш медалын тагындым. Алтын алууну максат кылып, көп мээнет кылып, машыккан элем. Аллахка чексиз мактоолор, ыраазычылык болсун. Буйрук экен, эң өкүнүчтүүсү кыргыз элиме финалда жакшы эмоция, күчтүү сезим тартуулай албай, алардын үмүтүн актай алганым жок. Элибиз Бишкектин Ала-Тоо аянтында, Ош шаарында, үйлөрүндө теледен мага күйөрман болушуп, сүрөөнгө алып турушкан экен. Бардык күйөрмандарым ыраазычылык билдирем. Бул күмүш байге жеке менин ийгилигим эмес. Бул жалпы элибиздин, устаттарымдын, ата-энемдин ийгилиги, жеңиши. Айрыкча жеке устатым Мейрамбек Ахметовдун салымы тоодой.  Эмне демекчимин, алдыда далай ашуулар, далай таймаштар, сыноолор турат.

2016-жылдын 14-сентябры эсимде. Мен анда 17 жашта элем, уландар арасындагы дүйнө чемпиону болсом деген кыялдарым  ошол күнү орундалган. Жеңиштин бийик сересинде туруп, биздин өлкөнүн Гимн жаңырып, Кыргыз туусу обого көтөрүлгөндө укмуштуудай айтып бүткүс сезимдерди башымдан өткөрдүм эле. Эгерде кудай буйруп, кийинки Париж шаарнында олимпиада чемпиону болгон күндө дагы, мен ал күндү эч качан унутпайм.

-Жакшы маегиңиз үчүн рахмат! Өзүңүз айткандай эми Париж олимпиадасында спорт күйөрмандардын үмүтүн актап, алтын медаль тагынууңузга тилектешпиз!

Кабыл Макешов, Токио олимпиадалык делегациянын пресс-атташеси, спорттук баяндамачы

 Атайын “Кыргыз тудей” сайтынын окурмандары үчүн

Кытайдын Шинжаңынан качкан казак Ерсин Еркинулы Украинада кайрадан кармалды

Кытайдын Шинжаң аймагында туулган казак Ерсин Еркинулы Украинада кайрадан камалды.

Бул тууралуу аталган өлкөдө жашаган активист Ботагоз Иса кабарлады. Анын айтымында, Ерсин бир нече күн мурун Украинадан Словакияга мыйзамсыз өтүп кетүүгө аракет жасаган маалда кармалган.

– Аны буга чейин бирөөлөр коркутуп жүргөн. Өзүнүн айтышынча, эки чоочун киши келип, “Же Кытайга кайтасың, же өлтүрүп кетебиз” деп опузалашкан. Бирөөлөр аңдып жүргөн деген. Ошондо кийин ал Facebook, WhatsApp тармактарын өчүрүп, бир ай кабары чыкпай калган. Кийин тааныштар аркылуу аны таап сүйлөшсөм, коркуп жүргөнүн, башка өлкөгө чыгып кетүүнү каалап жатканын кеп кылган. Мен ага мындай болбой турганын, күтүшү керектигин айткам, —деди Ботагоз Иса.

23 жаштагы Еркинулы 2020-жылы октябрда Түркиядан келе жатып, Киевдин Борисполь аэропортунда документтерин жоготуп жибергенден кийин кармалган. Ал айып пулга жыгылган.

Еркинулы Украинада депортация жайында отурганын маалымдап, Кытайга кайтарылышы ыктымал экенин, ал жакта аны кыйноо жана өлүм күтүп турганын айтып, жардам сураган. Былтыр декабрда ал эркиндикке чыккан.

Ал Украинанын миграциялык кызматына качкын макамын берүү боюнча арыз менен кайрылган. Кийинчерээк бул макамдын талапкери деген күбөлүк алган.

Кытайдын Шинжаң аймагында уйгурлар, казактар жана кыргыздар сыяктуу жергиликтүү мусулман коомчулугунун жүз миңдеген өкүлү лагерлерде негизсиз кармалып тургандыгы 2017-жылдан бери кабарланып келет. Кытай жергиликтүү элдин укугу бузулганын четке кагууда.

Журналисттерди коргоо боюнча эл аралык комитет (CPJ) Садыр Жапаровду сөз эркиндигин чектеген мыйзамга кол койбоого чакырды

Журналисттерди коргоо боюнча эл аралык комитет (CPJ) Кыргызстандын президенти Садыр Жапаровго жакында парламент кабыл алган “Жалган жана анык эмес маалыматтан коргоо жөнүндө” мыйзам долбоорун четке кагып, аны артка кайтарууну сунуштады.

Эл аралык уюмдун маалымдашынча, бул мыйзам долбоору Кыргызстандагы сөз эркиндиги үчүн олуттуу коркунуч туудурат.

Кайрылууда кыргыз бийлиги журналисттерге каршы колдонулушу мүмкүн болгон мыйзамдарды иштеп чыгуудан алыс болушу керектиги көрсөтүлгөн.

Журналисттерди коргоо комитетинин (CPJ) программалык директору Карлос Мартинестин айтымында, Кыргызстанда бул мыйзамды кабыл албаган күндө деле атайылап ойдон чыгарылган жалган ушактарды таратууну ооздуктоочу мыйзамдык механизмдер жетиштүү. Ошондуктан “Жалган жана анык эмес маалыматтан коргоо жөнүндө” мыйзам долбоорундагы мамлекеттик органдарга бериле турган ыйгарым укуктар көз карандысыз медиага каршы колдонулуп, сөз эркиндигин басмырлоого жол ачышы мүмкүн экени айтылат.

Жогорку Кеңеш 28-июлдагы кезексиз жыйынында чоң талаш-тартыш жараткан “Жалган жана анык эмес маалыматтан коргоо жөнүндө” мыйзам долбоорунун макулдашылган вариантын кабыл алган. Мыйзам долбоорун 97 депутат колдоп, 5 эл өкүлү каршы болгон.

Алгач мыйзам долбоору парламенттин 30-июнундагы жыйынында өтпөй калган эле. Бирок аны 28-июлда кээ бир депутаттар кайра добушка салуу керектигин айтып чыгышкан.

Бул документти депутаттар Гүлшат Асылбаева менен Айнура Осмонова демилгелеген. Ушул эле мыйзам долбоору буга чейин “Маалыматты манипуляциялоо жөнүндө” деп аталып, парламент былтыр экинчи жана үчүнчү окууда удаа кабыл алып, президенттин кароосуна жөнөткөн. Ошол кездеги президент Сооронбай Жээнбеков ага кол койбой, кайра Жогорку Кеңешке кайтарган.

Быйыл, 2-июнда парламентте документтин макулдашылган вариантын иштеп чыга турган топ түзүлгөн. Жыйынтыгында мыйзам долбоору “Жалган жана анык эмес маалыматтан коргоо жөнүндө” деп өзгөртүлгөн, бирок ал колго салганда парламенттен колдоо тапкан эмес.

Жогорку Кеңештин регламентине ылайык, четке кагылган мыйзам долбоору алты айдан кийин гана кайра каралышы керек болчу.

Токио-2020: Жөө күлүк Дарья Маслова марафондук жарышта байгеге илинбей калды. Жабылыш аземде тууну балбан Эрназар Акматалиев көтөрүп чыгат

7-августта Токио жайкы олимпиада оюндарынын кыз-келиндер арасындагы марафондук 42 киломерт 195 метр жарыштары Саппоро шаарында өттү. Марафонго  Токио убактысы боюнча саат 7.00дө, бишкек убактысы боюнча таңкы саат 4.00дө  старт берилди.  Марафондук жарышта Кыргызстандын намысын коргогон өлкөгө эмгек сиңирген спорт чебери Дарья Маслова байгелүү орундарга жетпей калды.  Жабылыш аземде Кыргыз Республикасынын туусун эркин күрөш боюнча эл аралык спорт чебери Эрназар Акматалиев көтөрүп чыгат.

Бул тууралуу Токиодон Кыргызстандын олимпиадалык командасынын басма сөз катчысы, спорттук баяндамачы Кабыл Макешов билдирди. 7-августта жеңил атлетика боюнча Азия чемпиону, Азия оюндарынын чемпиону, белгилүү жөө күлүк Дарья Маслова Токио  олимпиада оюндарынын  марафондук жарышына катышты. 42 киломерт 195 метр аралыкка марафондук жарыш Саппоро шаарында өттү. Мелдеште дүйнө жүзүнөн тандалып, Токио олимпиадасына жолдомо алышкан 88 жөө күлүк мөрөй талашты. 21 километр 100 метр жарым марафонду Дарья Маслова 1 саат 15 мүнөт 27 секунда чуркап, топ башындагы жөө күлүктөрдөн калышпай жүгүрдү. Ал эми калган аралыкта ортоңку топто жүрдү. Ошентип  Азия жана Азия оюндарынын чемпиону Дарья Маслова 42 киломерт 195 метр аралыкты 2 саат  35 мүнөт 27 секундда чуркап өтүп, марага 36-болуп келди. Бул марафондук жарышта 27 жаштагы кениялык Перес Депчирчир марага биринчи келип, Токио олимпиадасынын чемпиону аталды. Ал бул аралыкты 2 саат 27 мүнөт 20 секундда чуркап өттү. Перес Депчирчир  жарым марафондук жарышта дүйнө чемпиону да болгон. Экинчи орунду дагы кениялынк Бриджит Косгей ээлеп, марага  2 саат 27 мүнөт 36 секундда келип, күмүш байгелүү болду. Коло байгенин ээси АКШнын өкүлү Молли Зайдель болуп, ал марага 2 саат 27 мүнөт 46 секундда келди. Марафонго катышкан 88 жөө күлүктүн 73ү гана марага жетти. Калган 15 спортчу ара жолдон калып калышты.

Кыргыз Республикасынын жеңил атлетика боюнча улуттук курама командасынын мүчөсү, Азия чемпиону Маслова Дарья Владимировна 1995-жылы 6-майда Каракол шаарында туулган.  Ал жеңил атлетика боюнча Кыргыз Республикасынын эмгек сиңирген спорт чебери. 2014-жылдын уландар арасында  Тайбэй шаарында өткөн Азия  Чемпионатында  3000 жана 5000 метр аралыктагы жарыштарда марага биринчи келип, 2 алтын тагынган.2015-жылдын чондор арасында  Кытайда өткөн Азия  Чемпионатында  3000 метрге жарышта 3- орун ээлеген. 2015-жылдагы  Түштүк Кореяда өткөн Универсиада оюндарында  5000 метрге чуркоодо коло байгелүү болгон.2016-жылы  Рио-Де-Жанейро шаарында өткөн Олимпиада оюндарында  10 км аралыктагы жарышта 19- орунга жеткен. 2017-жылдын чоңдор арасында  Индияда өткөн Азия  Чемпионатында 10 км аралыктагы жарышта  1-орунду ээлеп, Азия чемпиону аталган.  2018-жылы  Индонезиянын борбору Жакарта шаарындагы Азия оюндарында  5 жана 10 км аралыктардагы жарышта  1-орунду ээлеп, Азия оюндарынын чемпиону болуп, 2 алтын медаль тагынган.

Устаты Кыргызстанга эмгек сиңирген машыктыруучу, маркум Виктор Борисов болсо, олимпиадалык марафонго даярдаган учурдагы машыктыруучусу Татьяна Борисова болуп саналат.    4-август күнү Дарья Маслова устаты, Азия оюндарынын чемпиону Татьяна Борисова менен Токио шаарынан Саппоро шаарына учуп кетишкен.

Жабылыш аземде тууну балбан Эрназар Акматалиев көтөрүп чыгат

23-июлда расмий башталган Токио олимпиадалык оюндарына Кыргызстандан 16 спортчу катышууда. Алардын он үчү байге ала албады. Балбандар Айсулуу Тыныбекова менен Акжол Махмудов күмүш байгелүү болсо, Мээрим Жуманазарова коло медалдын ээси болду. Байгелердин жалпы көрсөткүчү боюнча 2 күмүш, 1 коло медалы менен Кыргызстан кечээ  67-орунда турса, учурда  68-орунга жылып калды. Биринчи саптагы Кытай өлкөсүнүн учурда 36 алтын, 26 күмүш, 17 коло медалы бар. Экинчи орунда 31 алтын, 36 күмүш, 32 коло байге уткан АКШ турат. Оюн ээси Жапония 24 алтын, 11 күмүш, 16 коло медаль утуп, үчүнчү орунда келатат. Төртүнчү орунда Улуу Британия турат. Эл аралык олимпиада комитетинин желеги астында катышып жаткан Орусиянын учурда 17 алтын, 23 күмүш жана 22 коло медалы бар. Алар бешинчи тепкичте турат. Борбор Азия өлкөлөрүнөн Өзбекстан алдыда. Алар учурда 2 алтын, 1 коло байгеси менен 35-орунда келатат.Мурдакы олимпиадалык оюндарда ийгилик жаратып келген Казакстандын учурдагы 7 коло байгеси менен 79 орунга илинүүдө. Бир күмүш байгелүү Түркмөнстан 74-орунда келүүдө. Мелдештер жыйынтыкталып жаткандыктан бул орундар дагы жылышып, сандар өзгөрүп кетиши ыктымал.   Олимпиада оюндарына катышкан 206 өлкөнүн 83 мамлекеттин спортчулары байгелүү орундарды ээлеп турушат.

8-августта  олимпиаданын жабылыш аземи болот. Жабылыш аземде Кыргыз Республикасынын туусун эркин күрөш боюнча эл аралык спорт чебери Эрназар Акматалиев көтөрүп чыгат.

Келечегинен үмүткөр кылган 22 жаштагы балбан Эрназар Акматалиев Нарын облусунун Нарын районундагы Орто-Нура айылында төрөлгөн. Жети жашынан бери күрөш менен машыгып келатат. 2015-жылы Индияда өткөн өспүрүмдөр арасындагы Азия чемпионатында коло байге тагынып, чоң спортко тагдырын арнаган.

2018-жылы эркин күрөш боюнча улуттук курама команданын катарына кабыл алынган. Кыргызстандын эркин күрөш боюнча эки жолку чемпиону. 2018-жылы Эрназар жаштар арасындагы Азия чемпионатынын күмүш байгесинин ээси болгон. 2019-жылы Иранда өткөн Тахти кубогунда алтын байге утуп, олжолуу келген.  2021-жылы  Украинада өткөн эл аралык турнирде дагы финалга чейин жетип, күмүш медаль тагынган.

Ал 6-августта Азиянын эки жолку чемпиону, Азия оюндарынын чемпиону, дүйнө чемпионаттарынын күмүш жана коло байге ээси, индиялык 27 жаштагы Баджранг Пуния  менен теңата күрөшүп, 3:3 эсебинде тең чыгышып, калыстар артыкчылыкты индиялык балбанга берип коюшту. Ал эми индиялык Баджранг Пуния  жарым финалда утулуп, Эрназар коло байгеге талапкер болбой калды.

Ошентип кыргызстандык спортчулар Токио олимпиадасын 7-августта жыйынтыктады.

Кабыл Макешов, спорттук баяндамачы, Токио олимпиадасындагы пресс-атташе

Меню